- Γιάννης Σ. Παπαδάτος
Οι βιογραφίες προσωπικοτήτων αποτελούν μια σημαίνουσα κατηγορία του βιβλίου γνώσεων. Τις περασμένες δεκαετίες οι συγγραφείς σκιαγραφούσαν τις προσωπικότητες αποκλειστικά στην ενήλικη ζωή τους και στο όποιο έργο τους. Τα τελευταία χρόνια και στην ελληνική πραγματικότητα άρχισαν να εκδίδονται βιογραφίες που εστιάζουν στην παιδική ή και στην παιδική ηλικία των προσωπικοτήτων, και μάλιστα με ευφάνταστους τίτλους. Και τούτο έχει μεγάλη σημασία, αφού τα συγκεκριμένα βιβλία προορίζονται για παιδιά. Το παιδί ταυτίζεται δημιουργικά με το βιογραφούμενο πρόσωπο, μαθαίνοντας για την παιδική του ηλικία, και προσλαμβάνει ουσιαστικά την εποχή όπου εκείνο έζησε και το έργο του.
Στην περίπτωση του βιβλίου που παρουσιάζω, θα έλεγα ότι πρόκειται για μια βραχείας έκτασης μυθιστορηματική βιογραφία, στην οποία η συγγραφέας Μαριέττα Κόντου παρουσιάζει γεγονότα από τη ζωή του προσώπου, που διαπλέκονται με φανταστικά στοιχεία. Σε αυτού του είδους τη λογοτεχνική βιογραφία γνώσεων αναδύεται η προσωπικότητα του Ιούλιου Βερν, του κατά πολλούς πατέρα της επιστημονικής φαντασίας, στη μικρή του ηλικία. Παρατηρούμε έναν νεαρό ήρωα ο οποίος προετοιμάζεται για την ενήλικη συγγραφική του ζωή.
Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μέσα από τη γραφή της Κόντου, είναι ενδοδιηγητική και ομοδιηγητική, με τη φωνή του μικρού Βερν να προτάσσει τις ονειροπολήσεις του και την αγάπη του πρωτίστως για τη θάλασσα (ως γνωστό, γεννήθηκε κοντά στη θάλασσα). Ο Gaston Bachelard θεμελιώνει τη θεωρία του, ψυχαναλυτικής υφής, λαμβάνοντας υπόψη τα τέσσερα κοσμογονικά στοιχεία, τα ριζώματα του Εμπεδοκλή (φωτιά, αέρας, νερό, χώμα) σημειώνοντας μάλιστα ότι το νερό είναι η μόνη ποιητική αλήθεια. Ο Βερν σε αρκετά βιβλία του στήνει μέρος του σκηνικού του, ή και ολόκληρο, σε θάλασσες και ωκεανούς (Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες, Ο δεκαπενταετής πλοίαρχος, 80.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα, Η μυστηριώδης νήσος, Τα παιδιά του πλοιάρχου Γκραντ κ.ά.). Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Bachelard, η φαντασία λειτουργεί ως πηγή ποιητικών εικόνων, φωτίζοντας τη συνείδηση των υποκειμένων που έρχονται σε επαφή με αυτές τις εικόνες. Η ονειροπόληση του συγγραφέα δεν εξαντλείται μόνο στη δική του ικανοποίηση, όπως συμβαίνει με το όνειρο που προβάλλει τον ατομικό χαρακτήρα, αλλά «ετοιμάζει απολαύσεις και για άλλες ψυχές» (Bachelard, G. H ποιητική του χώρου. Μετ. Ελ. Βέλτσου – Ιω. Χατζηνικολή, Αθήνα, Χατζηνικολής, 1982, σ. 11).
Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο είναι καλογραμμένο, απολαυστικό κατά την ανάγνωση, ανάμεσα σε ζωγραφιές που στήνουν ένα επιτυχημένο σκηνικό εποχής.
Η συγγραφέας του βιβλίου μια τέτοια συλλογιστική τη μεταφέρει εύστοχα εδώ. O μικρός Ιούλιος μιλάει με γλαφυρό τρόπο –και σε σελίδες ημερολογίου– για τα όνειρά του, αναφέροντας ότι παίρνει υλικό από αυτά και φτιάχνει τέτοιες ιστορίες που να φαντάζουν αληθινές. Μας πληροφορεί με ποιον τρόπο φαντάστηκε την πρώτη του ιστορία, εκμυστηρεύεται τη δυσφορία του για την απόφαση των γονιών του να μπει εσώκλειστος σε οικοτροφείο, υπογραμμίζει τη διαμονή και τις εικόνες που αποκόμισε από τα μαθήματα και ιδιαίτερα τη Γεωγραφία, αλλά και τις ουσιαστικές αναγνώσεις που έκανε εκεί και από τις οποίες ασφαλώς επηρεάστηκε στη μετέπειτα συγγραφική του πορεία. Επιπλέον, αφηγείται για τη μετέπειτα διαμονή στο σπίτι του, τη δημιουργική σχέση που είχε με τον αδελφό του, τον Πολ, τις περιπέτειες μαζί του στο σπίτι του θείου τους στις όχθες του ποταμού Λίγηρα, καθώς και το πρώτο του, μάλλον επικίνδυνο, ταξίδι με μια βάρκα. Μια περιπέτεια λόγω της οποίας, όπως λέει ο ίδιος, του μπήκαν ιδέες για τα μελλοντικά συγγραφικά του ταξίδια. Στο κείμενο αναφέρονται με ευσύνοπτο τρόπο οι αφηγήσεις πολλών βιβλίων του, στη σελ. 47:
Κάπως έτσι μου μπήκαν οι ιδέες. Όχι όλες μαζί, μία τη φορά […] Θα γίνω καπετάνιος, θα κυβερνήσω το δικό μου πλοίο, θα διασχίσω θάλασσες […] θα γυρίσω ολόκληρη τη Γη και θα πάω ακόμη πιο πέρα […] θα τα βάλω με τεράστια κήτη, θα ναυαγήσω, θα μείνω μόνος σε ερημικά νησιά…
Τέλος, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής σημειώνει μια αποτυχημένη του περιπέτεια όταν μπήκε λαθραία σε ένα τρικάταρτο και την υπόσχεση που έδωσε πως δεν θα το ξανακάνει, αλλά και την κρυφή υπόσχεσή του ότι θα γυρνούσε τον κόσμο ανάποδα μιλώντας για τα ασταμάτητα φανταστικά του ταξίδια.
Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο είναι καλογραμμένο, απολαυστικό κατά την ανάγνωση, ανάμεσα σε ζωγραφιές που στήνουν ένα επιτυχημένο σκηνικό εποχής και που, ανάμεσα στ’ άλλα, πληροί τον σημαντικότερο στόχο ενός βιβλίου γνώσεων, να ενεργοποιήσει τον αναγνώστη ώστε να ανατρέξει και στα πρωτότυπα βιβλία του Βερν, ιδιαίτερα εκείνα που διαβάζονται από παιδιά. Προς τούτο λειτουργούν αποτελεσματικά τα δημιουργικά κενά απροσδιοριστίας, με τα οποία είναι γεμάτο το κείμενο. Η συγγραφέας αναφέρει πρόσωπα και εικόνες από σημαντικά έργα του Βερν, τα οποία τα παιδιά θα συναντήσουν στα πρωτότυπα έργα. Ένα θέμα, βέβαια, για τις μυθιστορηματικές βιογραφίες είναι η σχέση πραγματικότητας και φαντασίας στις οποίες η δεύτερη, κατά κανόνα, δεν αλλοιώνει την πραγματικότητα. Αλλά από μια πλευρά είναι και ένα πρόσθετο στοιχείο που ωθεί τον αναγνώστη να μελετήσει και τη βιογραφία του Βερν και, βέβαια, να ανατρέξει στα βιβλία του.
[Ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος είναι συγγραφέας, κριτικός, τ. πανεπιστημιακός.]
Με λένε Ιούλιο Βερν
Μαριέττα Κόντου
εικονογράφηση: Βασίλης Γρίβας
Ελληνοεκδοτική
64 σελ.
ISBN 978-960-563-535-0
Τιμή €8,90
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/24062-marietta-kontou-me-lene-ioulio-vern
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου