Gustavo Rodríguez: «Και οι επτά ήταν υπέροχοι»

 

Λεύκη Σαραντινού

 

 

Πώς θα είμαστε στα εβδομήντα μας; Ποιος από εμάς τους… «μικρούς» μπορεί να φανταστεί με ειλικρίνεια τον εαυτό του στην τρίτη ηλικία, στα εβδομήντα, στα ογδόντα, αδύναμο, ανήμπορο και ίσως άρρωστο, δίχως να έχει πολλά χρόνια ζωής μπροστά του; Τι σκέψεις θα κάνουμε, άραγε, τότε; Η ζωή μας θα είναι προβλέψιμη, μία μονότονη αναπόληση των περασμένων μεγαλείων της νιότης μας ή θα σφύζουμε ακόμη από όρεξη για ζωή; Και ο θάνατος; Πώς θα είναι το περιβόητο τέλος; Πόσο δύσκολος θα είναι ο αποχωρισμός από τα αγαπημένα μας πρόσωπα; Θα μας χτυπήσει το Αλτσχάιμερ; Πώς νιώθουν όσοι πάσχουν από κάποιο ανίατο νόσημα; Και, τέλος, τι θα απογίνουν τα πράγματά μας όταν πεθάνουμε;

Με τέτοιου είδους ερωτήματα έρχεται αντιμέτωπος ο αναγνώστης, αλλά και ο συγγραφέας Γουστάβο Ροδρίγες από το Περού στο μυθιστόρημά του με τίτλο –στην ελληνική μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου– Και οι επτά ήταν υπέροχοι, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα όπου πρωταγωνιστούν ηλικιωμένοι χαρακτήρες – με τις δράσεις, τις σκέψεις και την καθημερινότητά τους. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αφού η υπόθεση εκτυλίσσεται κυρίως σε ένα γηροκομείο της Λίμας, της πρωτεύουσας του Περού.

Η Εουφράσια απολάμβανε να διασχίζει αυτή τη φαρδιά λεωφόρο. Ανέδιδε έναν αέρα ανεπτυγμένης χώρας. Μία λωρίδα αποκλειστικά για τη δημόσια συγκοινωνία, μία για τους ποδηλάτες, βαμμένη κόκκινη, πεζοδρόμια με ανάγλυφα πλακάκια για τους τυφλούς, ράμπες για τα αναπηρικά αμαξίδια, ακόμα και γκρίνγκο στις καφετέριες. […] Γύρω της οι κάτοικοι της Λίμα κυκλοφορούσαν με κασκόλ και χοντρά παπούτσια, ενώ κάποιοι τουρίστες –από αρκτικά κλίματα κυρίως– φορούσαν ελαφριά σακάκια, ακόμα και πέδιλα.

Όσο το προσδόκιμο της ζωής θα μεγαλώνει, τόσο περισσότερους ηλικιωμένους θα συναντάμε στις κοινωνίες μας, επομένως τόσο πιο επίκαιρο καθίσταται το εν λόγω μυθιστόρημα.

Οπωσδήποτε ο αναγνώστης θα ξαφνιαστεί με την παραπάνω περιγραφή της Λίμα, που θυμίζει ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Μελετώντας, εξάλλου, και τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος, θα διαπιστώσει ότι οι διαφορές Λατινικής Αμερικής και Ευρώπης ίσως δεν είναι τόσο μεγάλες τελικά, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων όταν πλησιάζουν στον θάνατο.

Η Εουφράσια, φροντίστρια σε κέντρο ηλικιωμένων στη Λίμα, είναι η πρωταγωνίστρια του βιβλίου. Έχει μία αδελφή νοσηλεύτρια και έναν γιο, τον Νίκο, τον οποίο μεγαλώνει μονάχα με τη βοήθεια της αδελφής της. Η Εουφράσια αναπτύσσει πολύ ισχυρό δεσμό με τη δόνια Κάρμεν, μία πολύ ιδιαίτερη ηλικιωμένη, αλλά και με τον γιατρό Χάρισον. Όχι όμως μόνο με αυτούς, αλλά και με άλλους επτά πολύ ιδιαίτερους και ξεχωριστούς ηλικιωμένους, που ακόμη μιλούν για ποίηση και ακούν ροκ και τζαζ μουσική, αλλά και το περίφημο «Μamma mia» των ABBA. Τα παιχνίδια που παίζουν μεταξύ τους τους κάνουν να μοιάζουν με μικρά παιδιά… Με λίγα λόγια, η όρεξη για τη ζωή φαίνεται να μην τους εγκαταλείπει ποτέ, παρά τα απαισιόδοξα μηνύματα που τους στέλνει το σώμα τους. Τελικά, όμως, σε ένα απρόσμενο φινάλε του βιβλίου, θα διαπιστώσουμε ότι δεν φεύγει πάντοτε ο πιο ηλικιωμένος πρώτος…

Τι θα γινόταν η βιβλιοθήκη του σε λίγο; Πού θα κατέληγαν οι εγκυκλοπαίδειες, οι άτλαντες, οι πρώτες εκδόσεις, οι σπάνιες πραγματείες αλχημείας που είχε ξεκοκαλίσει με αυταπάρνηση μοναχού; Τι σημασία είχε στην τελική. Ποτέ του δεν είχε αποκτήσει κάτι έχοντας κατά νου τις επόμενες γενιές. Εφόσον αυτό που έχουμε δεν μας ανήκει, ποιο το νόημα να παραδώσουμε τη σκυτάλη της ιδιοκτησίας;

Με ένα συγκινητικό φινάλε και γρήγορο ρυθμό αφήγησης και δράσης, ο συγγραφέας θα μας διδάξει να ακολουθούμε τον δρόμο της καρδιάς μας, τον μόνο σωστό και τον μοναδικό που δεν κάνει ποτέ λάθος. Διδακτικό, επομένως, το μυθιστόρημα, όμως δίχως έμφαση στην ηθικολογία, όσο και αν μπορούμε να κρατήσουμε συμβουλές από αυτό. Παράλληλα, θα μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με την τρίτη ηλικία, με τις δυσκολίες με τις οποίες οι ηλικιωμένοι έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά, αλλά και με την ευθραυστότητα και κάθε ευάλωτη πτυχή που τους χαρακτηρίζει. Και όσο το προσδόκιμο της ζωής θα μεγαλώνει, τόσο περισσότερους ηλικιωμένους θα συναντάμε στις κοινωνίες μας, επομένως τόσο πιο επίκαιρο καθίσταται το εν λόγω μυθιστόρημα, το οποίο περιέχει άφθονες κωμικοτραγικές σκηνές και τιμήθηκε με το Βραβείο Μυθιστορήματος Alfaguara 2023.

 

Και οι επτά ήταν υπέροχοι
Gustavo Rodríguez
μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου
Κλειδάριθμος
304 σελ.
ISBN 978-960-645-733-3
Τιμή €16,60

 Λεύκη Σαραντινού ιστορικός και συγγραφέας

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25260-epta-kai-uperoxoi

https://diastixo.gr/ 

Θανάσης Πέτρου: «1941: Αυστηρά συσκότισις»

 

Σιδέρης Ντιούδης 

Η αφήγηση του ελληνικού 20ού αιώνα σε graphic novel. Αυτός θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος της φιλόδοξης σειράς του έμπειρου κομίστα Θανάση Πέτρου, που αριθμεί πλέον πέντε βιβλία: Οι όμηροι του Γκαίρλιτς: Μια απίστευτη, αληθινή ιστορία διχασμού και πολέμου, 1922: Το τέλος ενός ονείρου, 1923: Εχθρική πατρίδα, 1936: Ετοιμόρροπη δημοκρατία, 1941: Αυστηρά συσκότισις. Όπως υποδηλώνουν και οι τίτλοι, πρόκειται για ημερομηνίες-ορόσημα της ελληνικής ιστορίας και ο ανά χείρας τόμος αφορά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1941 και την τριπλή κατοχή της από Γερμανούς-Ιταλούς-Βούλγαρους έως τον Οκτώβριο του 1944 και την απελευθέρωσή της.

Όπως και στα προηγούμενα βιβλία, έτσι και εδώ παρακολουθούμε τον Γιώργο Αμπατζή, που βρίσκεται πλέον στη Θεσσαλονίκη· εκεί όπου βρίσκει δουλειά σε ένα καρεκλάδικο και δημιουργεί οικογένεια με μια χήρα μητέρα δύο παιδιών. Η αφήγηση ξεκινάει με την Ιταλία να κηρύσσει τον πόλεμο στην Ελλάδα: «Στις 15 Αυγούστου, της Παναγίας, είχε τορπιλιστεί το καταδρομικό Έλλη στο λιμάνι της Τήνου. Όλοι λέγανε πως ήταν δουλειά των Ιταλών, αλλά η κυβέρνηση έκανε την πάπια. Τα μαντάτα μάς ήρθαν ξημερώματα στις 28 Οκτωβρίου. Μας ξύπνησαν οι σειρήνες και οι καμπάνες. Η Ιταλία μάς κήρυξε τον πόλεμο!». Βομβαρδίζονται η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, αλλά «από τα μέσα του Νοέμβρη ξεκίνησε η αντεπίθεσή μας και πλέον οι Ιταλοί υποχωρούσαν».

Σημαντικό επίτευγμά του είναι ότι σε μόλις 100 σελίδες καταφέρνει να αποτυπώσει τα πολλά και κρίσιμα γεγονότα της εποχής, με σχεδιαστική ευστοχία και δωρικό κείμενο.

Στις 9 Απριλίου του 1941 οι Γερμανοί μπαίνουν στη Θεσσαλονίκη και είναι παραπάνω από αισθητή η παρουσία τους στους δρόμους της πόλης. Κλείνουν σχολεία, επιχειρήσεις, εφημερίδες και προχωρούν σε κατάσχεση: «Τελικά οι Γερμανοί κατάσχεσαν τα πάντα από παντού! Καύσιμα, σιτηρά, όσπρια, δημητριακά, λάδια, ζάχαρη, καπνά, μέταλλα, ορυκτά, χαρτί, σαπούνι. Όλα ήταν για τον στρατό τους!». Οι άνθρωποι προσπαθούν να επιβιώσουν και οι μαυραγορίτες πλουτίζουν: «Απ’ την αγορά έλειπαν τα πάντα. Οι τιμές ανέβαιναν κι άρχισε η μαύρη αγορά. Ο κόσμος ξεβρακωνόταν για να πάρει έναν τενεκέ νοθευμένο λάδι και οι μαυραγορίτες έκαναν τις λίρες μασούρια». Η πείνα και η εξαθλίωση γιγαντώνονται και πολλοί πεθαίνουν απ’ την ασιτία.

Το καλοκαίρι του 1942 οι Γερμανοί συγκεντρώνουν τους άντρες Εβραίους της πόλης: «Φορούσαν τα καλά τους και γύρω γύρω ήταν χωροφύλακες και Γερμανοί στρατιώτες. Οι Γερμανοί, γελώντας, τους έκαναν καψόνια. Τους έβαζαν να κάνουν γυμναστικές ασκήσεις, τούμπες, να χοροπηδάνε, να κυλιούνται, να σέρνονται κάτω». Ο εκτοπισμός τους ξεκινάει και φορτώνονται σε τρένα με άγνωστο προορισμό: «Κι έτσι, σε λίγους μήνες, μέχρι τα μέσα Αυγούστου, όλοι οι Εβραίοι, κοντά στις 50.000 ψυχές, που άλλοτε ήταν το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, εξαφανίστηκαν από προσώπου γης».

Ξεκινάει η Αντίσταση, αλλά και ο πόλεμος Ελλήνων με Έλληνες. «Σιγά-σιγά γέμισε η πόλη με συνθήματα από αντιστασιακές οργανώσεις. Φανατίστηκε ο κόσμος. Αντί όμως όλοι να τα βάλουν με τους Γερμανούς, άρχισαν να φαγώνονται μεταξύ τους. Γιατί ποιος θα έκανε κουμάντο όταν θα έφευγαν οι Γερμανοί;». Η Θεσσαλονίκη απελευθερώνεται: «Στις 30 Οκτωβρίου του 1944, βαρούσαν όλες οι καμπάνες. Όλη η πόλη ξεχύθηκε στους δρόμους να πανηγυρίσει», αλλά: «Μας ξημέρωνε μια νέα μέρα... δεν ξέραμε ότι η χαρά της λευτεριάς θα γινόταν πικρό φαρμάκι...».

Ιστορική ακρίβεια και μεράκι χαρακτηρίζουν και αυτήν τη δουλειά του Θανάση Πέτρου. Σημαντικό επίτευγμά του είναι ότι σε μόλις 100 σελίδες καταφέρνει να αποτυπώσει τα πολλά και κρίσιμα γεγονότα της εποχής, με σχεδιαστική ευστοχία και δωρικό κείμενο. Τα χρώματα που κυριαρχούν είναι το καφέ, το μπεζ και το γκρίζο, που δίνουν τη σκοτεινιά της εποχής. Σημειωτέον ότι στο τέλος της έκδοσης υπάρχει επιλογικό σημείωμα του κομίστα και εκτενής βιβλιογραφία.

 

1941: Αυστηρά συσκότισις
Θανάσης Πέτρου
Ίκαρος
112 σελ.
ISBN 978-960-572-731-4
Τιμή €16,60

Σιδέρης Ντιούδης ποιητής και κριτικός βιβλίου

https://diastixo.gr/kritikes/texnes/25258-austira-suskotisis

https://diastixo.gr/ 

Συλλογικό έργο (επιμ.: Νίκος Χριστοφής): «Από τη Μικρασιατική Καταστροφή στο Μεσοπόλεμο: Η περίπτωση της Θεσσαλίας»

 

Αλεξία Βλάρα

 

 

Ο συλλογικός τόμος Από τη Μικρασιατική Καταστροφή στο Μεσοπόλεμο: Η περίπτωση της Θεσσαλίας, με γενική επιμέλεια του ιστορικού και πανεπιστημιακού Νίκου Χριστοφή και πρόλογο του ερευνητή Δημήτρη Καμούζη (Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών), έρχεται να καλύψει ένα σοβαρό κενό στην ελληνική ιστοριογραφία της περιόδου 1919-1930: την αποκέντρωση της μελέτης του μικρασιατικού προσφυγικού φαινομένου από τα μεγάλα αστικά κέντρα προς την αγροτική ελληνική περιφέρεια, με έμφαση στη Θεσσαλία. Η Θεσσαλία, μια περιοχή που μέχρι τότε θεωρούνταν περιφερειακή, αγροτική, ενίοτε περιθωριοποιημένη, μετατρέπεται στον παρόντα τόμο σε ένα δυναμικό εργαστήριο ιστορικής μνήμης, κοινωνικής αλλαγής και εθνικής ανασυγκρότησης.

Ο τόμος αποτελείται από εννέα αυτοτελή αλλά αλληλένδετα κεφάλαια, που εστιάζουν σε κρίσιμες θεματικές, όπως ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος και η Συνθήκη της Λωζάννης, η ενημέρωση και ο Τύπος, οι κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες του Μεσοπολέμου, το αγροτικό ζήτημα, η εμπειρία του πολέμου, η καθημερινότητα των προσφύγων, ο αθλητισμός και η χωρική κατανομή των πληθυσμιακών μετακινήσεων. Η ιστορική αφήγηση ξεκινά με την εναρκτήρια μελέτη του Δημήτρη Καμούζη, που εξετάζει την περίπτωση της Λάρισας και της ευρύτερης περιοχής υπό το φως της Μικρασιατικής Καταστροφής, της Συνθήκης της Λωζάννης και της ανταλλαγής πληθυσμών. Εδώ τίθενται οι βάσεις για την κατανόηση της μετάβασης από τον πόλεμο στην προσφυγική πραγματικότητα.

Ο Νίκος Χριστοφής μελετά την εφημερίδα Ελευθερία του Βόλου και την αποτύπωση της Μικρασιατικής Εκστρατείας στον Τύπο, αναδεικνύοντας τη σχέση μεταξύ πληροφόρησης, εθνικής προπαγάνδας και τοπικής υποδοχής των γεγονότων. Ακολουθεί ο Γιώργος Γάσιας, ο οποίος φωτίζει το θεσσαλικό αγροτικό ζήτημα από την οθωμανική περίοδο έως το νεοελληνικό κράτος, προσφέροντας μια σύγχρονη θεώρηση που συνδέει τις αγροτικές δομές με τις κοινωνικές αντιστάσεις της εποχής.

Ένα πολύπλευρο, τεκμηριωμένο και πολιτικά διαυγές πορτρέτο μιας μεταβατικής περιόδου, όπου οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να διαχειριστούν τις μνήμες του πολέμου, την ανάγκη συμβίωσης, την πίεση του κράτους, αλλά και τις ίδιες τους τις ταυτότητες.

Ο Γιώργος Χρανιώτης επικεντρώνεται στους απείθαρχους στρατιώτες και τις αγροτικές εξεγέρσεις στη Λάρισα (1917-1925), δείχνοντας πώς οι εμπειρίες του πολέμου, της επιστράτευσης και της αποστράτευσης συνδέθηκαν με ταυτόχρονες αγροτικές διαμαρτυρίες και κοινωνικές μετατοπίσεις. Ο Αλέξανδρος Μακρής αναλύει τη δράση των παλαιοπολεμιστικών οργανώσεων σε Λάρισα και Βόλο, φωτίζοντας τις μορφές πολιτικής συγκρότησης και τη συμβολή των βετεράνων στον δημόσιο βίο της μεσοπολεμικής Θεσσαλίας.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι το έκτο κεφάλαιο, του Γιάννη Γκλαβίνα, που εστιάζει στους Θεσσαλούς στρατιώτες ως αιχμαλώτους και αγνοουμένους της Μικρασιατικής Εκστρατείας και στον αντίκτυπο των εμπειριών τους στις οικογένειες και τις κοινότητες που άφησαν πίσω. Ο Ανδρέας Μπαλτάς εξετάζει τον ρόλο του αθλητισμού ως πεδίου ενσωμάτωσης και ταυτόχρονης έκφρασης των προσφύγων από τη Μικρά Ασία και την Πόλη, με επίκεντρο τον Βόλο, αναδεικνύοντας τον αθλητισμό ως χώρο συμβολικής και πραγματικής συμμετοχής στη νέα πατρίδα.

Η χωρική και πληθυσμιακή διάσταση της προσφυγικής εγκατάστασης παρουσιάζεται μέσα από τις μελέτες του Νίκου Ανδριώτη και της Αναστασίας Κονταξή, που προσφέρουν στατιστικά δεδομένα, χάρτες και ερμηνευτικές τομές για τον αριθμό, την κατανομή και την οικονομική-κοινωνική ενσωμάτωση των προσφύγων τόσο σε αστικά όσο και σε αγροτικά κέντρα της Θεσσαλίας.

Η σύνθεση όλων των παραπάνω δημιουργεί ένα πολύπλευρο, τεκμηριωμένο και πολιτικά διαυγές πορτρέτο μιας μεταβατικής περιόδου, όπου οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να διαχειριστούν τις μνήμες του πολέμου, την ανάγκη συμβίωσης, την πίεση του κράτους, αλλά και τις ίδιες τους τις ταυτότητες. Η αφήγηση αποφεύγει τις ωραιοποιήσεις και προσεγγίζει την προσφυγική εμπειρία ως πολύπλοκο φαινόμενο, όπου συνυπάρχουν η τραυματική μνήμη, η προσαρμογή, οι αντιστάσεις και οι ενσωματώσεις. Συνολικά, ο ανά χείρας τόμος συνιστά μια υποδειγματική συμβολή στην επιστημονική και συλλογική μνήμη, ανοίγοντας τον δρόμο για περισσότερες τοπικές και διατοπικές μελέτες γύρω από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις πολλαπλές της κληρονομιές. Η Θεσσαλία, μέσα από τα κείμενα των συμμετεχόντων ερευνητών, δεν προσεγγίζεται μόνο ως χώρος εγκατάστασης, αλλά ως ιστορικός τόπος παραγωγής κοινωνικών εντάσεων, συλλογικών ταυτοτήτων και αφανών αφηγήσεων που τώρα βγαίνουν στο φως.

 

Η περίπτωση της Θεσσαλίας
Από τη Μικρασιατική Καταστροφή στο Μεσοπόλεμο
Συλλογικό έργο
Επιμέλεια: Νίκος Χριστοφής
Πρόλογος: Δημήτρης Καμούζης
Ενύπνιο
322 σελ.
ISBN 978-618-576-953-6
Τιμή €16,66

Αλεξία Βλάρα πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25284-mikrasiatiki-katastrofh-mesopolemo

https://diastixo.gr/

Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger: «Το σεντούκι με τις λέξεις»

 

 Κατερίνα Ζαμαρία

 

  

«Μόλις οι λέξεις βγουν απ’ το στόμα σου, αποκτούν μια μαγική δύναμη. Να τις χρησιμοποιείς με σύνεση. Με τη βοήθειά τους, κάνε τον κόσμο να ανθίσει». Ένα βιβλίο για τη δύναμη της γλώσσας και την ανεξάντλητη δυνατότητα της λεξιπλασίας είναι το βιβλίο των Ρεμπέκα Γκούγκερ και Σίμον Ρετλισμπέργκερ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Μαρίας Μαντή. Αν θυμηθούμε τη ρήση του Βιτγκενστάιν ότι «τα όρια του κόσμου μου είναι τα όρια της γλώσσας μου», κατανοούμε την αξία που έχει ένα βιβλίο με θέμα του τη διαμόρφωση του γλωσσικού πλούτου, το οποίο απευθύνεται σε παιδιά 5+ ετών.

Απλότητα και χιούμορ είναι τα μέσα που αξιοποιούνται για να ανακαλύψουν τα παιδιά τον κόσμο της γλώσσας: «Ένα γλυκό φθινοπωρινό πρωινό, ο Όσκαρ έσκαβε τρύπες, όπως κάθε μέρα. Τότε ανακάλυψε ένα περίτεχνο ξύλινο σεντούκι». Τι να κρύβει, άραγε; Η φαντασία του εξάπτεται. Όταν όμως το ανοίγει, απογοητεύεται… μέσα δεν έχει τίποτε άλλο παρά μόνο κάτι παλιές, βαρετές λέξεις! Λέξεις μπλεγμένες σαν κουβάρι. Πιάνει τη λέξη «κατακίτρινος», την πετά στους θάμνους και… μέσα από το φύλλωμα ξεπετάγεται ένας κατακίτρινος σκαντζόχοιρος! Θα πιάσει κι άλλη… κι άλλη… και τότε αρχίζει να συνειδητοποιεί τι κάνουν οι λέξεις (είναι η σχέση που ο Σοσίρ περιέγραψε ως σημαίνον και σημαινόμενο). Ο Όσκαρ αρχίζει να πειραματίζεται και να τις σκορπά απερίσκεπτα. Γιατί είναι ένα καινούργιο γι’ αυτόν παιχνίδι. Και ναι, η συγκρότηση του λόγου είναι μια ικανότητα που θα πρέπει να κατακτιέται μέσα από παιγνιώδεις διαδικασίες. Και αυτό συμβαίνει στον Όσκαρ. Οι λέξεις αποτελούν έναν κρυμμένο θησαυρό, που δεν του χαρίστηκε ούτε τον διδάχτηκε μέσα σε συγκεκριμένο πλαίσιο, όπως π.χ. το σχολείο. Τον ανακάλυψε μόνος του.

Κάποια στιγμή, όμως, το σεντούκι αδειάζει και ο Όσκαρ μένει χωρίς λέξεις. Μένει σιωπηλός, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ζητά βοήθεια. Ο κύριος Σμιτ δεν έχει χρόνο, η γειτόνισσα θεωρεί πως υπάρχουν πιο σημαντικά πράγματα να κάνεις από το να μαζεύεις λέξεις… Όχι τυχαία, η απαξιωτική στάση (οι λέξεις είναι χαμένος κόπος, θα του πει κάποιος) προέρχεται από ενήλικες. Αλλά πώς να πείσεις ένα παιδί για την αξία του οτιδήποτε, αν εσύ πρώτος δεν το εκτιμάς; Σύμμαχος στην προσπάθειά του θα σταθεί η κυρία Λουίζε. Αυτή θα του δείξει πώς να φτιάχνει μόνος του νέες, ποιητικές λέξεις και του εξηγεί πως πρέπει να είναι προσεκτικός στη χρήση τους. Χάρη στην κυρία Λουίζε, οι συγγραφείς θα δώσουν ένα εξαιρετικό «μάθημα» γλωσσολογίας στα παιδιά. Με τρόπο παιγνιώδη θα εξηγήσουν ότι η λεξιπλασία είναι μια διαδικασία που αφορά τον καθένα. Ότι οι λέξεις βρίσκονται γύρω μας και μέσα μας. Ότι στην αναζήτησή τους συμμετέχουν και αξιοποιούνται όλες οι αισθήσεις. Θα μιλήσουν για την εικονοπλαστική δύναμη των λέξεων. Κυρίως, όμως, θα μιλήσουν για τη μαγική τους δύναμη. Γιατί αυτές μετατρέπουν τον κόσμο σε «πολύχρωμο, ολάνθιστο λιβάδι». Αλλά θα τονίσουν πως, ακριβώς λόγω αυτής της δύναμης που έχει η γλώσσα, θα πρέπει να χρησιμοποιείται με σύνεση. Εξάλλου, το λέει και η παροιμία πως «η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει».

Σιγά σιγά, ο μικρός Όσκαρ θα αρχίσει να βρίσκει τις δικές του λέξεις. Να γεμίζει το σεντούκι με τα δικά του γλωσσικά λάφυρα. Και θα μάθει να χρησιμοποιεί τις λέξεις, δηλαδή τον λόγο, για να φέρνει χαρά. Αποφεύγοντας κάθε μορφή διδακτισμού, οι συγγραφείς μιλάνε για τη δύναμη των λέξεων. Αξιοπρόσεκτο είναι πως σε αυτήν τη διαδικασία αφήνουν απ’ έξω γονείς και εκπαιδευτικούς (η κυρία Λουίζε είναι εκεί απλώς για να του δείξει τον τρόπο). Προφανώς όχι για να τους ακυρώσουν, αλλά για να τονίσουν ότι η γλωσσική καλλιέργεια είναι ένα άλλο «παιχνίδι», που κάθε παιδί καλείται να απολαύσει πέρα και έξω από εκπαιδευτικές διαδικασίες.

Πώς να πείσεις ένα παιδί για την αξία του οτιδήποτε, αν εσύ πρώτος δεν το εκτιμάς;

Με έμμεσο τρόπο, δεδομένου ότι το βιβλίο απευθύνεται στα σημερινά παιδιά που είναι εκτεθειμένα στις οθόνες, με τους μακροπρόθεσμους κινδύνους που αυτό εγκυμονεί, δίνεται η ευκαιρία να συζητηθεί το δεδομένο ότι η γλώσσα δίνει σάρκα και οστά σε ό,τι υπάρχει μέσα μας και γύρω μας. Ότι οι λέξεις αντιπροσωπεύουν τις εμπειρίες μας.

Στο βιβλίο, που εικονογραφείται από τους ίδιους τους συγγραφείς, τα κυρίαρχα χρώματα προέρχονται από την παλέτα των γήινων αποχρώσεων και τα διάφορα αντικείμενα αποτυπώνονται ασύμμετρα, άλλοτε ογκώδη και άλλοτε μικρά. Στην εικονογράφηση συμπεριλαμβάνεται και μια πλειάδα λέξεων, που συνυφαίνονται προσδιοριστικά με τα αντικείμενα. Λέξεις και φράσεις καθημερινές: γενναία, χαριτωμένο, σα ζεστή αγκαλιά. Λέξεις και φράσεις λιγότερο συνηθισμένες ή γνωστές: νωθρός, ευφάνταστος, πομπώδης, εκκωφαντικός. Ακόμα και ηχοποιημένες: ντριν, χοπ, τιπ/ταπ.

Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στο δύσκολο έργο που, με επιτυχία, διεκπεραίωσε η Μαρία Μαντή. Η μετάφραση δε συνιστά απλώς τη μεταφορά λέξεων από τη μια γλώσσα στην άλλη. Καλείται να μεταφέρει τον ρυθμό, το νόημα, το συναίσθημα που εγκιβωτίζεται στον λόγο. Να αποτυπώσει το ύφος και τη μαγεία. Να συνταιριαστούν οι διαφορετικές γλωσσικές δομές. Και ειδικά σε ένα βιβλίο που αφορά τη γλώσσα η δυσκολία διπλασιάζεται, καθώς πρέπει να αποδοθεί η αρχική δύναμη των λέξεων.

Το βιβλίο, ακόμα και στον συμβολισμό που εμπεριέχει ο τίτλος του (το σεντούκι ως αντικείμενο όπου φυλάσσονται/διασώζονται τα πολύτιμα του καθενός), αναδεικνύει την αξία και τη σημασία της γλώσσας. Ένα βιβλίο που προσφέρεται για μεγαλόφωνες αναγνώσεις και ατελείωτες ώρες δημιουργικού παιχνιδιού στο σπίτι ή στην τάξη.

 

Το σεντούκι με τις λέξεις
Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger
εικονογράφηση: Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger
μετάφραση: Μαρία Μαντή
Μεταίχμιο
48 σελ.
ISBN 978-618-03-4091-4
Τιμή €14,40

https://diastixo.gr/kritikes/paidika/25283-to-sentouki-me-tis-lekseis

https://diastixo.gr/ 

Όλγα Πατσούρα Λένη: συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

 

Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

 

  

Η Όλγα Πατσούρα Λένη γεννήθηκε το 1966 στα Γιάννενα, όπου και μεγάλωσε. Απέκτησε πτυχίο Ηλεκτρολόγου Μηχανικού και Τεχνολογίας Ηλεκτρονικών Υπολογιστών από την Πολυτεχνική Σχολή Πατρών. Εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ζει στην Πάργα. Είναι παντρεμένη και έχει δύο παιδιά. Το 2015 ολοκλήρωσε τις σπουδές της στο ΠΜΣ Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας στη Φλώρινα. Τον Ιούνιο του 2014 συμμετείχε στο συλλογικό έργο Ποίηση (εκδ. Δίγαμμα), των διακριθέντων του πρώτου λογοτεχνικού διαγωνισμού «Μίμης Σουλιώτης», με το ποίημα «Ερωτικό». Τον Φεβρουάριο του 2015 εκδόθηκε η συλλογή διηγημάτων Μάτια στο καρφί (εκδ. Γαβριηλίδης), που αποτελείται από δώδεκα διηγήματα. Τον Σεπτέμβριο του 2015 συμμετείχε στο συλλογικό έργο Τριάντα μέρες... «σινιάκι» (εκδ. Βάρφης) των μεταπτυχιακών φοιτητών του ΠΔΜ, με το διήγημα «Πάτρα Αγκόνα». Το 2017 συμμετείχε στο συλλογικό έργο Η βιβλιοθήκη μόλις είχε ανοίξει... (εκδ. Το δόντι), που περιλαμβάνει τα διηγήματα των διακριθέντων στον διαγωνισμό μικροαφnγημάτων από τη Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών, με το διήγημα «Κόκκινο». Τον Δεκέμβριο του 2016 εκδόθηκε η νουβέλα Όταν ο Άγγελος είχε φτερά (εκδ. Περίπλους) και τον Οκτώβριο του 2019 η συλλογή διηγημάτων Πικρά σταφύλια (εκδ. ΑΩ). Το τελευταίο της βιβλίο, ανίΝ (εκδ. ΑΩ), μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Το βιβλίο ανίΝ αποτελείται από 32 μικρές ιστορίες, που ακολουθούν τη ζωή της ηρωίδας από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση. Τι σας ώθησε να αφηγηθείτε την πορεία της γυναίκας μέσα από αυτήν τη μορφή «στιγμιότυπων»;

Από το πρώτο μου βιβλίο επέλεξα τη μικρή φόρμα στα διηγήματα που γράφω. Έγινε αυθόρμητα και νομίζω ότι εκφράζει την τάση για «λίγα λόγια και σταράτα» που με χαρακτηρίζει στη ζωή μου. Είναι πρόκληση να ολοκληρωθεί μια ιστορία σε λίγες γραμμές. Νιώθω ικανοποίηση όταν συμβαίνει αυτό. Οπότε ήταν φυσιολογικό να επιλέξω τα «στιγμιότυπα», που δεν κουράζουν τον αναγνώστη.

Η ηρωίδα μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον φόβου και καταπίεσης, με έναν πατέρα αυστηρό και μια μητέρα σιωπηλή. Πόσο η προσωπική σας παρατήρηση ή εμπειρία επηρέασε την αποτύπωση αυτής της οικογενειακής δυναμικής;

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου παρατηρούσα με ενδιαφέρον τους ανθρώπους γύρω μου. Η συσσώρευση εικόνων, διαλόγων και γεγονότων αποτύπωσαν στο μυαλό μου αυτό που κατά κανόνα συνέβαινε. Οι οικογένειες ήταν πατριαρχικές κυρίως και οι γυναίκες έπρεπε να ανέχονται καταστάσεις. Η αντίθετη άποψή μου, καθώς μεγάλωνα, ήταν αυτή που με οδήγησε να γράψω γι’ αυτήν την οικογενειακή δυναμική, καθώς ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να υπάρχει, ευτυχώς σε μικρότερο βαθμό, φορτώνοντας τραύματα τα παιδιά που μεγαλώνουν σε τέτοιες οικογένειες.

Το βιβλίο πραγματεύεται την επιρροή της ανδρικής φιγούρας στη ζωή της γυναίκας. Τι θέλετε να περάσετε στο αναγνωστικό κοινό σχετικά με την ισχύ και την εξουσία μέσα στην οικογένεια;

Το μοντέλο της οικογένειας με τον άνδρα να κανονίζει τα πάντα είναι παλιό και, όπου υπάρχει ακόμη, θα πρέπει να αναθεωρηθεί. Η σύγχρονη οικογένεια χρειάζεται οι σύντροφοι να συνεργάζονται ισότιμα για την ομαλή συμβίωση. Έτσι θα μεγαλώνουν παιδιά που γίνονται υπεύθυνοι άνθρωποι και μπορούν να ζουν χωρίς άγχος, απολαμβάνοντας τις χαρές της ζωής.

Στο ανίΝ η ηρωίδα συχνά κρύβει σκέψεις και συναισθήματα. Πώς προσεγγίσατε τη γραφή αυτής της ψυχολογικής έντασης; Υπάρχει προσωπική ή κοινωνική αφορμή πίσω από αυτές τις σκηνές;

Στις εικόνες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας μου, μέσα από την παρατήρηση σκηνών που εξελίσσονταν σε μία επίσκεψη ή στη βόλτα, κατάλαβα ότι όλες αυτές οι γυναίκες κρατούσαν μέσα τους τον αληθινό εαυτό τους. Ήταν η άμυνά τους στην καταπίεση που βίωναν. Μέσα τους εξακολουθούσε να υπάρχει η γυναίκα με τις σκέψεις της και τα συναισθήματά της.

Είναι πρόκληση να ολοκληρωθεί μια ιστορία σε λίγες γραμμές.

Ο τίτλος ανίΝ είναι ιδιαίτερος και μυστηριώδης. Τι σημαίνει για εσάς και πώς συνδέεται με τη ζωή και την ταυτότητα της ηρωίδας;

Η Νίνα συμβολίζει τη γυναίκα που έχει βρει τον εαυτό της μέσα από περιπέτειες, λάθη, καταπίεση, πόνο και στέρηση της ελευθερίας της να εκφράζεται. Για να συμβεί αυτό, το μόνο που χρειάζεται είναι να κοιταχτούμε στον «καθρέφτη», να τολμήσουμε τη συνάντηση με τον εαυτό μας και τότε το χωρίς νόημα ανίΝ γίνεται Νίνα και είμαστε εμείς εκεί, με το θάρρος να αναλάβουμε την ευθύνη της ύπαρξής μας. Χωρίς φόβο.

Η πορεία σας ξεκίνησε από την ποίηση και τα μικρά διηγήματα και κατέληξε σε μεγαλύτερες φόρμες, όπως η νουβέλα. Πώς εξελίχθηκε η φωνή σας μέσα από αυτά τα διαφορετικά είδη;

Η ποίηση είναι η απόλυτη μορφή έκφρασης, που μπορεί με ελάχιστες λέξεις να μεταφέρει έναν ολόκληρο κόσμο στην ψυχή του αναγνώστη. Προσωπικά φοβάμαι να εκτεθώ μέσω της ποίησης. Τα ποιήματα που γράφω τα κρατώ στο συρτάρι μου. Η μικρή φόρμα είναι ένα ποίημα με περισσότερες λέξεις, μου προσφέρει την ασφάλεια να δίνω την ερμηνεία που εγώ θέλω κάθε φορά στο κείμενο. Με γοητεύει η δυσκολία τού να ανακαλύψει ολόκληρη την ιστορία ο αναγνώστης μέσα από μια μικρή αφήγηση. Η νουβέλα ή και ένα μυθιστόρημα δεν με αφήνουν αδιάφορη, προϋποθέτουν όμως αρκετές ώρες συνεχόμενης γραφής, τις οποίες μέχρι τώρα δεν έβρισκα εύκολα. Στο μέλλον θα παρουσιάσω το πρώτο μου μυθιστόρημα, που είναι ήδη γραμμένο εξ ολοκλήρου μέσα μου.

Εργάζεστε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Πώς οι καθημερινές σας εμπειρίες με μαθητές και νέους επηρεάζουν την ευαισθησία σας απέναντι σε θέματα καταπίεσης, ελευθερίας και ταυτότητας;

Σαν εκπαιδευτικός προσπαθώ να δώσω με το παράδειγμά μου, στους μικρούς αλλά και μεγαλύτερους μαθητές μου, τροφή για σκέψη πάνω στα θέματα καταπίεσης, ελευθερίας και ταυτότητας. Τα παιδιά διαμορφώνουν την αντίληψή τους μέσω της μίμησης. Είναι χρέος των εκπαιδευτικών να λειτουργούν σαν παραδείγματα σωστής μετάφρασης αυτών των εννοιών και να μη συντηρούν λανθασμένες απόψεις και πρακτικές. Με ενδιαφέρει να είναι χαρούμενα τα πρόσωπα των παιδιών στην τάξη. Και να μη φοβούνται να εκφραστούν.

Το βιβλίο σας περιέχει σκηνές καθημερινότητας, φανταστικά στοιχεία και κοινωνική κριτική. Πώς βλέπετε τη λογοτεχνία ως μέσο σχολιασμού της κοινωνίας;

Η λογοτεχνία, όπως και όλες οι μορφές τέχνης, αποτελούν ιδανικό μέσο σχολιασμού της κοινωνίας και των στερεοτυπικών συμπεριφορών. Μπορεί να προβάλει τα θετικά πρότυπα και να βοηθήσει τον αναγνώστη να διακρίνει τα αρνητικά. Πρέπει να λάβουμε υπόψη μας όμως ότι ο συγγραφέας μπορεί να προβάλει δικές του αρνητικές πεποιθήσεις, επομένως οι αναγνώστες θα πρέπει να είναι προσεκτικοί στις επιλογές που κάνουν.

Ποιες κοινωνικές προκλήσεις ή αδικίες προσπαθείτε να φωτίσετε μέσα από τις ιστορίες και τις εικόνες που δημιουργείτε στο ανίΝ;

Στο βιβλίο φαίνεται η αγάπη που έχω στα παιδιά, που αποτελούν ευάλωτη κοινωνική ομάδα. Είναι ξεκάθαρο πως η Νίνα ξεκινά από τη βρεφική ηλικία να κλείνεται στον εαυτό της και μέσα από τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας της να διαμορφώνει την προσωπικότητά της, η οποία κουβαλά το βάρος της ανασφάλειας και την έλλειψη εμπιστοσύνης στο οικογενειακό της περιβάλλον. Ο ενήλικας που έχει μέσα του τέτοια τραύματα θα πρέπει να σκύψει το βλέμμα του στην παιδική του ηλικία και να αγαπήσει εκείνο το μικρό παιδί μέσα του, που αναγκάστηκε να τα βγάλει πέρα μόνο του…

Οι εμπειρίες που συσσωρεύετε ως γυναίκα, εκπαιδευτικός και δημιουργός συνθέτουν έναν «φακό» μέσα από τον οποίο παρακολουθείτε τη ζωή άλλων γυναικών; Πώς αποτυπώνεται αυτό στο ανίΝ;

Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι η έκφραση των εικόνων που συλλέγουμε βιώνοντας τους ρόλους μας καθώς μεγαλώνουμε. Οι ιστορίες του βιβλίου αντανακλούν στιγμές, σκέψεις και προβληματισμούς που γεννήθηκαν στη σκέψη μου μέσω της παρατήρησης της ζωής άλλων ανθρώπων. Όλοι μας έχουμε αυτόν τον «φακό». Κάποιοι μπορούν να  εκφράσουν μέσω της τέχνης τα συναισθήματα που τους δημιουργούνται κατά την παρατήρηση αυτή.

 

ανίΝ
Όλγα Πατσούρα Λένη
ΑΩ Εκδόσεις
88 σελ.
ISBN 978-618-5845-17-9

Κωνσταντίνα Δρακουλάκου δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/25279-olga-patsoyra-len%CE%B9-synenteyksi-stin-konstantina-drakoylakoy

https://diastixo.gr/