- Κώστας Αβαρίδης
Ο Γρηγόρης Ε. Παντελόγλου γεννήθηκε στη Σάμο το 1963. Αναγορεύτηκε διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης το 1992. Έχει δημοσιεύσει μελέτες που άπτονται του επιστημονικού του ενδιαφέροντος και επιπλέον έχει μελετήσει την ιστορία του μαζικού κινήματος ανάμεσα στους δύο πολέμους, στην Κατοχή και στον Εμφύλιο. Το πρώτο λογοτεχνικό του βιβλίο, Ζήσε ΤΩΡΑ! Γλυκό μου… ΡΕ!, κυκλοφόρησε το 2019 από τις Εκδόσεις Οσελότος και την επόμενη χρονιά, από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, κυκλοφόρησε το βιβλίο του Το ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα στην Κατοχή και στον Εμφύλιο – Οι παραμορφωτικές συλλογικές συνειδήσεις της κοινωνικής μας ιστορίας στη δεκαετία του 1940. Έχει συγγράψει μικρές ιστορίες για την ψυχή και τα όνειρά της, για να ομορφαίνει πού και πού μια μικρή γωνιά της «φυλακής» του και να σκανδαλίζει με αυτόν τον τρόπο τη φαντασία του. Το μυθιστόρημά του Η μαθητεία των προέδρων, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Οσελότος, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Τι σας προβληματίζει ή πιθανά σας εξοργίζει σήμερα στον δημόσιο διάλογο;
Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό ερώτημα, για το οποίο δεν μπορώ να απαντήσω παρά αποσπασματικά και σε μερικές μόνο πτυχές του. Επιλέγω τον λαϊκισμό και την τέχνη της πολιτικής ψευδολογίας. Αυτή η τελευταία ορίζεται πλέον ως η επιστήμη της πολιτικής πρακτικής μαζί με την τέχνη της υποκρισίας και του αποπροσανατολισμού. Προφανώς, φαινόμενο διαχρονικό και παγκόσμιο, που επαυξάνεται στη νέα τεχνολογική εποχή και τα εργαλεία της. Φαινόμενο όμως πλουραλιστικό στη δημοκρατία μας, που δεν διεκδικεί την αποκλειστικότητα, αλλά συνυπάρχει μαζί με αυτό του αντιπάλου. Ψέμα προσανατολισμένο, αποπροσανατολιστικό, εφήμερο, ηλεκτρονικό, μοντέρνο και εντέχνως νοηματοδοτούμενο, που έχει διεισδύσει επιτήδεια σε όλη τη δημόσια ζωή. Μια μακιαβελική εκδοχή που καθιστά την πολιτική στον τόπο μας ένα παιχνίδι αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων και συνεπώς η υποκρισία αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις κανόνες της. Ταυτίζεται με τον λαϊκισμό που δεν αποτυπώνει ποτέ την ουσία των πραγμάτων, ούτε την ουσία της σημερινής κατάστασης. Απεικονίζει δυστυχώς πάντα ένα άγονο παιχνίδι του ακαλλιέργητου πολιτικού μας παρελθόντος. Ξανά από την αρχή, πιθανά και στην εποχή που ανακαλύφθηκε ο τροχός. Οι προσδοκίες των πολιτών φυλακίζονται, χώρια που επιζητούν να γίνουν οι μεγάλοι δραπέτες από την πολιτική. Από την πολιτική και των εκρήξεων των πολιτικών και της εγωιστικής τους άποψης. Πολώσεις και συγκρούσεις που καθημερινά επανέρχονται και που υπονομεύουν τον κοινό μας δεσμό. Αυτό που πραγματικά με θλίβει ως ενεργό πολίτη είναι η εξοργιστική σαπουνόπερα του λαϊκισμού και η συνεχής χρήση του ακαλλιέργητου και διαιρετικού τελικά κομματικού παρελθόντος και της ψευδεπίγραφης –επικοινωνιακής μόνο– λύτρωσης μέσω ενός συνολικά φθαρμένου πολιτικού υλικού. Πόση επιτέλους ενέργεια των πολιτών ξοδεύεται ασυλλόγιστα σε αυτόν τον τόπο;
Δεν αντέχω τις σκοτεινές προοπτικές όλου του φθαρμένου πολιτικού υλικού, με τα τρεμουλιαστά λαμπυρίσματα, που διέστρεψαν τραυματικά και σπάταλα την όποια τελικά πολιτική αρετή των Νεοελλήνων.
Ποια είναι η γνώμη σας για το νέο πολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται στην πατρίδα μας;
Πολλά λέγονται, γράφονται, έγιναν, θα γίνουν, σαν τροχιοδεικτικές ασκήσεις προετοιμασίας του καινούργιου που επιθυμεί να αντικαταστήσει το παλιό. «Ευχής έργον». Ασφαλώς θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν αυτό μπορεί να γίνει με υλικά του χθες που επικαλούνται την κοινωνία των πολιτών ή με προσδοκίες κινημάτων διαμαρτυρίας –των πολιτών και αυτές– που έχουν αμήχανα ή συγκεκαλυμμένα δηλώσει την πρόθεσή τους. Πρώτη, η «αγνή» Ιθάκη, που αποτελεί το πολιτικό αφήγημα ενός έμπειρου κατά (παρελθοντική) δήλωσή του πλέον καπετάνιου για ένα νέο ταξίδι –με τον λαό για τον λαό– ως ο αυθεντικός εκφραστής της «σιωπηρής πλειοψηφίας» των πολιτών που ασφυκτιούν. Με θαυμαστή ευελιξία και ως ηθικός ηγέτης εξέθεσε ανυπόκριτα ως όφειλε τους διεφθαρμένους πολιτικούς του αντιπάλους, καθώς και τους αμήχανους πρώην συνοδοιπόρους του –τις «αδρανείς γραφειοκρατίες» και άλλα πολλά– του ίδιου του κόμματός του. Τελικά, με την επιστράτευση του ενάρετου λαϊκίστικου λόγου, αυτοπροτάθηκε (;) με μεγαλοπρεπή έκρηξη ως ένα «πολιτικό Big Bang» αναπόφευκτης αναγκαιότητας για τη σωτηρία της πατρίδας. Μπορεί να μοιάζει με ένα γοητευτικό παραμύθι, αλλά η πολιτική δεν είναι φτιαγμένη από αστερόσκονη. Αν υπάρχει διορατικότητα στις επιλογές του αστέρα της πολιτικής, με το «λαμπρό» πλην περιπετειώδες πολιτικό παρελθόν –ως αξιοσέβαστου μεσήλικα– θα το κρίνει ο χρόνος. Άλλωστε, είναι πρώιμο και δεν θέλω να αδικήσω καταστάσεις και πρόσωπα. Αισθάνομαι όμως ότι όλα τούτα εντάσσονται στο περιεχόμενο του λαϊκισμού, που προηγουμένως έθεσα. Πάντως, πολλοί σίγουρα θα αναρωτιούνται, γιατί κάποιοι τέτοιοι αστέρες της πολιτικής στη νεανική ακμή τους έκαναν τρέλες και ξόδεψαν ασυλλόγιστα την ενέργεια των πολιτών και του τόπου. Προσωπικά, δεν αντέχω τις σκοτεινές προοπτικές όλου του φθαρμένου πολιτικού υλικού, με τα τρεμουλιαστά λαμπυρίσματα, που διέστρεψαν τραυματικά και σπάταλα την όποια τελικά πολιτική αρετή των Νεοελλήνων.
Η μνήμη, ατομική ή συλλογική, καθορίζει το ποιοι είμαστε. Ποιο είναι το μεγαλύτερο μάθημα που η λογοτεχνία μπορεί να διδάξει για τη διαχείρισή της;
Η συλλογική μνήμη δεν είναι απλώς το άθροισμα των ατομικών αναμνήσεων. Είναι ταυτόχρονα πηγή της ταυτότητάς μας, της δύναμης και της αρετής μας, αλλά και της ήττας μας, των τραυμάτων, των ματαιώσεων και των δυσκολιών μας. Συγκροτείται μέσα σε κοινωνικά πλαίσια, θεσμούς και αφηγήσεις, όπως έχουν αναδείξει και οι θεμελιωμένες θεωρίες της κοινωνιολογίας της μνήμης. Η λογοτεχνία αποτελεί τον κατεξοχήν φορέα αυτής της μνήμης, καθώς μετατρέπει τις εμπειρίες μιας κοινότητας σε ιστορίες, σύμβολα και εικόνες που μπορούν να διατηρηθούν και να μεταδοθούν στις επόμενες γενιές. Μέσα από τα κείμενα, το παρελθόν δεν καταγράφεται απλώς, αλλά μορφοποιείται και μετασχηματίζεται, ώστε να αποκτήσει νόημα στο παρόν. Έτσι, η λογοτεχνία λειτουργεί ως εργαστήριο της συλλογικής μνήμης, αφού διατηρεί το τραύμα και την εμπειρία, αλλά ταυτόχρονα τα επεξεργάζεται δημιουργικά, προσφέροντας κοινή γλώσσα ταυτότητας και ευθύνης. Η διαχείρισή της είναι πράξη ελευθερίας, που συνθέτει τις ανερμήνευτες περιπλανήσεις της μνήμης.
Τι πιστεύετε ότι χάνει πραγματικά ένας άνθρωπος όταν η μνήμη του αρχίζει σταδιακά να υποχωρεί και τελικά να «εξαφανίζεται»: τα γεγονότα ή την αίσθηση του ποιος είναι; Ποιος είναι τελικά ο δικός του αφηγηματικός λόγος;
Γνωρίζουμε όλοι μας καλά ότι η ανθρώπινη μνήμη συντηρεί τις ακροβασίες του μυαλού στον χρόνο. Πάντα θέλει τόσα να διηγηθεί. Σίγουρα, τις εκρήξεις και τις αναδιπλώσεις του. Η μνήμη ξεχύνεται από το παρελθόν στο τώρα για να καταργήσει τη λησμονιά. Ξαφνικά, ένα αχνό περίγραμμα και μια συγκλονιστική αποτυχημένη μετάβαση στον άχρονο χρόνο. Το βλέμμα του ανθρώπου που χάνει τη μνήμη του αποτελεί τη μοναδική πηγή πληροφοριών. Αυτή του η όψη, αυτή του η ματιά δεν απεικονίζει ποτέ τη σημερινή του στιγμή. Αναπαριστά πάντοτε το παρελθόν του. Αυτό το δαιμονικό παιχνίδι του μυαλού αναπτύσσεται αδιανόητα αργά στο τώρα. Φαίνεται σαν μια παχύρρευστη μεμβράνη του μυαλού και της ψυχής να χρειάζεται χρόνο απεριόριστο, σχεδόν ιστορικό, για να φτάσει στους συνομιλητές του. Αν τελικά φτάσει. Μονόχρωμες θολές κηλίδες που γίνονται πυκνή σκοτεινιά διαγράφουν ξεκάθαρα το πρόσωπό του. Νιώθει να δεινοπαθεί, να βασανίζεται, σαν κάτι εντελώς αόριστο να ικετεύει, πιθανά και να θερμοπαρακαλεί. Αυτός είναι ο αφηγηματικός του λόγος. Ένα αγρίμι τιθάσευσε τη μνήμη του. Καμιά πλέον ευελιξία δεν μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα του μυαλού και της ψυχής του. Οι ανερμάτιστες συσπάσεις του προσώπου του επιβεβαιώνουν ξεκάθαρα τις ανεξήγητες περιπλανήσεις του και τους μυστικούς του δρόμους.
Ποια είναι η επιδίωξη της τέχνης σήμερα;
Στην εποχή μας, που πολλά εξακολουθούν να παραμένουν ζητούμενα και απορούμενα, η τέχνη δίνει νέα πνοή και νόημα στον κόσμο σαν φωτιά που ακτινοβολεί και ζεσταίνει. Επιδίωξη της τέχνης είναι να υποτάσσεται στα αιτήματα της αλήθειας, της ομορφιάς, του έρωτα και της ακρίβειας. Να ταξιδεύει τη λαχτάρα και να ξυπνάει εκείνες τις σπάταλες σκιές του μυαλού που δεν λυτρώνουν τον άνθρωπο. Με μια ακόρεστη όρεξη ζωής, να ενεργοποιεί εκείνα τα τολμηρά ανθρώπινα οράματα που δεν στομώνουν τον ορίζοντα του χρόνου και των προσδοκιών. Να μην παραμένει άφωνη απέναντι στις ισχυρές εστίες προκαταλήψεων και συντηρητισμού. Αυτό θα ήταν πραγματικό σημείο απόγνωσης.
Μπορείτε να διαβάσετε την κριτική της Αλεξίας Βλάρα για το μυθιστόρημα Η μαθητεία των προέδρων εδώ.
Η μαθητεία των προέδρων
Γρηγόρης Ε. Παντελόγλου
Οσελότος
354 σελ.
ISBN 978-618-205-680-6
Τιμή €16,00
https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/25853-grigoris-panteloglou-sinenteuxi-ston-kosta-abaridi
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου