- Έλενα Μαρούτσου
«Αν μας ξέχασες, λένε, είναι σαν να μην υπάρχουμε πια, αφού μόνο η μνήμη μάς κρατά στη ζωή…» παραπονούνται διάφοροι άνθρωποι που έχουν περάσει απ’ τη ζωή της αφηγήτριας. «Δεν τους μιλάω, κουνώ καταφατικά το κεφάλι και κλαίω. Από μέσα μου κλαίω. Κι εκείνοι τώρα πια καταλαβαίνουν πως ποτέ μα ποτέ δεν τους ξέχασα, απλώς δεν είχα φωνή για να τους καλέσω. Ανοίγω τα χέρια μου διάπλατα θέλοντας να τους αγκαλιάσω – αγαπημένους, άγνωστους, λιγότερο γνωστούς, περαστικούς, ξένους. Καλώς τους… καλώς τους μου, λέω».
Πρόκειται για απόσπασμα από το πρώτο διήγημα, με τίτλο «Καλωσόρισμα»,από τη συλλογή Τρύπα στο ταβάνι της Αλέκας Πλακονούρη (εκδ. Κέδρος) και με αυτό μας εισάγει –μας καλωσορίζει– στο υπαρξιακό υπέδαφος της γραφής της. Μας υποδεικνύει την πηγή απ’ όπου αναβλύζουν οι ιστορίες της. Με άλλα λόγια, απαντά στο ερώτημα γιατί γράφει. Γράφει ως ανταπόκριση σ’ ένα κάλεσμα. Την καλούν οι άνθρωποι που συνάντησε στη ζωή της να μην ξεχάσει. Οι αφανείς ήρωες της καθημερινότητάς της την τραβούν απ’ το μανίκι, διαμαρτύρονται ότι βυθίστηκαν στη λήθη. Η πράξη της γραφής, η εξιστόρηση, επιτελεί το έργο της ανάσυρσης απ’ το θολό νερό της λήθης. Μνήμη και λογοτεχνία, υπαινίσσεται η συγγραφέας, είναι άρρηκτα δεμένες. Άλλωστε, οι αρχαίοι μας πρόγονοι το γνώριζαν καλά: η Μνημοσύνη είναι η μητέρα των Μουσών, άρα και κάθε είδους τέχνης.
Σε ετούτο το βιβλίο –το οποίο, ειρήσθω εν παρόδω, είναι το δεύτερο της Πλακονούρη– η μνήμη δεν αναδεικνύεται μόνο ως γενεσιουργός αιτία της γραφής, αλλά συχνά γίνεται και το ίδιο το υλικό της. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλά από τα διηγήματα της συλλογής πρωταγωνιστούν σπίτια. Κι ως γνωστόν, τα σπίτια είναι στοιχειωμένα από μνήμη. Στο διήγημα με τίτλο «Γαλήνη», ο κεντρικός ήρωας νοικιάζει ένα διαμέρισμα όπου η προηγούμενη νοικάρισσα έχει ξεχάσει διάφορα πράγματα. Τα ακολουθεί, όπως τα ψίχουλα ο Κοντορεβιθούλης, για να οδηγηθεί πίσω, σ’ ένα πρόσωπο που αποδεικνύεται φασματικό και τον στοιχειώνει σε τέτοιο βαθμό, που αρχίζει να του μοιάζει.
Στο διήγημα «Συρτάρια», η Πλακονούρη στρέφει τον φακό της στα ερειπωμένα σπίτια, αυτά που δείχνουν στους περαστικούς τα σωθικά τους. Εκεί ο χρόνος έχει σπείρει αντικείμενα του πάλαι ποτέ, τα οποία ουδείς πλέον ενδιαφέρεται να περιμαζέψει ή να ανακρίνει. Πλησιάζοντας ακόμα περισσότερο τον φακό της, η συγγραφέας φωτίζει μέσα στο σκοτάδι τα ανοιχτά συρτάρια, σύμβολα ενός παρελθόντος που κάποτε έκλειναν μέσα τους ζωή και τώρα χάσκουν ακατοίκητα σαν στόματα που ψάχνουν εις μάτην να πουν την ιστορία τους.
Mπορεί να είμαστε άνθρωποι πλασμένοι από παρελθόν, στοιχειωμένοι από μνήμη, όμως είμαστε πλασμένοι κι από όνειρο, στοιχειωμένοι από ελπίδα.
Το άλλοτε κατοικημένο από ζωή μπορεί να μην ενδύεται τη μορφή ενός σπιτιού ή ενός συρταριού. Μπορεί κάλλιστα να είναι ένα ρούχο. Όσοι έχουμε χάσει δικό μας άνθρωπο γνωρίζουμε καλά το φορτίο της συγκίνησης που συνοδεύει τα κρεμασμένα στην ντουλάπα ρούχα του πεθαμένου. Τα ρούχα της ανακαλεί και η ηλικιωμένη ηρωίδα, κατάκοιτη πλέον, στο διήγημα «Τα ρούχα της»: «Πού πήγαν τα ρούχα της, πού πήγαν τα ρούχα της, πού σαπίζουν, πού λιώνουν, πού αγνοούνται, ποια φαντάσματα του εαυτού της φοράνε τα ρούχα της και χορεύουν σε έκσταση κάπου αλλού;»
Τα σπίτια, τα συρτάρια, τα ρούχα είναι φορείς μνήμης. Ό,τι περιβάλλει το σώμα μας, την ιστορία μας, δεν είναι κούφιο κέλυφος· είναι δέρμα σημαδεμένο αρχικά από την παρουσία και στη συνέχεια από την απουσία μας. Είναι περγαμηνή που πάνω του έχει γραφτεί το παρελθόν μας.
«Κοιτάζοντας τον ουρανό, βλέπουμε το παρελθόν», είναι η εναρκτήρια φράση του τελευταίου διηγήματος της συλλογής, με τον τίτλο «Ωσεί παρούσα». «Κοιτάζοντας τα μάτια των ανθρώπων, σκέφτηκε εκείνη […] βλέπει το παρελθόν τους, τις εκρήξεις που τους σμίλεψαν, τεκτονικές μετατοπίσεις, ερεβώδη κενά ή πληθωρικές συσσωρεύσεις που έχτισαν το δούναι και λαβείν τους. Κοιτάζοντας τα μάτια των ανθρώπων, διακρίνει μέσα από τη συγχρονία τους το σχεδόν άχρονο παρελθόν τους σε μια μακρά αλυσίδα αλληλένδετων γεγονότων: πράξεις και παραλείψεις, κυρίως αυτές, εκρηκτικές γενναιότητες, πασιφανείς δειλίες, απομυθοποιητικές χαρές και εγκυμονούντες πόνους».
Όλα τα παραπάνω συνιστούν το υλικό της γραφής της Αλέκας Πλακονούρη. Όλα τα παραπάνω στεγάζονται στο ανά χείρας βιβλίο. Αν μάλιστα δούμε, στο διήγημα με τίτλο «Καλωσόρισμα», αυτό το βιβλίο σαν ένα σπίτι κατάφορτο από τις ιστορίες των ανθρώπων που η συγγραφέας κλήθηκε να εξιστορήσει για να σώσει απ’ τη λήθη, στο ταβάνι υπάρχει μια τρύπα. Μέσα από ετούτη την τρύπα ξεχύνεται το φως του πάθους, παρεισφρέει η λυτρωτική πνοή του παράδοξου, η ανάσα της ανατροπής. Διότι μπορεί να είμαστε άνθρωποι πλασμένοι από παρελθόν, στοιχειωμένοι από μνήμη, όμως είμαστε πλασμένοι κι από όνειρο, στοιχειωμένοι από ελπίδα.
Τρύπα στο ταβάνι
Αλέκα Πλακονούρη
Κέδρος
176 σελ.
ISBN 978-960-04-5470-3
Τιμή €13,30
https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/24226-aleka-plakonouri-tripa-sto-tavani
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου