- Απόστολος Σπυράκης
Το πολεμικό ημερολόγιο του λοχαγού Στέφανου Δούκα ζωντανεύει τις συνθήκες μέσα στις οποίες έπρεπε να πολεμήσει ο ελληνικός στρατός το 1940-1, τις πορείες μέσα στο σκοτάδι και στο δριμύ ψύχος, τις νυχτερινές εξορμήσεις μέσα από λασπώδη μονοπάτια όπου οι φαντάροι βούλιαζαν μέχρι το γόνατο, το χιόνι και την πείνα, το φτωχικό συσσίτιο που πολλές φορές αποτελούνταν από ψωμί και ρέγγα, τον φόβο των γκρεμών όπου καταποντίζονταν τα ζώα της εκστρατείας, τη συνύπαρξη με τους νεκρούς μέσα στα χαρακώματα, τον ύπνο κάτω από τις βρεγμένες κουβέρτες, την έλλειψη επικοινωνίας με τους οικείους, τον τρόμο των ρυπαρών νοσοκομείων όπου δεν υπήρχε οινόπνευμα και φάρμακα, την αίσθηση ότι οι αρχηγοί αφήνουν το στράτευμα στο έλεος του εχθρού την περίοδο της εισβολής των Γερμανών από τον βορρά.
Τα ημερολόγια των στρατιωτών και των αξιωματικών αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές ιστορικές πηγές. Όπως γράφει ο καθηγητής Διπλωματικής Ιστορίας στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ Ιωάννης Δ. Στεφανίδης, ο οποίος επιμελήθηκε την έκδοση: «Τα ημερολόγια συναγωνίζονται σε αμεσότητα και πιστότητα το αρχειακό έγγραφο». Μέσω των ημερολογιακών σημειώσεων, οι συντάκτες τους προσπαθούν να ερμηνεύσουν και να κατανοήσουν τη φρίκη του πολέμου γνωρίζοντας ότι τα γραπτά τους θα επιζήσουν μετά τον θάνατό τους, που ίσως επίκειται ανά πάσα στιγμή. Ο Στέφανος Δούκας σημείωνε τις σκέψεις και τις παρατηρήσεις του στερώντας από τον εαυτό του κάποιες στιγμές ξεκούρασης, καταφέρνοντας να συγκεντρωθεί μέσα στην κόλαση του πολέμου. Σε κάποιο απόσπασμα λέει χαρακτηριστικά: «Αυτή τη στιγμή που γράφω αυτά παρ’ ολίγο ένας όλμος να πέσει μέσα στο παρατηρητήριο». Ως επικεφαλής της μονάδας του διανυκτέρευσε σε 40 διαφορετικές θέσεις αφήνοντας 164 ημερήσιες εγγραφές σε 5 στρατιωτικά σημειωματάρια τσέπης, που κουβαλούσε πάντα μαζί του.
«Τα ημερολόγια συναγωνίζονται σε αμεσότητα και πιστότητα το αρχειακό έγγραφο».
Ο Στέφανος Δούκας ήταν μια σημαντική προσωπικότητα της κατοχικής περιόδου. Η φήμη του στο μέτωπο ως επιτυχημένου πυροβολητή που άνοιγε τον δρόμο στο πεζικό ήταν τόσο μεγάλη, ώστε το όνομά του είχε γίνει θρυλικό. Πολέμησε στην πρώτη γραμμή όλη τη διάρκεια της αλβανικής εκστρατείας, ενώ κατόπιν συμμετείχε στην Αντίσταση αναλαμβάνοντας τον ρόλο του στρατιωτικού συμβούλου στο περίφημο σύνταγμα 5/42 του συνταγματάρχη Ψαρρού. Η Ιωάννα Τσάτσου τον αναφέρει συχνά στα Φύλλα Κατοχής, σημειώνοντας: «Ο Δούκας είναι ένας αληθινός ανθρωπιστής, αλλά είναι και στρατιώτης. Γι’ αυτόν το καθήκον στην υψηλότερη μορφή του είναι θρησκεία. Κούραση, στερήσεις, θυσίες, ακόμα και η οικογένειά του, δεν μετρούν μπροστά στο καθήκον». Για την προσφορά του στον συμμαχικό αγώνα οι Βρετανοί τον πρότειναν για το Αριστείο Ανδρείας, τη μεγαλύτερη τιμή.
Στην αβέβαιη εποχή μας, κατά την οποία τα σύνορα των κρατών αμφισβητούνται ξανά, βιβλία όπως αυτό των Εκδόσεων Επίκεντρο έχουν αξία ιδιαίτερη. Η γενιά εκείνη των παππούδων μας ήταν σε θέση να πολεμήσει και να νικήσει έναν εχθρό που φαινόταν πολύ δυνατότερος, κατάφερε να διεισδύσει βαθιά στα κακοτράχαλα αλβανικά εδάφη, κι αν η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία της χώρας είχε σχεδιάσει καλύτερα την επιχείρηση εκείνη, θα μπορούσαν να φτάσουν μέχρι τον πολυπόθητο στόχο τους, το λιμάνι του Αυλώνα, τον κύριο σταθμό ανεφοδιασμού των Ιταλών, επιφέροντας μια νίκη συντριπτική, που μπορούσε να αλλάξει την πορεία της ιστορίας. Τα μηνύματα τούτου του πολεμικού ημερολογίου παραμένουν επίκαιρα, ενώ το πνεύμα και οι αξίες που διαπερνούν τις σελίδες του μπορούν να αποτελέσουν παράδειγμα για την κατανόηση της ιστορίας, που κινείται σε πορεία κυκλική.
Υπό το νανούρισμα των εκρήξεων
Το Πολεμικό Ημερολόγιο του λοχαγού Στέφανου Δούκα, 1940-41
Ιωάννης Δ. Στεφανίδης (Εισαγωγή-Επιμέλεια)
Προλογικό σημείωμα: Κωνσταντίνος Αγγελόπουλος
Επίκεντρο
216 σελ.
ISBN 978-618-204-559-6
Τιμή €16,00
Απόστολος Σπυράκης συγγραφέας και κριτικός
https://diastixo.gr/kritikes/diafora/24227-iwannis-stefanidis-ypo-to-nanourisma-twn-ekrixewn
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου