- Χρίστος Παπαγεωργίου
Αφήνοντας θολές εξηγήσεις και μόνο χαραμάδες στο σκοτάδι που θα επικρατήσει στην εξέλιξη, η γνωστή συγγραφέας και ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο καταθέτει ένα μυθιστόρημα, τόσο στο πλαίσιο των ενδιαφερόντων της, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, το οποίο, όντως συνταρακτικό, συναρπάζει και δημιουργεί ποικίλα συναισθήματα, στο σύνολό τους καταθλιπτικά. Πράγματι, και χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, η Φωτεινή Τσαλίκογλου με το βιβλίο της επιθυμεί να μας κάνει συμμέτοχους μιας ιστορίας, η οποία όχι μόνο δεν είναι ευχάριστη, όχι μόνο δεν είναι χαρούμενη, όχι μόνο δεν είναι εύκολα αφομοιώσιμη αλλά, απεναντίας, είναι βαριά, εμπεριέχει σωρεία θανάτων (ποτέ ένας θάνατος δεν είναι διαχειρίσιμος) και, γενικώς, περιγράφει ένα οικογενειακό περιβάλλον, στο οποίο πλην της ηρωίδας (κόρη του ζευγαριού και μεγαλύτερη αδελφή της προσωποποίησης του Κακού, του Ιωσήφ), ίσως και πλην της γιαγιάς, όλοι οι υπόλοιποι κατατείνουν προς ένα ψυχιατρικού περιεχομένου οίδημα, το οποίο στο τέλος και θα τους αφανίσει. Άρα (και για να πούμε συμπυκνωμένα τα θέματα, που χωρισμένα σε μικρά κεφάλαια βοηθούν έτι περαιτέρω την ανάγνωση) έχουμε μπροστά μας μια τραγική περιπέτεια μιας οικογενειακής δομής (δεν θα ήθελα να πω περισσότερα, για να μη χαλάσω τη μαγεία της μελέτης από τους υποψήφιους αναγνώστες), η οποία και αφήνει πολλαπλά τραύματα, ανεξήγητες εξάρσεις, κακότητα και εμπεριστατωμένη αντίδραση, ακόμη και όταν οι δύο γονείς (όπως η θεία και η γιαγιά) επιχείρησαν διαβήματα ακραία και πέραν των λογικών ορίων. Βέβαια, το μυθιστόρημα έχει υποστεί μεγάλη επεξεργασία, έχει τοποθετηθεί στο κέντρο μιας αφηγηματικής εμπλοκής, έχει συγκινήσει πρώτα και πάνω απ’ όλα τη συγγραφέα (και στη συνέχεια εμάς), η οποία και το κεντά σχεδόν λυπητερά, είναι εξοπλισμένο με τις ανάλογες ανάσες, οι οποίες και προσδίδουν μεγάλη ευκολία προσαρμογής σε ένα τέτοιο μελαγχολικό πλαίσιο, με δυο λόγια έχουμε μια ιστορία η οποία είναι αληθινή, την οποία και εκμυστηρεύτηκε στη συγγραφέα η ηρωίδα, έχουμε όμως παράλληλα τη δημιουργική της εφαρμογή σε ό,τι πιο αγνό έχει ένας λήπτης από μεριάς μιας συγγραφέως, η οποία ξέρει καλά πώς να απευθύνεται στον κόσμο, είτε μέσα από το γυαλί, είτε στα έδρανα, είτε στην τέχνη.
Όταν η επιστήμη συμπλέει με την τέχνη, όταν το βίωμα είναι ψυχικά ανυπολόγιστο και όταν η εμπειρία συναντά το ταλέντο, τότε το αποτέλεσμα είναι κάτι παραπάνω από συγκλονιστικό.
Μεγάλη σημασία, για να ξεφύγουμε κάπως από τα θεματολογικά και να μπούμε στα τεχνικά σημεία του μυθιστορήματος, έχει ο τρόπος με τον οποίο η Τσαλίκογλου χειρίζεται το υλικό που έχει στα χέρια της και αυτός έγκειται στο ότι το παραθέτει απλά, κατανοητά, άμεσα, ευθύβολα, έτσι ώστε ο πόνος, ακόμη και της ανάγνωσης, να γίνεται πιο κοφτερός, πιο επίμονος, πιο επίπονος. Όλοι οι ψυχολόγοι του πλανήτη, ή σχεδόν όλοι, μιλούν έτσι, μερικοί όμως όταν αναμοχλεύουν, όταν βάζουν και το φανταστικό στοιχείο στο κάδρο, όταν με δυο λόγια κάνουν τέχνη, έχουν την ευκαιρία να αφήνουν τον λόγο γυμνό, απαλλαγμένο από καλολογικά στοιχεία, από μελό αναμασήσεις και άλλες παραμέτρους, κοιτούν την αλήθεια στα μάτια και την εκτοξεύουν προς κάθε κατεύθυνση, έτσι ώστε να γίνεται βέλος, που φεύγει από το τόξο με όλη του τη δύναμη και καρφώνεται στην καρδιά του δέκτη. Θα μου πει κάποιος και ποιος ο λόγος να ασχοληθεί ένας μέσος αναγνώστης (στον οποίο απευθύνεται και η Φωτεινή Τσαλίκογλου) με ένα τέτοιο θέμα, όταν τα βάρη της καθημερινότητας είναι τόσα και δεν χωρούν στις όποιες ώρες της ανάγνωσης άλλες ιστορίες λύπης και κατάπτωσης; Θα απαντήσω σχεδόν κατηγορηματικά: διαβάζουμε κάτι διαφορετικό, κάτι που δεν συμβαίνει συχνά, κάτι που από μόνο του αποτελεί μέγιστο κοινωνικό γεγονός, κάτι που δεν πρόκειται να δει με τα μάτια της μια ισορροπημένη οικογένεια, κάτι στο οποίο πρέπει να ταυτιστούμε, όχι γιατί η συγγραφέας αποφάσισε να μας το κοινοποιήσει, αλλά, το αντίθετο, γιατί από μόνο του αποτελεί τη ναυαρχίδα μιας νόσου τόσο ύπουλης, τόσο οδυνηρής και τόσο αναποτελεσματικής σε όποια όνειρα κανείς μπορεί να επενδύσει.
Ας επανέλθουμε στις θεματολογικές παραμέτρους του έργου, προκειμένου να δούμε την ψυχολογική αντίδραση των μελών της συγκεκριμένης οικογένειας σε κάθε προσβολή που ενσκήπτει ή προκύπτει. Ο Ιωσήφ είναι σαφέστατα διαταραγμένος, συμβολίζει το Κακό, βασανίζει και τη μητέρα του και τον πατέρα του, οι σχέσεις με την αδερφή του είναι ανυπόφορες, τέλος φθάνει να διαπράξει ένα έγκλημα για το οποίο, και παρά τον μειωμένο καταλογισμό, πλήρωσε. Η μητέρα είναι σαφέστατα υποχωρητική, έχει στον γιο της μεγάλη αδυναμία, τον οποίο συγχωρεί ακόμη και αν πράττει το μεγαλύτερο αμάρτημα, νοσηλεύεται σε ψυχιατρικό ίδρυμα και στο φινάλε, αφού δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, είναι σίγουρο πως θα στραφεί εναντίον του. Ο πατέρας εντελώς άχρωμος, ανυστερόβουλος, καλόβουλος, περιγράφει στην κόρη του την ιστορία του σογιού του στα χρόνια του Εμφυλίου, ανανήψας, αλλά και πραγματικά συνεπής όσον αφορά στην κατάσταση του γιου του, τον οποίο και προσπαθεί να σώσει με κάθε τρόπο, λέγοντας πως γιος μου είναι, δεν μπορώ να τον αφήσω έτσι χωρίς βοήθεια. Και εν κατακλείδι το κορίτσι, το μόνο ισορροπημένο μέλος αυτής της ιδιαίτερης δομής, δέχεται τα πυρά απ’ όλες τις πλευρές, προσπαθεί να βάλει μια τάξη και στη λειτουργία και στην αντίδραση του συγκεκριμένου ανθρώπου, στο τέλος δεν θα υποκύψει σε ό,τι ο αδερφός της εννοεί και θα τον δει να φεύγει για το καταφύγιο μένοντας μόνη, παρέα με το καινούργιο πρόσωπο που έχει μπει στη ζωή της. Προσπαθήσαμε ακροθιγώς να πλησιάσουμε αυτό το πολυδαίδαλο μυθιστόρημα, χωρίς να αποκαλύψουμε τίποτα από τα δραματικά πλάνα που η συγγραφέας αναλαμβάνει προκειμένου να χρωματίσει το έργο της. Ένα έργο που, όπως προαναφέραμε, τεχνικά είναι προσβάσιμο, θεματολογικά όμως οι σταγόνες που κάνουν το ποτήρι να ξεχειλίσει είναι πολλές και ιδιαίτερες.
Θα κλείσω με ένα προσωπικό σχόλιο (σε ολόκληρο το κείμενο αποπειράθηκα να μη μιλάω εγώ, αλλά η δημιουργός και η ηρωίδα της) και αυτό έχει να κάνει με το γεγονός πως τα βιβλία με έντονη ψυχολογική ανατρεπτικότητα, με ανισόρροπη προοπτική και μια άλογη συμπεριφορά, αποτελούν για μένα πλούτο στη γνωστική μου παρακαταθήκη, και για τα άτομα που πάσχουν, όπως επίσης και για τους οικείους τους, οι οποίοι και πρέπει να τα περιθάλπουν μετά την ιατρική φροντίδα. Άρα, όταν η επιστήμη συμπλέει με την τέχνη, όταν το βίωμα είναι ψυχικά ανυπολόγιστο και όταν η εμπειρία συναντά το ταλέντο, τότε το αποτέλεσμα είναι κάτι παραπάνω από συγκλονιστικό.
Ο Ιωσήφ ήρθε μετά
Φωτεινή Τσαλίκογλου
Εκδόσεις Καστανιώτη
208 σελ.
ISBN 978-960-03-7433-9
Τιμή 16,00€
Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.
https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25499-iosif-hrthe-meta
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου