- Απόστολος Σπυράκης
Τέσσερις προσωπικότητες που κατάφεραν μέσα σε τρομερές συνθήκες να διαμορφώσουν τις συνταγματικές συνιστώσες του πολιτεύματος της χώρας μας αξιολογεί ο Νίκος Κ. Αλιβιζάτος στο τελευταίο του βιβλίο, Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο.
Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, παρά την τεράστια κριτική που έχει δεχτεί για τα λάθη του, ήταν ο βασικός οραματιστής ενός ενοποιητικού συντάγματος που θα μπορούσε να ενώσει μια κατακερματισμένη χώρα, η οποία υπέφερε από τη διαπάλη των διάφορων ομάδων γύρω από την κεντρική εξουσία. Η θαυμάσια οξύτης του νοός του, όπως είπε το 1865 ο Νικόλαος Ι. Σαρίπολος, τον οδήγησε στον αγώνα για τη δημιουργία φιλελεύθερων κανόνων που διεύρυναν τους ορίζοντες του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Ο Χαρίλαος Τρικούπης, από τη μεριά του, έχοντας ζήσει έντεκα χρόνια στην Αγγλία μελέτησε τον πρωτοποριακό αγγλικό τρόπο διακυβέρνησης και προκάλεσε σάλο με το περίφημο κείμενό του «Τις πταίει;», που προκάλεσε τη δίωξη και την προφυλάκισή του. Ήταν αυτός που καθιέρωσε την αρχή της δεδηλωμένης, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα ελέω Θεού, αλλά μόνο εφόσον έχει εξασφαλίσει την πλειοψηφία των ψήφων. Μ’ αυτόν τον τρόπο έθετε τέρμα στις αυθαιρεσίες του βασιλικού οίκου, που μπορούσε να ανεβοκατεβάζει κυβερνήσεις ανεξαρτήτως της λαϊκής βούλησης.
Σε εποχές γεμάτες ένταση και πάθη, κατάλαβαν ότι «η δόξα που τους χάριζε η άνοδος στην εξουσία θα ήταν εφήμερη, αν δεν στηριζόταν στους κανόνες και τις αρχές που το σύνταγμα κατοχυρώνει».
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος επικεντρώθηκε στην ισχυροποίηση του Κράτους Δικαίου καθιερώνοντας το αυτοδιοίκητο των δικαστηρίων και «εισάγοντας νεωτερικούς θεσμούς με κορυφαίο το Συμβούλιο της Επικρατείας», το οποίο δικαίωσε μέχρι σήμερα τις προσδοκίες του ιδρυτή του.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, τέλος, είχε κατά τον συγγραφέα «το αυθεντικότερο πολιτικό ταλέντο [...] Κατεξοχήν πραγματιστής, δεν έβρισκε την παραμικρή δυσκολία να εμφανίζεται στην πράξη διαλλακτικότερος από τους μεγαλόστομους εθνικιστές, παρεμβατικότερος στην οικονομία από τους ακραιφνέστερους σοσιαλιστές και ανεκτικότερος προς τους αντιπάλους του από τους περισσότερους ομοϊδεάτες του». Διαβλέποντας ότι η αιτία κακοδαιμονίας στο δημόσιο ήταν η αλληλοεπικάλυψη των αρμοδιοτήτων, που εμποδίζει τη λήψη αποφάσεων και την επίλυση καθοριστικών προβλημάτων, επιδίωξε να ενδυναμώσει την εκτελεστική εξουσία ώστε να μην μπαίνουν προσκόμματα στη λειτουργία του μηχανισμού της κάθε κυβέρνησης, ενώ με την οριστική επίλυση του πολιτειακού ζητήματος έκοψε έναν γόρδιο δεσμό που ταλάνισε τη χώρα για περίπου ενάμιση αιώνα.
Έχοντας μελετήσει την ποιότητα των θεσμών και τον τρόπο με τον οποίο το πολίτευμά μας επιβίωσε παρά τις πιέσεις που δέχτηκε, ειδικά την περίοδο των μνημονίων, ο Νίκος Κ. Αλιβιζάτος επικεντρώθηκε αυτή τη φορά στον ρόλο των προσωπικοτήτων που διαμόρφωσαν τη συνταγματική μας ιστορία. Οι τέσσερις αυτοί άντρες προσανατόλισαν τη χώρα προς τον φυσικό της σύμμαχο, τη Δύση, παρά τη σημαντική επιρροή που εξακολουθεί να ασκεί η Ανατολή και πρωτίστως η Ρωσία, διότι «στη Δύση στρεφόμαστε για έμπνευση, τη συνδρομή της προσδοκούμε όταν τα βρίσκουμε δύσκολα και με τα δικά της κριτήρια αξιολογούμε τις επιδόσεις μας». Έβλεπαν πέρα από εκεί όπου μπορούσαν να δουν οι σύγχρονοί τους και κατανόησαν ότι το σύνταγμα είναι «ένα σύνολο κανόνων και αρχών που αποβλέπουν στον περιορισμό της εξουσίας […] Ταυτόχρονα, οριοθετεί τη νομιμότητα και μέσω αυτής νομιμοποιεί την εξουσία». Σε εποχές γεμάτες ένταση και πάθη, κατάλαβαν ότι «η δόξα που τους χάριζε η άνοδος στην εξουσία θα ήταν εφήμερη, αν δεν στηριζόταν στους κανόνες και τις αρχές που το σύνταγμα κατοχυρώνει».
Μαυροκορδάτος, Τρικούπης, Βενιζέλος, Καραμανλής: Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος
Από τις όχθες του Τάμεση στην Πλατεία Συντάγματος
Νίκος Κ. Αλιβιζάτος
Μεταίχμιο
496 σελ.
ISBN 978-618-03-4259-8
Τιμή €23,30
Ο Απόστολος Σπυράκης είναι συγγραφέας και κριτικός
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25464-arxitektones-politevmatos
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου