Η πανοπλία αποτελεί συχνά –στα βιβλία παιδιών και ενηλίκων– το σύμβολο όλων εκείνων των αδιαπέραστων τειχών που χτίζει κάποιος γύρω του ως άμυνα στον φόβο ή στον πόνο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην ιστορία που αφηγείται ο Πέτρος Γαϊτάνος, στο βιβλίο του Το κορίτσι από πορσελάνη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άμμος. Η τριτοπρόσωπη αφήγηση γίνεται από έναν εξωτερικό αφηγητή που, ως παντογνώστης, είναι σε θέση όχι μόνο να γνωρίζει όσα συμβαίνουν στο παρόν, αλλά και εκείνα που στο παρελθόν καθόρισαν τις επιλογές και τη συμπεριφορά του κοριτσιού της ιστορίας. Την αφήγηση ο συγγραφέας την αναθέτει σε μια γάτα που ζει στο Μουσείο, κι έτσι έχει το προνόμιο να παρακολουθεί όσα συμβαίνουν εκεί, νύχτα-μέρα.
Σε αυτό το Μουσείο, σε περίοπτη θέση, βρίσκεται ένα παράξενο πορτρέτο που προσελκύει τα βλέμματα όλων. Είναι το πορτρέτο μιας γυναίκας μέσα σε πανοπλία, που έχει το παράξενο όνομα Το κορίτσι από πορσελάνη. Ο συγγραφέας, αξιοποιώντας ένα από τα κυρίαρχα εκθέματα στα μουσεία, τα πορτρέτα, αρχίζει να ξετυλίγει την ιστορία. Η αντιφατικότητα ανάμεσα στην περιγραφή (το κορίτσι από πορσελάνη) και στο τι πραγματικά απεικονίζει ο πίνακας (μια γυναίκα με πανοπλία) είναι αυτό που γεννά απορίες και αντιδράσεις. Η αντίθεση ανάμεσα στο σκληρό υλικό της πανοπλίας και στην ευθραυστότητα της πορσελάνης είναι αυτό που οδηγεί σε ποικίλες ερμηνευτικές εκδοχές από τους επισκέπτες.
«Ίσως να είναι μια πριγκίπισσα από τη Χώρα της Πορσελάνης, που πολέμησε ηρωικά να σώσει τους θησαυρούς του Βασιλείου». Έλεγαν κάποιοι. «Ίσως να είναι μια πολεμική θεά που λάτρευαν οι Αμαζόνες κι η αναφορά στην πορσελάνη συμβολίζει την ευαίσθητη πλευρά της γυναικείας φύσης». Έλεγαν άλλοι. «Μα δε βλέπετε τα πυρόξανθα, ατημέλητα, κυματιστά μαλλιά; Είναι σίγουρα ένα ξωτικό και τα ξωτικά συνδυάζουν τα πιο αντίθετα χαρακτηριστικά».
Από τις πρώτες κιόλας σελίδες ο συγγραφέας κυκλώνει την ιστορία με επιμέρους θέματα, εξίσου σοβαρά. Χωρίς να λέει πολλά, ρίχνει ένα πλάγιο βλέμμα σε ζητήματα που αφορούν την ερμηνευτική προσέγγιση της Τέχνης, θυμίζοντας πως το βλέμμα που ο καθένας υιοθετεί απέναντι σε ένα έργο δεν είναι –δεν μπορεί να είναι– μονοδιάστατο. Η Τέχνη, ως κατεξοχήν χώρος διαλόγου ανάμεσα στον δημιουργό και στο κοινό, δεν συνιστά ποτέ μια ουδέτερη εμπειρία. Κάθε έργο έχει τόσες ερμηνευτικές προσεγγίσεις όσες και τα βλέμματα που το κοιτάνε, βλέμματα που διαμορφώνονται από πλειάδα παραγόντων – ηλικία, φύλο, μορφωτικό επίπεδο, πολιτικές συνθήκες, κοινωνικό πλαίσιο, κυρίαρχες αντιλήψεις και πολλά άλλα.
Με ευρηματικό και απλό τρόπο συνδέει την ευθραυστότητα με τη δύναμη.
Η αφηγήτρια γάτα, μέσω της αναδρομικής αφήγησης, θα μεταφέρει στους αναγνώστες το γεγονός που υπήρξε καθοριστικό στη ζωή του κοριτσιού. «Δεν της άρεσε να βλέπει τους επισκέπτες να κρατούν τις κούκλες στα χέρια τους και να τις πασπατεύουν», ώσπου κάποια μέρα, μια κούκλα θα ξεφύγει από τα χέρια κάποιου και θα σπάσει. Το κορίτσι «έτρεμε από το φόβο του… αν κανείς δεν μπορούσε να προστατεύσει τις κούκλες, ποιος θα μπορούσε να προστατεύσει αυτήν, αν χρειαζόταν;». Έτσι, τρυπώνει μέσα σε μια πανοπλία για να προστατευτεί. Η στιγμή που αποφασίζει να κρυφτεί είναι το τέλος –μάλλον– μιας διαδρομής που ξεκίνησε πολύ νωρίτερα. Ξεκίνησε, ίσως, όταν το παιδί κλήθηκε να ζήσει με τον παππού (καθώς δεν γίνεται καμιά μνεία στους γονείς της, οι εκδοχές για το τι τους έχει συμβεί είναι ανοιχτές). Ή, ίσως, τότε που –αν και γύρω της υπήρχε πλήθος ανθρώπων– κανείς δεν επιδίωξε να μιλήσει μαζί της ή να τη γνωρίσει… απλώς της απέδωσαν έναν χαρακτηρισμό.
Σιγά σιγά, όμως, το μέταλλο κόλλησε πάνω της, η πανοπλία έγινε ένα με την ίδια, τόσο, που έφτασε να ξεχάσει ποια πραγματικά ήταν. Καθώς τα χρόνια περνούν, το κορίτσι συνειδητοποιεί πως «αυτό που κάποτε την καθησύχαζε έχει γίνει δυσβάσταχτο». Ένα βράδυ, θα πάρει την απόφαση να αποδράσει από τον πίνακα και να βγει από την πανοπλία. Σύμμαχός της θα σταθεί ένα αγόρι που, κρατώντας την αγκαλιά και με τη θέρμη των χεριών του, θα καταφέρει να λιώσει το κρύο ατσάλι.
Το βιβλίο αποτελεί μια εξαιρετική αναγνωστική επιλογή, καθώς προτρέπει τους μικρούς αναγνώστες να αναλογιστούν τη δική τους μοναδική ταυτότητα. Μέσα από τη συμβολική αφήγηση, δείχνει πως η πραγματική δύναμη και το θάρρος βρίσκονται στην αποδοχή του εαυτού και όχι στην απομόνωση ή στην άμυνα. Ταυτόχρονα, όμως, ενθαρρύνει τα παιδιά να διατηρήσουν την «ευθραυστότητά» τους, εξηγώντας πως η πραγματική δύναμη βρίσκεται στην ειλικρίνεια των συναισθημάτων. Βοηθά στο να κατανοήσουν τα συναισθήματά τους, να αναγνωρίσουν τον φόβο αλλά και την ανάγκη για προστασία. Αγγίζοντας θέματα όπως το τραύμα και η φροντίδα του εαυτού, ενδυναμώνει ψυχικά τα μικρά παιδιά στα οποία απευθύνεται, μιλώντας και για τη λυτρωτική δύναμη της αγάπης και της ανθρώπινης σύνδεσης. Παράλληλα, μιλά και για τη θεραπευτική δύναμη της Τέχνης, που έχει την ικανότητα να βλέπει –και να μας κάνει να βλέπουμε– με άλλα μάτια τον κόσμο. Αυτός που «είδε» και «περιέγραψε» πώς η εύθραυστη ψυχή του κοριτσιού μετατράπηκε σε ψυχρό ατσάλι ήταν ένας καλλιτέχνης.
Η εικονογράφηση της Mafalda von Hessen έρχεται να προσθέσει ένα δεύτερο επίπεδο αφήγησης στην ιστορία. Οι εικόνες της καταφέρνουν να αποδώσουν εικαστικά τη μυστηριακή ατμόσφαιρα του κειμένου. Υιοθετώντας μια προσέγγιση που θυμίζει τα κλασικά πορτρέτα στα μουσεία, καταφέρνει να αποδώσει την αντίθεση ανάμεσα στο σκληρό μέταλλο και την εύθραυστη πορσελάνη. Οι εικόνες της, που άλλοτε καταλαμβάνουν ολόκληρη τη σελίδα κι άλλοτε συμπληρώνουν την κάθετη, στη σελίδα, παράθεση του κειμένου (σε μια άτυπη «συνομιλία» κειμένου-εικόνας), προσφέρουν αισθητική εμπειρία στους μικρούς αναγνώστες. Τα χρώματα και η απόδοση των μορφών αποτυπώνουν τη συναισθηματική ένταση της ιστορίας, οδηγώντας τα παιδιά να νιώσουν την απομόνωση της πρωταγωνίστριας, αλλά και τη λυτρωτική αίσθηση της απελευθέρωσης.
Το κορίτσι από πορσελάνη είναι ένα σύγχρονο παραμύθι με πολλαπλές προεκτάσεις και μαγευτική εικονογράφηση. Ένα βιβλίο για τον φόβο, αλλά και το θάρρος. Για την εσωτερική δύναμη και την αληθινή αγάπη. Μια ιστορία για παιδιά 7+ ετών (και όσους θυμούνται ακόμη ότι υπήρξαν κάποτε παιδιά), που με ευρηματικό και απλό τρόπο συνδέει την ευθραυστότητα με τη δύναμη.
Το κορίτσι από πορσελάνη
Πέτρος Γαϊτάνος
εικονογράφηση: Mafalda von Hessen
Άμμος
48 σελ.
ISBN 978-618-5865-20-7
Τιμή €16,90
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/25994-to-koritsi-apo-porselani
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου