- Βίκυ Πορφυρίδου
Ο Μίχα Κόβατς είναι Σλοβένος καθηγητής στο Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας, Επιστήμης της Πληροφορίας και Σπουδών Βιβλίου στο Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα, ενώ υπήρξε διευθυντής σε δύο από τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους της Σλοβενίας, καθώς και αρχισυντάκτης στη σλοβενική έκδοση του National Geographic. Το βιβλίο του Διαβάζω άρα υπάρχω: Δέκα λόγοι να διαβάζουμε βιβλία στην ψηφιακή εποχή κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Το μέλλον, δίνοντάς μας την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Αυτό είναι το πρώτο σας βιβλίο που μεταφράζεται στα ελληνικά. Πώς αισθάνεστε γι’ αυτό;
Είναι καθαρή απόλαυση, μοιάζει με επιστροφή στο σπίτι. Τόσο η ιδέα της δημοκρατίας όσο και η επινόηση του αλφαβήτου ως του πιο αποτελεσματικού συστήματος γραφής γεννήθηκαν στην ελληνική γλώσσα, πυροδοτώντας εξελίξεις που, παρά τις πολλές οπισθοδρομήσεις και τα όποια εμπόδια, οδήγησαν τελικά στη γέννηση του σύγχρονου πολιτισμού. Βλέπω την ανάγνωση βιβλίων ως ένα από τα ουσιώδη θεμέλιά του. Πρόκειται για την ένατη μετάφραση αυτού του μικρού βιβλίου, και τέσσερις από αυτές τις μεταφράσεις –πέρα από το σλοβενικό πρωτότυπο– έχουν γίνει σε γλώσσες που ομιλούνται από σχετικά μικρούς πληθυσμούς, στις χώρες της Βαλτικής και στα Βαλκάνια. Παρά τις τεράστιες διαφορές τους, αυτές είναι οι περιοχές της Ευρώπης όπου προσωπικά νιώθω περισσότερο σαν στο σπίτι μου. Όπως φαίνεται, το ίδιο ισχύει και για το βιβλίο μου.
Στο βιβλίο σας παρουσιάζετε δέκα λόγους για να διαβάζει κανείς. Ποιος από αυτούς πιστεύετε ότι είναι ο πιο επείγων για τους σημερινούς αναγνώστες, και γιατί;
Ουφ, δύσκολη ερώτηση! Αν με ρωτούσατε ποιες είναι οι πιο σοβαρές ασθένειες του σημερινού κόσμου, θα έλεγα ότι ζούμε σε εποχές ολοένα πιο εγωκεντρικές και ναρκισσιστικές, όπου πολλοί άνθρωποι χάνουν την ικανότητά τους να συγκεντρώνονται και, κάποιες φορές, ακόμα και την επαφή τους με την πραγματικότητα. Η ανάγνωση προσφέρει ένα αντίδοτο σε αυτό. Ιδίως όταν διαβάζουμε πιο απαιτητικά βιβλία, εξασκούμε την ικανότητα συγκέντρωσης, διευρύνουμε και εμβαθύνουμε το λεξιλόγιό μας και συνηθίζουμε σε πιο σύνθετες δομές προτάσεων. Τελευταίο, και εξίσου σημαντικό, η λογοτεχνική μυθοπλασία μάς διδάσκει να βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου. Αυτό είναι βασική προϋπόθεση για την ενσυναίσθηση και για κάθε είδους στρατηγική ή αναστοχαστική σκέψη. Τα βιβλία το επιτυγχάνουν αυτό καλύτερα από τις ταινίες ή τις τηλεοπτικές σειρές, απλώς επειδή η ανάγνωση απαιτεί πιο πολλή φαντασία και περισσότερη προσπάθεια, σε σύγκριση με την παρακολούθηση μιας οπτικής ιστορίας. Από αυτή την άποψη, χρειαζόμαστε τα βιβλία –και τη συνήθεια της ανάγνωσης– περισσότερο από ποτέ.
Aν θέλουμε να βουτήξουμε βαθύτερα σε αυτή την τεράστια ψηφιακή θάλασσα, πρέπει να σκεφτόμαστε κριτικά και αναλυτικά. Αυτή η δεξιότητα καλλιεργείται καλύτερα μέσω της ανάγνωσης βιβλίων.
Τι είδους βιβλία διαβάζετε εσείς ο ίδιος για να αντισταθείτε στον «ψηφιακό θόρυβο»;
Έχω λίγο περίεργο γούστο. Μου αρέσει να διαβάζω εκλαϊκευμένη επιστήμη, οπότε είμαι μεγάλος θαυμαστής του Κάρλο Ροβέλι. Το βιβλίο του για τον Αναξίμανδρο είναι ένα από τα καλύτερα και πιο κομψά του είδους του, και το βιβλίο του για τις λευκές τρύπες είναι μια παράξενη απόδειξη ότι ακόμα και οι φυσικοί μπορούν να γράψουν ποίηση όταν μιλούν για την κβαντική φυσική. Ανυπομονώ να διαβάσω το βιβλίο του Σλάβοϊ Ζίζεκ για την κβαντική ιστορία. Όταν ήμουν επιμελητής του προγράμματος της Σλοβενίας ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης το 2023, ονειρευόμουν να έχουμε μαζί στη σκηνή τον Ζίζεκ και τον Ροβέλι, αλλά δυστυχώς δεν τα κατάφερα. Πέραν τούτου, λατρεύω τη λογοτεχνία του φανταστικού από χώρες έξω από τον αγγλοσαξονικό κόσμο. Το TheManWhoSpokeSnakish του Άντρους Κίβιρακ είναι ένα εξαιρετικό δείγμα εσθονικής φαντασίας. Και είμαι πολύ φίλος της σλοβενικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Υπάρχει μια ολόκληρη ομάδα συγγραφέων, όπως ο Άουγκουστ Ντέμσαρ και ο Τάντεϊ Γκόλομπ, που έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια και γράφουν πραγματικά εξαιρετικά βιβλία.
Αν μπορούσατε να δώσετε μία συμβουλή σε έναν νέο άνθρωπο που μεγαλώνει σχεδόν αποκλειστικά στο διαδίκτυο, τι θα του λέγατε;
Άλλη δύσκολη ερώτηση, χα χα! Η συμβουλή μου θα ήταν απλή: υπάρχει ένας μεγάλος, πολύχρωμος και απτός τρισδιάστατος κόσμος εκεί έξω, και αξίζει να τον κοιτάξει κανείς προσεκτικά. Άλλωστε, εκεί ικανοποιούνται οι περισσότερες υπαρξιακές μας ανάγκες, οπότε είναι ανόητο να προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει. Για να περιηγηθούμε τόσο σε αυτόν τον κόσμο όσο και στον διαδικτυακό του αντίστοιχο, χρειαζόμαστε βασικά δύο σύνολα δεξιοτήτων: Πρώτον, την ικανότητα να «σκανάρουμε» και να περιηγούμαστε γρήγορα σε τεράστιες ποσότητες πληροφοριών. Αυτή είναι μια δεξιότητα που εξασκούμε μέσω των ψηφιακών μέσων. Αλλά αν θέλουμε να βουτήξουμε βαθύτερα σε αυτή την τεράστια ψηφιακή θάλασσα, πρέπει να σκεφτόμαστε κριτικά και αναλυτικά. Αυτή η δεξιότητα καλλιεργείται καλύτερα μέσω της ανάγνωσης βιβλίων. Για να επιβιώσουμε και να λειτουργήσουμε σωστά στον σημερινό κόσμο, χρειαζόμαστε και τα δύο. Ας το εξηγήσω με μια απλή μεταφορά. Αν θέλω να ταξιδέψω από τη Λιουμπλιάνα στην Αθήνα, θα αξιοποιήσω τα επιτεύγματα του σύγχρονου πολιτισμού και θα πάω αεροπορικώς. Το να περπατήσω μια τέτοια απόσταση δεν είναι επιλογή. Αλλά αν θέλω να παραμείνω σωματικά υγιής, περπατάω ή τρέχω μερικά χιλιόμετρα κάθε μέρα. Το να οδηγούσα αυτή την απόσταση δεν θα προσέφερε τίποτα στο σώμα μου και το να πετούσα θα ήταν εντελώς παράλογο. Και αν μετατραπώ σε έναν τεράστιο «άνθρωπο του καναπέ» που καταστρέφει την υγεία του, τότε και το να πετάξω θα ήταν πρόβλημα. Με λίγα λόγια, η ανάγνωση βιβλίων είναι για τον εγκέφαλό μας ό,τι η σωματική άσκηση για το σώμα μας. Χωρίς αυτήν, γινόμαστε νοητικά «άνθρωποι του καναπέ» σε έναν δρόμο χωρίς προορισμό. Αλλά όταν συνδυάζουμε τα ψηφιακά μέσα, την τεχνητή νοημοσύνη και έναν καλά γυμνασμένο εγκέφαλο, μπορούμε να φτάσουμε πολύ πιο μακριά και πολύ βαθύτερα, τόσο στην επιστήμη όσο και στις τέχνες.
Κοιτώντας προς το μέλλον, πώς βλέπετε τον ρόλο των βιβλίων (έντυπων ή ψηφιακών) τα επόμενα 10-20 χρόνια;
Ένα από τα χόμπι μου είναι να συλλέγω «προφητείες» για το τέλος του βιβλίου, και η παλαιότερη που έχω βρει είναι από το 1518, όταν σε μια επιστολή ο Άγγλος τυπογράφος Ρόμπερτ Κόπερλαντ παραπονιόταν πως οι άνθρωποι προτιμούν το ποτό, τον χορό και τα τυχερά παιχνίδια από την ανάγνωση βιβλίων, γεγονός που τον οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι τα βιβλία δεν έχουν μέλλον. Αυτή η στάση –ότι υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα πιο διασκεδαστικά από την ανάγνωση– επαναλήφθηκε σχεδόν σε όλες τις προφητείες για τον θάνατο του βιβλίου, οι οποίες άνθησαν κυρίως όταν εμφανίστηκαν νέα μέσα, πρώτα με τη γέννηση των οπτικοακουστικών μέσων στη μετάβαση από τον 19ο στον 20ό αιώνα, και έναν αιώνα αργότερα, στην αυγή της ψηφιακής εποχής. Το 2007, σε ένα βιβλίο με τίτλο PrintisDead, ο Τζεφ Γκόμεζ προέβλεψε ότι στο εγγύς μέλλον όλα τα βιβλία θα είναι ψηφιακά, επειδή κανείς δεν θα θέλει περιεχόμενο χωρίς υπερσυνδέσμους και διαδραστικότητα. Κι όμως, το 2025, ένας πιο ταιριαστός τίτλος για το βιβλίο του θα ήταν EbooksareDead, αφού στην Ευρώπη πάνω από το 80% των πωλήσεων βιβλίων αφορά έντυπα βιβλία. Έτσι, τουλάχιστον σύμφωνα με την ιστορία, τα επόμενα 20 χρόνια τα βιβλία θα είναι μια χαρά, ζωντανά και δραστήρια. Για πολλούς λόγους, όπως εξηγήθηκε παραπάνω, χρειαζόμαστε εκτενές, γραμμικό, κειμενικό περιεχόμενο – ίσως στην ψηφιακή εποχή περισσότερο από πριν. Αν τα έντυπα βιβλία δεν υπήρχαν ήδη, θα έπρεπε να τα εφεύρουμε.
Όταν συνδυάζουμε τα ψηφιακά μέσα, την τεχνητή νοημοσύνη και έναν καλά γυμνασμένο εγκέφαλο, μπορούμε να φτάσουμε πολύ πιο μακριά και πολύ βαθύτερα, τόσο στην επιστήμη όσο και στις τέχνες.
Έχει αλλάξει η συγγραφή αυτού του βιβλίου τις δικές σας αναγνωστικές συνήθειες ή τις σκέψεις σας για την ανάγνωση;
Όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο μου στα σλοβενικά, έλαβα κυρίως προσκλήσεις από σχολεία και βιβλιοθήκες για να μιλήσω για τη σημασία της ανάγνωσης. Ταξίδεψα σε όλη τη χώρα και γνώρισα ανθρώπους κάθε είδους – οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν πολύ υποστηρικτικοί προς τα βιβλία και πλήρως συνειδητοποιημένοι ότι τα ψηφιακά μέσα από μόνα τους δεν αρκούν για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα του κόσμου στον οποίο ζούμε. Ακόμα περισσότερο, όλοι συμφωνούσαν ότι τα βιβλία μάς βοηθούν να «σκεφτόμαστε με το δικό μας κεφάλι». Αλλά εκεί ακριβώς άρχισαν τα προβλήματα, επειδή ο καθένας καταλάβαινε αυτή τη φράση διαφορετικά. Με απλά λόγια, τόσο οι αντιεμβολιαστές όσο και οι κβαντικοί φυσικοί «σκέφτονται με το δικό τους κεφάλι». Ακόμα και ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Ντόναλντ Τραμπ σκέφτονται με το δικό τους κεφάλι! Αυτό πυροδότησε την ιδέα για το επόμενο βιβλίο μου, το οποίο θα εξερευνήσει τι είναι στην πραγματικότητα η σκέψη, προσεγγίζοντάς την από την καθημερινή ζωή και όχι από την ακαδημαϊκή φιλοσοφία. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, το κύριο ενδιαφέρον μου θα αφορά τις διαφορές ανάμεσα στη δημοκρατική και την επιστημονική νοοτροπία από τη μια πλευρά, και την αυταρχική από την άλλη. Όπως φαίνεται, είναι σχεδόν η αιώνια ευρωπαϊκή ιστορία!
Διαβάζω άρα υπάρχω
Δέκα λόγοι να διαβάζουμε βιβλία στην ψηφιακή εποχή
Μίχα Κόβατς
μετάφραση: Βίκυ Πορφυρίδου
Εκδόσεις Το μέλλον
106 σελ.
ISBN 978-618-231-270-4
Τιμή €12,72
https://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/25996-miha-kovac-sinenteuxi-sti-biki-porfiridou
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου