Θράσος Καμινάκης: «Κατά βάθος νησιά»

 

 Πρόδρομος Κοσμίδης

 

 

Το Κατά βάθος νησιά, το τελευταίο βιβλίο του Θράσου Καμινάκη, περιέχει σαράντα τέσσερα διηγήματα – το τελευταίο είναι επιμύθιο και λειτουργεί σαν φακός για τον αναγνώστη που επιμένει να αποκαλύψει τι κρύβεται πίσω από τις τέσσερις ενότητες του έργου («Λάθη», «Πάθη», «Βάθη» και «Νησιά»). Αλήθεια, όποιος έχει διαβάσει το Τρία δεκαοκτώ του Καμινάκη (2022), για την Αγία Οικογένεια και την αποκαθήλωσή της, γνωρίζει καλά πως για να τον παρακολουθήσει, έτσι όπως κινείται μέσα σε σκοτεινές ζώνες, εκεί που η φαντασία συνορεύει και συνυπάρχει με την πραγματικότητα, θα πρέπει να έχει μαζί του όχι φακό, αλλά προβολέα!

Και λάθη και πάθη και βάθη

Έντεκα διηγήματα για κάθε ενότητα, σύνολο τριάντα τρία, που αρχικά ζωγραφίζουν γλαφυρά τα λάθη στην ψυχική κατάσταση των χαρακτήρων και μιλάνε για μοναξιά, αυτοπεριορισμό, χαμηλή αυτοεκτίμηση, περιφρόνηση, εγκλεισμό και τραυματικές παιδικές μνήμες. Τα πάθη και τα βάθη αποκαλύπτουν φαντάσματα, εθισμούς και άσυλα, σκοτεινές ύλες και πλάσματα που η οπτική τους γωνία εκπλήσσει.

«Η καλή παρέα κοστίζει. Είτε είναι “Τζακ Ράσελ”, είτε είναι “Τζακ Ντάνιελς”», μας λέει σκληρά ο αλκοολικός ήρωας του «Δειλινού», που εικονογραφεί και το εξώφυλλο. Και λίγο μετά ο ήρωας αυτός αλλάζει σώμα και μας κλείνει το μάτι πίσω από «Το ματάκι» της πόρτας, από όπου μια ηλικιωμένη ένοικος πολυκατοικίας παρακολουθεί τον τρελό της έρωτα να μπαινοβγαίνει στο διαμέρισμά του. Λίγο πιο κει γίνεται ένας ευνουχισμένος μουσικός που ζει το όνειρό του στο «Μαγαζάκι της γωνίας» ή ο νέος νοικάρης που κρατά για πάρτη του «Ένα κομμάτι ουρανό» και ένα ερημονήσι στον πιο βαθύ ωκεανό, με μοναδική του παρέα τα θαλασσοπούλια. Όλα ενώνονται άγρια και μάταια όταν έρχεται «Η Ώρα», ένας τρόφιμος σε ένα ίδρυμα παραθαλάσσιο χωρίς παράθυρα να μας μιλήσει για τη «νόσο της παροντικότητας».

Επιτέλους νησιά

Κι εκεί που νομίζεις πως επιτέλους έλυσες το αίνιγμα, και πως όλα τα λάθη κρύβουνε πάθη και όλα τα πάθη σε πάνε στα βάθη, έρχεται η ενότητα «Νησιά» για να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Έντεκα νησιά. Που δεν είναι νησιά, είναι καταφύγια! Είναι φανταστικές και πραγματικές στεριές και ξέρες μέσα στις θάλασσες του χρόνου και του χώρου, εκεί που κρύβονται, επιζούν και χάνονται οι μεγάλοι δραπέτες. Με την πρώτη κιόλας ιστορία ο Θράσος Καμινάκης μάς μεταφέρει στη στιγμή του θανάτου ενός μεγάλου Ευρωπαίου σκηνοθέτη της Νουβέλ Βαγκ.

Τα πάθη και τα βάθη αποκαλύπτουν φαντάσματα, εθισμούς και άσυλα, σκοτεινές ύλες και πλάσματα που η οπτική τους γωνία εκπλήσσει.

Το πρώτο νησί ανήκει στον Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Στο διήγημα ο μεγάλος σκηνοθέτης πεθαίνει εκούσια, με ηθελημένη ευθανασία. Ένας νεαρός Έλληνας φοιτητής μέσα στα παραληρήματά του τον βοηθάει στις τελευταίες του ώρες και ακούει τον δάσκαλο να παραμιλάει: «Είναι ο πρωινός ήλιος που αναβάλλει τον θάνατο, δε θέλω το ψεύτικο φως, κλείσε τη λάμπα» ή «Εδώ γράφει και σκηνοθετεί ο ίδιος ο θάνατος» ή «Και τώρα αφήστε με να κοιμηθώ».

Όλα του τα «Νησιά» από εκεί και μετά γίνονται προάγγελοι του τέλους. Νησί ο αυτόχειρας Κλάους, νησί ο πρόσφυγας Αλέξανδρος που αλλαξοπίστησε, νησί η ντραγκ κουίν που τη βαφτίσανε Χάμεντ, νησί ο Γιουπ, ο τοξικομανής που νικάει τον εθισμό του, νησί ο Ομάρ, ο κατάδικος που ερωτεύεται τον ανακριτή του, παντού ανθρώπινα νησιά, επιτέλους νησί και λύτρωση κι αυτό το ίδιο το έργο του συγγραφέα.

Το πώς

Ο Θράσος Καμινάκης δεν γράφει απλά μικρές ιστορίες. Είναι σκηνοθέτης, εγκληματολόγος και προπάντων δάσκαλος, και σαν δάσκαλος μπορεί και να αισθάνεται το χρέος να δείξει τον δρόμο για το αύριο του κόσμου. Το μόνο σίγουρο είναι πως τις μικρές ιστορίες του Καμινάκη δεν τις ξεπετάς με μια πρώτη ανάγνωση. Ξαναρχίζεις δεύτερο γύρο. Κι ενώ είναι πιθανό πως μπορεί να μας χαρίσει ένα μεγάλο μυθιστόρημα, γράφει διηγήματα για να έχει όσο το δυνατόν περισσότερους ήρωες και θέματα να παίξει μαζί τους, ώστε να μην πλήττει ούτε εκείνος ούτε κανείς από εμάς που τον διαβάζουμε. Είναι ορατό πως από αυτόν μασημένη τροφή δεν θα πάρεις. Σου βάζει δύσκολα και δεν διστάζει να εκτεθεί.

Παντού στο βιβλίο κυριαρχεί ο μαγικός αριθμός «έντεκα» και, αν καταλάβεις πως είναι λάτρης της αριθμολογίας και πως ο μεγάλος του φόβος είναι η μοναξιά, θα εντοπίσεις επίσης πως 11 = 1+1 = 2.

Ο λόγος του, απλός και αινιγματικός, δεν ακολουθεί την πεπατημένη αλλά καινοτομεί αυξάνοντας τον βαθμό δυσκολίας στην κατανόηση. Αυτό μαζί με την ιερότητα της συγκριτικής λογοτεχνίας που υπηρετεί με τον τελευταίο του ήρωα στο επιμύθιο «Booklab», μας φέρνει μπροστά στον καθρέφτη που όλοι μας, αν κοιταχτούμε, μπορεί και να μας καταπιεί. Ένας καθρέφτης – πίνακας ζωγραφικής, που σε καλεί να σπάσεις τις αποστάσεις, να πλησιάσεις το πρόσωπο και να δεις το κόκαλο του καμβά και τη βάση. Να δεις την πινελιά, ας είναι τραχιά, να δεις το καθαρό μπλε της θάλασσας και του ουρανού, που καμία πρόσμειξη δεν μπορεί να το φτιάξει πέρα από το είδωλό σου!

[Ο Π. Κοσμίδης είναι στιχουργός, αρθρογραφεί στον Τύπο και είναι ο συγγραφέας του μυθιστορήματος Όταν δακρύζει ο λύκος (εκδ. Φίλντισι).]

 

Κατά βάθος νησιά
Θράσος Καμινάκης 
Εκδόσεις Καστανιώτη
304 σελ.
ISBN 978-960-03-7385-1
Τιμή €16,00

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25570-kata-bathos-nisia

https://diastixo.gr/