- Θανάσης Αντωνίου
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, σε μια από τις κρίσεις ειλικρίνειας που τον πιάνουν κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του στον Λευκό Οίκο, είπε ότι θέλει να συνδράμει τους Ευρωπαίους συμμάχους του για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα που έχει προκύψει με τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά με λύπη του διαπιστώνει ότι αυτοί δεν τον βοηθούν: συνεχίζουν να αγοράζουν τα φθηνά ορυκτά καύσιμα του Βλαντίμιρ Πούτιν κι όχι τα ακριβότερα δικά του!
Η απροκάλυπτη όσο και απολύτως συνηθισμένη, τουλάχιστον για τον πρόεδρο Τραμπ, σύνδεση των εθνικών, διεθνών κι επιχειρηματικών συμφερόντων είναι μια μορφή γεω-επιχειρηματικότητας. Και η Ουκρανία δεν είναι τίποτα μπροστά στη Γάζα, για την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ ονειρεύεται ένα θέρετρο καζίνο, εστιατορίων, κλαμπ και ξενοδοχείων.
Εταιρείες κράτη
Ο πρώην κτηματομεσίτης από τη Νέα Υόρκη και νυν Πρόεδρος δεν είναι ο πρώτος διδάξας, ούτε καν ο καλύτερος. Το 1757, ο στρατός του ηγεμόνα της Βεγγάλης στην Ινδία ηττήθηκε σε μάχη με ένα βρετανικό εκστρατευτικό σώμα το οποίο χρηματοδοτούνταν από μια βρετανική εταιρεία, τη Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών (East India Company). Η παράδοση του κρατιδίου της Βεγγάλης σε μια… εταιρεία, η οποία ταυτόχρονα σήμανε την έναρξη της αγγλικής κυριαρχίας στην Ινδία, ήταν μια από τις πρώτες αν όχι η πρώτη εμφάνιση του φαινομένου της γεω-επιχείρησης στους νεωτερικούς χρόνους.
Ο Βασίλης Κοψαχείλης στο παρόν βιβλίο μελετάει αυτό το φαινόμενο, την ύπαρξη δηλαδή ανά τους αιώνες μορφωμάτων, εταιρειών για την ακρίβεια, που λειτουργούν σαν κράτη με διαπραγματευτική ισχύ σε διεθνές επίπεδο. Εταιρείες που είναι σε θέση να ελέγχουν οικονομίες, να ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις, να πραγματοποιούν πολέμους, καθώς διαθέτουν ή ελέγχουν στρατούς κ.ά. Κατά την ίδια λογική, οι γεω-επιχειρηματίες είναι τολμηροί ιδιώτες, όπως οι μέτοχοι της πάλαι ποτέ σπουδαίας East India Company, οι οποίοι ρισκάρουν, αναζητούν επενδυτικές ευκαιρίες κι επιβάλλουν μια νέα (επιχειρηματική) πραγματικότητα στον διεθνή χώρο.
Για τον συγγραφέα, διεθνολόγο και γεωστρατηγικό αναλυτή Βασίλη Κοψαχείλη, η Αργοναυτική Εκστρατεία από την Ιωλκό (Μαγνησία) στην Κολχίδα (Γεωργία) ήταν η πρώτη μορφή γεωστρατηγικής επιχειρηματικής ενέργειας. Ήταν το αποτέλεσμα των οικονομικών πιέσεων που δέχονταν τα μυκηναϊκά βασίλεια της αρχαίας Ελλάδας, τα οποία οργάνωσαν εκστρατεία κατά πάσα πιθανότητα για την αναζήτηση οικονομικής ισχύος (χρυσός), τεχνογνωσίας (γνώση της σιδηρουργίας) και στρατιωτικής ισχύος (όπλα από κατεργασμένο σίδηρο).
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η ανθρωπότητα είδε κι άλλες μορφές γεω-επιχειρηματικότητας όπως το Τάγμα των Ναϊτών Ιπποτών (1119 μ.Χ.), το οποίο ιδρύθηκε για την προστασία των προσκυνητών που κατευθύνονταν από τη Δύση στην Ιερουσαλήμ. Το Τάγμα εξελίχθηκε με την υποστήριξη διαφόρων βασιλέων σε έναν σημαντικό γεω-επιχειρηματικό δρώντα, που πέτυχε να ιδρύσει το πρώτο υβριδικό τραπεζικό σύστημα στην Ευρώπη δανείζοντας εμπόρους και εισπράττοντας κεφάλαια και τόκους σε γη, πλοία, κάστρα κ.ά.
Μελετάει αυτό το φαινόμενο, την ύπαρξη δηλαδή ανά τους αιώνες μορφωμάτων, εταιρειών για την ακρίβεια, που λειτουργούν σαν κράτη με διαπραγματευτική ισχύ σε διεθνές επίπεδο.
Αλλά και ο Χριστόφορος Κολόμβος ήταν, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ένας τολμηρός γεω-επιχειρηματίας: το συμβόλαιό του με το ισπανικό Στέμμα για τη χρηματοδότηση των ταξιδιών του θεωρείται κορυφαία ενέργεια γεω-επιχειρηματικότητας, καθώς ο εξαιρετικός αυτός λομπίστας προκειμένου να πετύχει το γεω-επιχειρηματικό σχέδιό του πάλεψε για να εξασφαλίσει πολιτική νομιμοποίηση και σταθερή βασιλική χρηματοδότηση.
Οι μεγάλοι των επιχειρήσεων
Ο συγγραφέας παρουσιάζει κι αναλύει παραδείγματα επιχειρηματιών, οι οποίοι στους αιώνες που ακολούθησαν απέκτησαν τα χαρακτηριστικά που αποδίδει στην έννοια του γεω-επιχειρηματία: πανίσχυροι άνθρωποι με τεράστια οικονομική επιφάνεια που έφτασαν στο σημείο να δανειοδοτούν βασιλείς, να πληρώνουν για λογαριασμό κρατών πολεμικές αποζημιώσεις, να χρηματοδοτούν (και να εκμεταλλεύονται ακολούθως) εμβληματικά όσο κι απαραίτητα δημόσια έργα. Κι όχι μόνο. Επιχειρηματίες οι οποίοι έφτασαν στο σημείο να επιβάλλουν όρους διαδοχής στην ηγεσία κρατών, να δημιουργούν ή να καταστρέφουν εν ριπή οφθαλμού ηγέτες.
Οι Πόλεμοι του Οπίου στην Κίνα (1839-1842), τα αναπτυξιακά έργα του Ιβάν του Τρομερού στη Ρωσία, το λανσάρισμα των κρατικών ομολόγων στις αρχές του 19ου αιώνα από τον εβραϊκής καταγωγής Γερμανοβρετανό τραπεζίτη Νάθαν Ρότσιλντ, η καθετοποίηση της πετρελαιοβιομηχανίας που σχεδίασε και πέτυχε ο Τζον Ροκφέλερ με τη Standard Oil είναι μερικά μόνο από τα παραδείγματα που αναλύονται στο έργο του Βασίλη Κοψαχείλη.
Επικεντρωμένος –αναγκαστικά– στην αμερικανική επιχειρηματική ιστορία, η οποία βρίθει γεω-επιχειρήσεων και εμβληματικών γεω-επιχειρηματιών όπως ο αυτοκινητοβιομήχανος Χένρι Φορντ, ο επικεφαλής της ΙΒΜ Τόμας Γουάτσον, οι κορυφαίοι επιχειρηματίες των πρώτων οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Χένρι Πουρ και Τζον Μούντι, ο συγγραφέας δεν περιορίζεται σε μια απαρίθμηση επιχειρήσεων και προσωπικοτήτων που διαμορφώνουν το γεωστρατηγικό πλαίσιο για λογαριασμό κρατών. Το επόμενο βήμα του είναι να αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται μια γεω-επιχείρηση απαντώντας πρωτίστως στο ερώτημα αν είναι οι συγκυρίες που δημιουργούν τους επιχειρηματίες ή οι γεω-επιχειρηματίες έχουν την ικανότητα να εκμεταλλευτούν τις συγκυρίες και να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις.
Πάντα υπάρχει μια Μεγάλη Ιδέα
«Το πλέον βασικό χαρακτηριστικό των γεω-επιχειρηματιών, που τους διαφοροποιεί από οποιαδήποτε άλλη μορφή επιχειρηματικής δράσης, είναι ότι πάνω από το οικονομικό κέρδος, κίνητρο των ενεργειών τους αποτελεί η εκπλήρωση κάποιας Μεγάλης Ιδέας» υποστηρίζει ο συγγραφέας, αναγνωρίζοντας όμως ότι υπάρχουν κι άλλα, σημαντικά επίσης, χαρακτηριστικά, όπως η μεγάλη ισχύς των επιχειρήσεων αυτών, το ευρύ γεωγραφικό πλαίσιο της δράσης τους, η επένδυση σε κάτι που αποτέλεσε καινοτομία στην εποχή τους (το αυτοκίνητο στην αυγή του 20ού αιώνα για τον Φορντ, η διαχείριση δεδομένων σε μια φάση ανάπτυξης της αμερικανικής βιομηχανίας για τον Γουάτσον κ.ά.).
Κατά την άποψή του, το γεγονός που επιτάχυνε την εμφάνιση και την κατίσχυση μια νέας γενιάς γεω-επιχειρήσεων ήταν η κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού και η επικράτηση του καπιταλισμού, ο οποίος όμως αυτή τη φορά έχει διαφορετικό αξιακό φορτίο και διαφορετική στόχευση σε σχέση με την εποχή π.χ. της Βιομηχανικής Επανάστασης. Ο συγγραφέας αναφέρεται εκτενώς στη δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει εδώ και χρόνια σχετικά με την αντιπαράθεση των εννοιών «Επίπεδος Κόσμος» (ΗΠΑ και σύμμαχοί τους) και «Συντηρητικός Κόσμος» (Ρωσία, Κίνα και δορυφόροι τους) θεωρώντας πως, πέρα από τις δύο αυτές γεωστρατηγικές συσσωματώσεις, υπάρχουν γεγονότα που αναπόφευκτα αλλάζουν την καθημερινότητά μας: η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή, το Ίντερνετ των Πραγμάτων, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.λπ.
Ο τελευταίος και πιο θεαματικός γεω-επιχειρηματίας που μπαίνει στο μικροσκόπιο της ανάλυσης του Βασίλη Κοψαχείλη είναι ο Έλον Μασκ, ο άνθρωπος που βρέθηκε δίπλα στον Ντόναλντ Τραμπ κατά τη δεύτερη προεκλογική εκστρατεία του, αλλά αποπέμφθηκε στη συνέχεια από την κυβέρνηση και συνεχίζει πλέον μόνος του. Ο άνθρωπος που έβαλε στην ημερήσια διάταξη την αξιοποίηση του Διαστήματος, αυτός που καθοδηγεί μείζονες τεχνολογικές εξελίξεις σε μια σειρά τομείς αιχμής.
Το βιβλίο κλείνει με σκέψεις του συγγραφέα για το μέλλον και παρουσίαση σεναρίων όσον αφορά τον ρόλο των γεω-επιχειρήσεων. Θα υπάρξει σύγκρουση με τα εθνικά κράτη; Ή θα πρυτανεύσει το πνεύμα συνεργασίας; Ή μήπως οδηγηθούμε σε μια άνευ προηγουμένου υπέρβαση, όπου έννοιες όπως «εθνικό» και «διεθνές», «ιδιωτικό» και «δημόσιο» χάσουν μια για πάντα τη σημασία τους;
Γεω-επιχειρηματίες
Από τον Ιάσονα στον Έλον Μασκ
Βασίλης Κοψαχείλης
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
200 σελ.
ISBN 978-618-232-024-2
Τιμή €15,99
Ο Θανάσης Αντωνίου είναι δημοσιογράφος.
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25879-geo-epixeirimaties
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου