- Λεύκη Σαραντινού
Στην αφήγηση της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης υπάρχει, πολλές φορές, μία τάση να εξυμνούνται μονάχα οι αγωνιστές της ελευθερίας, όπως για παράδειγμα ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ή ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, και να λησμονιέται η συμβολή άλλων Ελλήνων, στον τομέα π.χ. της πολιτικής και της διπλωματίας. Φυσικά, κανείς δεν υπονοεί ότι η συνεισφορά των αγωνιστών του 1821 δεν ήταν άκρως σημαντική για την επιτυχία της Επανάστασης, οφείλουμε όμως να λαμβάνουμε υπόψη ότι οι προσπάθειες των Ελλήνων να ιδρύσουν ένα εθνικό κράτος δεν θα είχαν αντιμετωπιστεί με εξίσου μεγάλη σοβαρότητα από τις Μεγάλες Δυνάμεις αν δεν υπήρχε, παράλληλα με τη στρατιωτική, η πολιτική και διπλωματική εκπροσώπηση της χώρας. Για τον λόγο αυτόν, η παρουσία των πολιτικών, όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ήταν εξίσου απαραίτητη και η συνεισφορά τους στον Αγώνα, ακόμα κι αν ήρθαν σε σύγκρουση κάποιες φορές με τους αγωνιστές, διόλου αμελητέα σε ό,τι αφορά τη σπουδαιότητά της.
Ένας από τους περισσότερο αδικημένους πολιτικούς είναι ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Αυτό συμβαίνει, σύμφωνα με τη συγγραφέα Λύντια Τρίχα, διακεκριμένη νομικό και μελετήτρια της νεοελληνικής Ιστορίας, διότι αφενός ήταν Φαναριώτης –και οι Φαναριώτες ήταν μία κοινωνική τάξη που πολλές φορές τάχθηκε με το μέρος των Οθωμανών κατά τη διάρκεια της Επανάστασης–, αφετέρου διότι έλαβε μέρος στους εμφυλίους πολέμους της Επανάστασης και δεν δίστασε να συγκρουστεί με μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ιωάννης Καποδίστριας ή ο Ιωάννης Κωλέττης.
Τα τρία κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του μπορούν να συνοψιστούν, σύμφωνα με τη συγγραφέα, σε τρία επίθετα: αισιόδοξος, φιλόδοξος και πατριώτης.
Προτού καταδικάσουμε όμως τον Μαυροκορδάτο, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι καμία μεγάλη προσωπικότητα της Ιστορίας, που άφησε μεγάλο έργο πίσω της, δεν ήταν αλάνθαστη. Κάτι τέτοιο δεν είναι ανθρωπίνως δυνατόν. Ποιος από τους παρακάτω δεν έκανε τρανταχτά λάθη, αλλά δεν έμεινε, συγχρόνως, στην Ιστορία; Μέγας Ναπολέων, Ιουστινιανός, Μέγας Θεοδόσιος, Περικλής, Μέγας Κωνσταντίνος, Ελευθέριος Βενιζέλος, Χαρίλαος Τρικούπης, Ουίνστον Τσόρτσιλ και πόσοι άλλοι ακόμη… Ο κατάλογος μοιάζει ατελείωτος, αν ανακαλέσουμε στη μνήμη μας τα πεπραγμένα των εν λόγω ανδρών, τα λάθη, αλλά και τα επιτεύγματά τους.
Η Λύντια Τρίχα δεν είναι η πρώτη φορά που επιδίδεται στη συγγραφή μιας πλήρους, αναλυτικής, πολυσέλιδης και έγκυρης βιογραφίας, όπως αυτή του Μαυροκορδάτου. Είχε προηγηθεί η αφήγηση της ζωής ενός άλλου μεγάλου Έλληνα πολιτικού, του Χαρίλαου Τρικούπη. Και η βιογραφία του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου ακολουθεί την ίδια οδό: λεπτομερής ανάλυση της ζωής του, έπειτα από ενδελεχή μελέτη των πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, χρήση γλώσσας γλαφυρής και ζωντανής, προσπάθεια κατανόησης της προσωπικότητας του βιογραφούμενου και επεξήγησης των κινήσεων και των πράξεών του, αναλυτική περιγραφή της εποχής κατά την οποία έζησε, των τόπων όπου έδρασε και των πολιτικών γεγονότων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της ζωής του, προσπάθεια ανίχνευσης και ερμηνείας των αιτιών για τις οποίες ο βιογραφούμενος έδρασε έτσι όπως έδρασε.
Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι ένα μνημειώδες έργο, το οποίο οφείλει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε ιστορικού και σπουδαστή της Ιστορίας, όπως και κάθε ερασιτέχνη ιστοριοδίφη. Όλοι θα νιώσουν ότι γνώρισαν εις βάθος τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο μετά το πέρας της ανάγνωσης της παρούσας βιογραφίας.
Μετά τον σύντομο πρόλογο και τις ευχαριστίες, η συγγραφέας στην εισαγωγή του βιβλίου της εξηγεί τους λόγους για τους οποίους ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791-1865) κατέληξε να είναι μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, στην καλύτερη περίπτωση, και ένας προδότης, στη χειρότερη. Ο Μαυροκορδάτος ήταν, πράγματι, μία μεγάλη προσωπικότητα με προσήλωση στις συνταγματικές αρχές· μπορεί να λάτρευε την εξουσία, αλλά αδιαμφισβήτητα λάτρευε και την πατρίδα του. Και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι αμέσως μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης κι ενώ βρισκόταν στην Πίζα, αμέσως τα άφησε όλα πίσω του και έσπευσε να έρθει στην Ελλάδα, προκειμένου να οργανώσει τη νεοσύστατη ελληνική πολιτεία που θα διηύθυνε την επανάσταση.
Η συγγραφέας εξιστορεί με αμεσότητα τα παιδικά και τα νεανικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, στη Γενεύη και στην Πίζα, όπου απέκτησε τη διοικητική και τη διπλωματική του πείρα πλάι στον θείο του Ιωάννη Καρατζά, τις καταβολές του και τα αναγνώσματά του, που τον ώθησαν στην υποστήριξη ενός συνταγματικού κράτους δικαίου με βάση το αγγλικό πολιτειακό πρότυπο, τη φιλία του με μεγάλους και σημαντικούς ανθρώπους, όπως τη Μέρι Σέλεϊ, τον Σπυρίδωνα Τρικούπη και άλλους πολλούς, τη δράση του στην επαναστατημένη Ελλάδα, τα λάθη του, τη συμβολή του στη διαμόρφωση των πρώτων επαναστατικών συνταγμάτων της χώρας μας και του Συντάγματος του 1844, τις πρωθυπουργικές θητείες του και τα τελευταία χρόνια που έζησε ως σχεδόν τυφλός και σεβάσμιος γέροντας.
Τα τρία κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του μπορούν να συνοψιστούν, σύμφωνα με τη συγγραφέα, σε τρία επίθετα: αισιόδοξος, φιλόδοξος και πατριώτης. Και καταλήγει η Λύντια Τρίχα στον επίλογο του βιβλίου της:
Αυτός λοιπόν ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, που με τον χαρακτήρα και τη δράση του άφησε έντονο το αποτύπωμά του, κυρίως κατά την Επανάσταση, αλλά όχι μόνο. Αριστοκρατικής καταγωγής, φιλελεύθερος και ρεαλιστής, με προτερήματα και ελαττώματα, ένας μαχητής με ισχυρό χαρακτήρα, μεγάλη εργατικότητα και απίστευτη μόρφωση, ένας πολιτικός που ήξερε επακριβώς τι είδους κράτος ήθελε να είναι η Ελλάδα και ποιον προσανατολισμό να έχει. Η υλοποίηση των οραμάτων του μπορεί να μην έγινε πάντα όπως ακριβώς την επιδίωξε και συχνά να μην ήταν επωφελής για τον ίδιο, κατάφερε όμως να συντελέσει όσο κανείς άλλος στη σύσταση ενός συνταγματικού κράτους στραμμένου προς τη Δύση.
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος
Ο εμπνευστής του συνταγματικού κράτους
Λύντια Τρίχα
Εκδόσεις Πατάκη
784 σελ.
ISBN 978-960-16-8884-8
Τιμή €25,00
Η Λεύκη Σαραντινού είναι ιστορικός και συγγραφέας.
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25919-alexandros-maurokordatos
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου