«Η Φιλοσοφία της Φυσικής» του συνθέτη Παναγιώτη Καρούσου στην Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών

Την Κυριακή 28 Ιουνίου 2026, η Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών (ΕΕΛ) παρουσίασε με επιτυχία μια συναυλία κλασικής μουσικής με αξιόλογα έργα του συνθέτη Παναγιώτη Καρούσου με θέμα «Η Φιλοσοφία της Φυσικής» στην Αίθουσα «Μιχαήλας Αβέρωφ». Συμμετείχε το Μουσικό Σύνολο «Ραψωδοί» και Λυρικοί Σολίστ: Ειρήνη Κώνστα (σοπράνο), Ρέα Βουδούρη (σοπράνο), Αθανάσιος Λιάνος (τενόρος), Γιάννης Δάρρειος (τενόρος), Μαρία Γρηγορίου (σοπράνο). Απαγγελίες: Βαρβάρα Κυρίτση (ηθοποιός), και Βασίλης Βασιλείου (ηθοποιός). Μουσική διεύθυνση - πιάνο: Harry Giann. Επιμέλεια προβών: Ρέα Βουδούρη. Καλλιτεχνική επιμέλεια: Παναγιώτης Καρούσος (συνθέτης). Χαιρετισμό απεύθυνε ο Κώστας Καρούσος (Πρόεδρος Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών, λογοτέχνης, εικαστικός).  Ο κόσμος χειροκρότησε τους καλλιτέχνες, και αποφασίστηκε να επαναληφτεί η συναυλία το φθινόπωρο.  Στους καλλιτέχνες έγιναν απονομές τιμητικών επαίνων από τον Κώστα Καρούσο Πρόεδρο της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Στο εξαιρετικό πρόγραμμα ερμηνεύτηκαν:

Από την όπερα Ιλιάδα του Όμηρου: «Ασπίδα του Αχιλλέα» χορωδιακό. Άρια του Αχιλλέα «Ας χαθεί η διχόνοια» Αθανάσιος Λιάνος. Ντουέτο Αχιλλέας & Βρισηίδα «Τι νίκη θα φέρω» Αθανάσιος Λιάνος και Ρέα Βουδούρη. Ντουέτο Πάρις & Ελένη «Στην απλωμένη ραχούλα» Αθανάσιος Λιάνος και Ειρήνη Κώνστα.

Γιοχάνες Κέπλερ «Προσευχή ενός Αστρονόμου» Ρέα Βουδούρη (σοπράνο). Λεονάρντο ντα Βίντσι  «Ξέροντας πώς να βλέπεις» Ειρήνη Κώνστα. Ηράκλειτος «Τα πάντα ρει» Γιάννης Δάρρειος.

Γεώργιος Δροσίνης «Άνθη του γκρεμνού» Μαρία Γρηγορίου. 

Διονύσιος Σολωμός «Ανάμνησις» απαγγελία: Βαρβάρα Κυρίτση, ερμηνεία: Ρέα Βουδούρη και Μαρία Γρηγορίου.

Ἰωάννης Πολέμης «Καρυάτιδες» χορωδιακό και απαγγελία Βασίλης Βασιλείου. «Ύμνος στον Άγιο Νεκτάριο» Ρέα Βουδούρη και Γιάννης Δάρρειος. Ο διεθνούς φήμης συνθέτης Παναγιώτης Καρούσος παρουσίασε την συναυλία και τα έργα του. Αχιλλέας Παπαδιονυσίου, δημοσιογράφος. 

(Φωτογραφίες: Θάνος Γεωργίου)

Oprah Winfrey: «Όσα γνωρίζω με σιγουριά»

 

Αλεξία Βλάρα

 

 

Το νέο βιβλίο της Όπρα Γουίνφρεΐ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Key Books σε μετάφραση της Μαρίας Κουκιάδη, είναι ένα βιωματικό βιβλίο, όπου η συγγραφέας μιλάει για τις εμπειρίες και τους προβληματισμούς της, αλλά κυρίως απευθύνεται στον αναγνώστη για την ψυχική ενδυνάμωση και ανάτασή του.

Το συγκεκριμένο βιβλίο όχι απλώς το διαβάζεις, αλλά το ζεις σε κάθε του σελίδα μέσα από παραδείγματα, μέσα από τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων και, κυρίως, μέσα από τις εμπειρίες της ίδιας της Όπρα Γουίνφρεΐ. Αυτό που καταφέρνει η συγγραφέας –γνωστή παρουσιάστρια, παραγωγός, ηθοποιός και επιχειρηματίας– είναι να το αγκαλιάσει ο αναγνώστης μέχρι να το κάνει δικό του και να βγει πιο δυνατός ψυχικά.

Mικρά παραδείγματα που όντως σε κάνουν να σκεφτείς για τη δύναμη της αγάπης που κρύβουμε όλοι μέσα μας και που, αν τη βγάζαμε στο φως, τα αποτελέσματα θα ήταν μαγικά.

Το Όσα γνωρίζω με σιγουριά είναι ένας οδηγός επιβίωσης και σωστής διαχείρισης του θυμού και της ζωής των συνανθρώπων, ένα αισιόδοξο έργο που αποπνέει ευγνωμοσύνη. Πόσες φορές λέμε ευχαριστώ για όλα όσα έχουμε, για την ίδια μας την υγεία, για τους ανθρώπους που έχουμε δίπλα μας, για το ότι μπορούμε να ανασαίνουμε κάθε στιγμή, για το ότι έχουμε γεννηθεί; Μήπως θα πρέπει να αναθεωρήσουμε κάποια πράγματα για όσα κάνουμε από το πρωί που ξυπνάμε μέχρι το βράδυ που πέφτουμε για ύπνο;

Πολλά από τα παραδείγματα που φέρνει η συγγραφέας είναι πηγές έμπνευσης για όλους μας, για τις τυχόν δυσκολίες και τα εμπόδια που συναντάμε, αλλά ταυτόχρονα είναι ένας ύμνος στην ενσυναίσθηση και στην αγάπη για τους άλλους ανθρώπους. Τι θα γινόταν αν κέρναγες καφέ τον άνθρωπο που στέκεται πίσω απ’ την ουρά στην καφετέρια; Θα το θυμόταν μια ζωή! Είναι μικρά παραδείγματα που όντως σε κάνουν να σκεφτείς για τη δύναμη της αγάπης που κρύβουμε όλοι μέσα μας και που, αν τη βγάζαμε στο φως, τα αποτελέσματα θα ήταν μαγικά, δημιουργώντας έναν κόσμο πιο όμορφο, πιο δυνατό και πιο αλληλέγγυο.

Και το πιο δυνατό παράδειγμα είναι η ίδια η Όπρα Γουίνφρεΐ, η οποία, πάμφτωχη και έχοντας υποστεί κακοποίηση σε μικρή ηλικία, πέρασε μεγάλες δυσκολίες πριν γίνει το μεγάλο όνομα και πριν αποκτήσει τον πλούτο που έχει σήμερα. Αλλά ποτέ δεν ξέχασε από πού ξεκίνησε, ούτε ξέχασε ποτέ τη δύναμη που κρύβει μέσα της και τη δύναμη που έχει πάρει από τους άλλους, ώστε να αναδείξει τον καλύτερό της εαυτό. «Μη συγκρίνετε κανέναν με τον εαυτό σας. Έχετε ήδη κερδίσει τον αγώνα σας. Συνεχίστε την ανάβαση με αγάπη», λέει η Όπρα Γουίνφρεΐ.

Τολμήστε την αγάπη, την ελπίδα και την αισιοδοξία. Ίσως μας βγάλουν σε μονοπάτια που ποτέ δεν τα φανταζόμασταν!

 

Όσα γνωρίζω με σιγουριά
Oprah Winfrey
μετάφραση: Μαρία Κουκιάδη
Key Books
240 σελ.
ISBN 978-618-5914-12-7
Τιμή €15,55

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/diafora/25912-osa-gonrizo-me-sigouria

https://diastixo.gr/ 

Λύντια Τρίχα: «Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος»

 

Λεύκη Σαραντινού 

Στην αφήγηση της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης υπάρχει, πολλές φορές, μία τάση να εξυμνούνται μονάχα οι αγωνιστές της ελευθερίας, όπως για παράδειγμα ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ή ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, και να λησμονιέται η συμβολή άλλων Ελλήνων, στον τομέα π.χ. της πολιτικής και της διπλωματίας. Φυσικά, κανείς δεν υπονοεί ότι η συνεισφορά των αγωνιστών του 1821 δεν ήταν άκρως σημαντική για την επιτυχία της Επανάστασης, οφείλουμε όμως να λαμβάνουμε υπόψη ότι οι προσπάθειες των Ελλήνων να ιδρύσουν ένα εθνικό κράτος δεν θα είχαν αντιμετωπιστεί με εξίσου μεγάλη σοβαρότητα από τις Μεγάλες Δυνάμεις αν δεν υπήρχε, παράλληλα με τη στρατιωτική, η πολιτική και διπλωματική εκπροσώπηση της χώρας. Για τον λόγο αυτόν, η παρουσία των πολιτικών, όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ήταν εξίσου απαραίτητη και η συνεισφορά τους στον Αγώνα, ακόμα κι αν ήρθαν σε σύγκρουση κάποιες φορές με τους αγωνιστές, διόλου αμελητέα σε ό,τι αφορά τη σπουδαιότητά της.

Ένας από τους περισσότερο αδικημένους πολιτικούς είναι ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Αυτό συμβαίνει, σύμφωνα με τη συγγραφέα Λύντια Τρίχα, διακεκριμένη νομικό και μελετήτρια της νεοελληνικής Ιστορίας, διότι αφενός ήταν Φαναριώτης –και οι Φαναριώτες ήταν μία κοινωνική τάξη που πολλές φορές τάχθηκε με το μέρος των Οθωμανών κατά τη διάρκεια της Επανάστασης–, αφετέρου διότι έλαβε μέρος στους εμφυλίους πολέμους της Επανάστασης και δεν δίστασε να συγκρουστεί με μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ιωάννης Καποδίστριας ή ο Ιωάννης Κωλέττης.

Τα τρία κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του μπορούν να συνοψιστούν, σύμφωνα με τη συγγραφέα, σε τρία επίθετα: αισιόδοξος, φιλόδοξος και πατριώτης.

Προτού καταδικάσουμε όμως τον Μαυροκορδάτο, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι καμία μεγάλη προσωπικότητα της Ιστορίας, που άφησε μεγάλο έργο πίσω της, δεν ήταν αλάνθαστη. Κάτι τέτοιο δεν είναι ανθρωπίνως δυνατόν. Ποιος από τους παρακάτω δεν έκανε τρανταχτά λάθη, αλλά δεν έμεινε, συγχρόνως, στην Ιστορία; Μέγας Ναπολέων, Ιουστινιανός, Μέγας Θεοδόσιος, Περικλής, Μέγας Κωνσταντίνος, Ελευθέριος Βενιζέλος, Χαρίλαος Τρικούπης, Ουίνστον Τσόρτσιλ και πόσοι άλλοι ακόμη… Ο κατάλογος μοιάζει ατελείωτος, αν ανακαλέσουμε στη μνήμη μας τα πεπραγμένα των εν λόγω ανδρών, τα λάθη, αλλά και τα επιτεύγματά τους.

Η Λύντια Τρίχα δεν είναι η πρώτη φορά που επιδίδεται στη συγγραφή μιας πλήρους, αναλυτικής, πολυσέλιδης και έγκυρης βιογραφίας, όπως αυτή του Μαυροκορδάτου. Είχε προηγηθεί η αφήγηση της ζωής ενός άλλου μεγάλου Έλληνα πολιτικού, του Χαρίλαου Τρικούπη. Και η βιογραφία του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου ακολουθεί την ίδια οδό: λεπτομερής ανάλυση της ζωής του, έπειτα από ενδελεχή μελέτη των πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, χρήση γλώσσας γλαφυρής και ζωντανής, προσπάθεια κατανόησης της προσωπικότητας του βιογραφούμενου και επεξήγησης των κινήσεων και των πράξεών του, αναλυτική περιγραφή της εποχής κατά την οποία έζησε, των τόπων όπου έδρασε και των πολιτικών γεγονότων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της ζωής του, προσπάθεια ανίχνευσης και ερμηνείας των αιτιών για τις οποίες ο βιογραφούμενος έδρασε έτσι όπως έδρασε.

Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι ένα μνημειώδες έργο, το οποίο οφείλει να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε ιστορικού και σπουδαστή της Ιστορίας, όπως και κάθε ερασιτέχνη ιστοριοδίφη. Όλοι θα νιώσουν ότι γνώρισαν εις βάθος τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο μετά το πέρας της ανάγνωσης της παρούσας βιογραφίας.

Μετά τον σύντομο πρόλογο και τις ευχαριστίες, η συγγραφέας στην εισαγωγή του βιβλίου της εξηγεί τους λόγους για τους οποίους ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791-1865) κατέληξε να είναι μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, στην καλύτερη περίπτωση, και ένας προδότης, στη χειρότερη. Ο Μαυροκορδάτος ήταν, πράγματι, μία μεγάλη προσωπικότητα με προσήλωση στις συνταγματικές αρχές· μπορεί να λάτρευε την εξουσία, αλλά αδιαμφισβήτητα λάτρευε και την πατρίδα του. Και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι αμέσως μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης κι ενώ βρισκόταν στην Πίζα, αμέσως τα άφησε όλα πίσω του και έσπευσε να έρθει στην Ελλάδα, προκειμένου να οργανώσει τη νεοσύστατη ελληνική πολιτεία που θα διηύθυνε την επανάσταση.

Η συγγραφέας εξιστορεί με αμεσότητα τα παιδικά και τα νεανικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, στη Γενεύη και στην Πίζα, όπου απέκτησε τη διοικητική και τη διπλωματική του πείρα πλάι στον θείο του Ιωάννη Καρατζά, τις καταβολές του και τα αναγνώσματά του, που τον ώθησαν στην υποστήριξη ενός συνταγματικού κράτους δικαίου με βάση το αγγλικό πολιτειακό πρότυπο, τη φιλία του με μεγάλους και σημαντικούς ανθρώπους, όπως τη Μέρι Σέλεϊ, τον Σπυρίδωνα Τρικούπη και άλλους πολλούς, τη δράση του στην επαναστατημένη Ελλάδα, τα λάθη του, τη συμβολή του στη διαμόρφωση των πρώτων επαναστατικών συνταγμάτων της χώρας μας και του Συντάγματος του 1844, τις πρωθυπουργικές θητείες του και τα τελευταία χρόνια που έζησε ως σχεδόν τυφλός και σεβάσμιος γέροντας.

Τα τρία κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του μπορούν να συνοψιστούν, σύμφωνα με τη συγγραφέα, σε τρία επίθετα: αισιόδοξος, φιλόδοξος και πατριώτης. Και καταλήγει η Λύντια Τρίχα στον επίλογο του βιβλίου της:

Αυτός λοιπόν ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, που με τον χαρακτήρα και τη δράση του άφησε έντονο το αποτύπωμά του, κυρίως κατά την Επανάσταση, αλλά όχι μόνο. Αριστοκρατικής καταγωγής, φιλελεύθερος και ρεαλιστής, με προτερήματα και ελαττώματα, ένας μαχητής με ισχυρό χαρακτήρα, μεγάλη εργατικότητα και απίστευτη μόρφωση, ένας πολιτικός που ήξερε επακριβώς τι είδους κράτος ήθελε να είναι η Ελλάδα και ποιον προσανατολισμό να έχει. Η υλοποίηση των οραμάτων του μπορεί να μην έγινε πάντα όπως ακριβώς την επιδίωξε και συχνά να μην ήταν επωφελής για τον ίδιο, κατάφερε όμως να συντελέσει όσο κανείς άλλος στη σύσταση ενός συνταγματικού κράτους στραμμένου προς τη Δύση.

 

Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος
Ο εμπνευστής του συνταγματικού κράτους
Λύντια Τρίχα
Εκδόσεις Πατάκη
784 σελ.
ISBN 978-960-16-8884-8
Τιμή €25,00

Η Λεύκη Σαραντινού είναι ιστορικός και συγγραφέας.

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25919-alexandros-maurokordatos

https://diastixo.gr/ 

Eustace Palmer: «Αφρική»

 

Απόστολος Σπυράκης

 

  

«Ίσως στο μέλλον να υπάρξει κάποια αφρικανική ιστορία για να τη διδάσκουμε. Όμως, προς το παρόν δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο η ιστορία των Ευρωπαίων στην Αφρική»: με αυτή τη φράση περιέγραψε την αντίληψη του δυτικού κόσμου για την Αφρική ο Χιου Τρέβορ Ρόουπερ, ιστορικός του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, το 1963.

Ωστόσο, το παρελθόν τούτης της εκπληκτικής ηπείρου έχει να παρουσιάσει επιτεύγματα όπως οι πυραμίδες, που αποτελούν θαύματα μηχανικής, στην Αφρική ομιλούνται περισσότερες από χίλιες διαφορετικές γλώσσες κι εκεί αναπτύχθηκαν αυτοκρατορίες όπως αυτή της Γκάνας, που έφτασε στο απόγειό της κατά τα μέσα του 11ου αιώνα βασισμένη στο εμπόριο του άφθονου χρυσού. Στη θρυλική πόλη του Τιμπουκτού, που συνάρπαζε τη φαντασία των Ευρωπαίων, υπήρχε ένα περίφημο πανεπιστήμιο όπου συνέρρεαν σπουδαστές για να μελετήσουν μαθηματικά, αστρονομία, λογιστική, ιατρική και φιλοσοφία, κι όταν ο βασιλιάς του Μάλι μάνσα Μουσά έκανε ένα προσκύνημα στη Μέκκα, το 1324-1325, μοίρασε τόσο πολύ χρυσό στους Αιγύπτιους, ώστε η αξία του υποτιμήθηκε για τα επόμενα δώδεκα χρόνια!

Ο αυθαίρετος καθορισμός των συνόρων από ανθρώπους που δεν είχαν πατήσει ποτέ το πόδι τους στην Αφρική ήταν μοιραίος για τη μετέπειτα πορεία των λαών της.

Ο Γιούστας Πάλμερ, ομότιμος καθηγητής Αγγλικών Σπουδών και πρώην συντονιστής Αφρικανικών Σπουδών στο Georgia College & State University (Τζόρτζια, ΗΠΑ), αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη των πηγών από πολλά επιστημονικά πεδία, για να συντάξει αυτό το εγχειρίδιο για την ιστορία της Αφρικής. Το κίνητρο της δουλειάς του ήταν η διαφώτιση του κοινού στον δυτικό κόσμο για την ιστορία αυτής της υπέροχης ηπείρου καθώς, όπως επισημαίνει, τα δυτικά μέσα ενημέρωσης εστιάζουν κατά κανόνα στις αρνητικές ειδήσεις που προέρχονται από την Αφρική και αφορούν ξηρασίες, πείνα, πραξικοπήματα, εκλογική νοθεία ή θανάσιμες ασθένειες, ποτέ όμως δεν μιλούν για χώρες που βρίσκονται στον κατάλογο των ταχύτερα αναπτυσσόμενων οικονομιών, όπως η Αιθιοπία ή η Ρουάντα, ούτε για χώρες όπως η Γκάνα, η Τανζανία ή η Σενεγάλη, που «δεν έχουν γνωρίσει ποτέ εμφύλιο πόλεμο και αποτελούν φωτεινά παραδείγματα επιτυχημένων δημοκρατικών πειραμάτων». Έχοντας εκδώσει όχι μόνο ιστορικά αλλά και λογοτεχνικά βιβλία, ο Πάλμερ μάς εισάγει και στην πολιτιστική παραγωγή των Αφρικανών, που περιλαμβάνει την ιδιότυπη και γοητευτική προφορική τους ποίηση, την αξιοσημείωτη αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη μουσική, που εξακολουθεί να παράγει κομμάτια υψηλής ποιότητας.

Οι κεφαλαιούχοι και οι τυχοδιώκτες της Ευρώπης θέλγονταν ακόρεστα από τον πλούτο της Αφρικής και προκάλεσαν τη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου το 1884-1885, που οργάνωσε ο Ότο φον Μπίσμαρκ, ο αποκαλούμενος «σιδηρούς καγκελάριος», η οποία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της Αφρικής. Σύμφωνα με τον Γιούστας Πάλμερ, «η Συνδιάσκεψη του Βερολίνου υπήρξε ένα από τα πιο βαρυσήμαντα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας και έμελλε να επηρεάσει καταλυτικά τη μετέπειτα πορεία της αφρικανικής ηπείρου». Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, δείχνοντας απίστευτη αλαζονεία, όρισαν εντελώς αυθαίρετα τα σύνορα των κρατών χωρίς να καλέσουν ούτε έναν Αφρικανό εκπρόσωπο· οι κάτοικοι αυτής της ηπείρου δεν υπολογίζονταν ως ανθρώπινα όντα και τους μεταχειρίζονταν σαν σκουπίδια. Ο αυθαίρετος καθορισμός των συνόρων από ανθρώπους που δεν είχαν πατήσει ποτέ το πόδι τους στην Αφρική ήταν μοιραίος για τη μετέπειτα πορεία των λαών της. Η Συνδιάσκεψη του Βερολίνου οδήγησε στην έξαρση των ιμπεριαλιστικών πρακτικών, αποκορύφωμα των οποίων ήταν οι μέθοδοι του βάρβαρου βασιλιά του Βελγίου Λεοπόλδου Β’, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως στυγνός δολοφόνος εκατομμυρίων ανθρώπων στο Κονγκό.

Μόνο μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατάφεραν οι Αφρικανοί να αντιμετωπίσουν τις δόλιες μεθόδους, τη στυγνή βαναυσότητα και την τεχνολογική υπεροχή των Ευρωπαίων, οι οποίοι δεν δίστασαν να προκαλέσουν τους πιο αιματηρούς εμφυλίους προκειμένου να εκδικηθούν τους λαούς που τους στέρησαν τα προνόμια της εκμετάλλευσης χωρίς όρια. Η περιγραφή των τακτικών του ιμπεριαλισμού, καθώς και η αφήγηση των αγώνων για την ανεξαρτησία των λαών της Αφρικής, συνθέτουν τα πιο συγκλονιστικά κεφάλαια του βιβλίου.

 

Αφρική
Μια εισαγωγή
Eustace Palmer
μετάφραση: Νεκτάριος Καλαϊτζής
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
656 σελ.
ISBN 978-618-230-128-9
Τιμή €22,00

Ο Απόστολος Σπυράκης είναι συγγραφέας και κριτικός.

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25927-afriki

https://diastixo.gr/ 

Georgi Gospodinov: «Ο κηπουρός και ο θάνατος»

Μαρία Δριμή

 

Πριν αρχίσω να γράφω για το τελευταίο αυτό βιβλίο του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος, στην όπως πάντα εξαιρετική μετάφραση της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου, πρέπει να ομολογήσω ότι ανήκω στο πιστό αναγνωστικό κοινό του συγγραφέα. Έχω διαβάσει περισσότερες από μία φορές όλα τα βιβλία του που έχουν εκδοθεί στα ελληνικά, τον έχω δει να μιλάει ζωντανά στη ΔΕΒΘ και στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, έχω στηθεί δίπλα του για φωτογραφία και έχω υπογεγραμμένο το Χρονοκαταφύγιο. Θαυμάζω τη γραφή του, την πρόζα του που ανθίζει απλώνοντας ποιητικές αποφυάδες, τη μεταμυθοπλασία του που συνδυάζει την αφήγηση με τον φιλοσοφικό στοχασμό, τις θεματικές του και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τα μεγάλα ζητήματα της ζωής, τον έρωτα, τον χρόνο, τη φθορά, τον θάνατο. Κάθε καινούργιο του βιβλίο είναι για μένα σημαντικό γεγονός, σπεύδω να το προμηθευτώ από τις πρώτες ημέρες κυκλοφορίας του μην τυχόν και εξαντληθεί και δεν το διαβάσω από τους πρώτους. Ονειρεύομαι να τον δω να κατακτά τη μεγαλύτερη λογοτεχνική διάκριση και φαντάζομαι τη διάλεξη που θα δώσει στη Στοκχόλμη. Έχοντας δηλώσει κάθε πιθανή «σύγκρουση συμφερόντων», προχωρώ στο βιβλίο με τον τίτλο Ο κηπουρός και ο κήπος.

«Ο πατέρας μου ήταν κηπουρός. Τώρα είναι κήπος». Έτσι ξεκινάει το βιβλίο, ποιητικά και μελαγχολικά, και είναι μια αρχή που έχει ήδη σχολιαστεί πολύ, έχει σχεδόν καταστεί απόφθεγμα στη συλλογική συνείδηση των εραστών της λογοτεχνίας. Στην ουσία, συνοψίζει με μαθηματική ακρίβεια το βιβλίο, με την κάθε λέξη να φέρει το βάρος κάποιου από τα κύρια δομικά συστατικά της αφήγησης. Ο πατέρας είναι ο κεντρικός ήρωας όχι μόνο στο βιβλίο, αλλά και στα μάτια του συγγραφέα, και τον παρακολουθούμε άρρωστο, λίγο πριν από το τέλος του, προαισθανόμενοι ότι έχει ήδη περάσει σε παρελθοντική διάσταση: ήταν – εξάλλου, ο Γκοσποντίνοφ το δηλώνει στην αμέσως επόμενη παράγραφο, «το θέμα είναι το τέλος».Η ιδιότητα κηπουρός είναι ο πυρήνας της ύπαρξης του πατέρα του. Πρώτα απ’ όλα, ήταν ένας επίμονος κηπουρός που μέχρι τέλους φρόντιζε έναν τεράστιο λαχανόκηπο. Αυτός o κήπος είναι και για τον γιο Γκοσποντίνοφ ένας επίγειος παράδεισος, συμβολίζει τη ζωή, τη γονιμότητα, την ελπίδα, τα όνειρα και την ομορφιά. Είναι αυτό που μένει πίσω μετά τον θάνατο του πατέρα, στο τώρα του συγγραφέα, ο κήπος είναι το υποκατάστατο του πατέρα.

Ένα έξοχο δείγμα αυτομυθοπλασίας, με φιλοσοφικό στοχασμό και ποιητικές αποχρώσεις, αναγνωρίσιμες αρετές της πεζογραφίας του.

Παρακολουθούμε όλα τα στάδια της αρρώστιας του πατέρα, θαυμάζουμε την απόλυτη αξιοπρέπεια του ηλικιωμένου ασθενή και στο πλευρό του τη διαρκή προστατευτική παρουσία του γιου, που φροντίζει για όλα τα μικρά και τα μεγάλα μέχρι το τέλος. Παράλληλα, ο συγγραφέας ενθέτει αναδρομικές διηγήσεις από περιόδους και γεγονότα της ζωής του πατέρα και της κοινής τους ζωής. Αυτή η αντιπαράθεση παρελθόντος και παρόντος ενισχύει την τραγικότητα του θέματος, καθώς ο φακός της αφήγησης μετακινείται αντιστικτικά από τις αισιόδοξες εικόνες της νεότητας στο θλιβερό και επώδυνο τέλος. Ο συγγραφέας αναφέρεται και σε άλλα πρόσωπα της οικογένειας, στην κόρη του, στον παππού και στη μητέρα του, καθώς και στον πιστό σκύλο του πατέρα του.

O Γκοσποντίνοφ διηγείται με οδηγό τον συνειρμό και τα συναισθήματα, μας πηγαίνει μπρος-πίσω στη ζωή του πατέρα του, η θαλερή και δουλεμένη νιότη μπλέκεται με τα υπομονετικά γεράματα και τη βαριά ασθένεια. Σε πρώτο πλάνο πάντα ο κήπος, «[...] ήταν η άλλη του πιθανή ζωή, η φωνή του και όλες οι σιωπές του. Μιλούσε μέσα από αυτόν και οι λέξεις του ήταν μήλα, κεράσια, μεγάλες κόκκινες ντομάτες».Το πορτρέτο του πατέρα μοιάζει να έρχεται από άλλη εποχή, σκιαγραφεί έναν άνθρωπο δημιουργικό, προσκολλημένο στη φύση με τις χαρές και τις αγωνίες της, που απολαμβάνει τη στιγμή με μόνο μέλημα να προσφέρει αγάπη μετουσιωμένη σε λαχταριστά φρούτα και λαχανικά. Τυπικός εκπρόσωπος μιας μεταπολεμικής γενιάς που ζούσε με την έγνοια «να μη βαραίνουμε τα παιδιά μας».

Παρόλο που η αφήγηση είναι χαμηλόφωνη, σε κάποια σημεία εκτρέπεται αθέλητα σε μικρές λυρικές κορυφώσεις, είναι μεγάλο το φορτίο που απελευθερώνει ο συγγραφέας σε αυτό το σχετικά μικρής έκτασης κείμενο, αφού μάλιστα έχει αρχίσει να το γράφει ενόσω ο πατέρας του είναι ακόμα ζωντανός. «[...] Ο πατέρας μου διηγούνταν, διηγούνταν σαν να ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου». Η ιστορία, όπως τη συναρμολογούμε από τις παγιωμένες στη μνήμη του συγγραφέα διηγήσεις του πατέρα, διαπλεκόμενες στη δομή της αφήγησης με τα πρόσφατα γεγονότα, δεν διαφέρει πολύ από ανάλογες ιστορίες οικείων μας προσώπων: ένας απλός άνθρωπος, δοτικός και γεμάτος αγάπη για τους δικούς του, υπομονετικός και αξιοπρεπής μέχρι τις τελευταίες του στιγμές, «όλα καλά»το μότο του στη ζωή. Η ψυχή του μοιάζει με τη φύση του κήπου του, πλούσια, καθαρή, πολύχρωμη και ευωδιαστή.

Η αφήγηση δρα παραμυθητικά στον ίδιο τον συγγραφέα, ο οποίος γράφει σε ένα ξεχωριστό σημειωματάριο αρχίζοντας από τα πρώτα σημάδια της αρρώστιας του πατέρα του, έναν πόνο στη μέση, που είναι το καμπανάκι για την αρχή του τέλους. Κομμάτια ευφρόσυνων αναμνήσεων εναλλάσσονται με αγωνιώδεις καταγραφές για την επιδείνωση της κατάστασής του και για τον θάνατο που πλησιάζει. Αυτή η εναλλαγή διασώζει το κείμενο από μια πεισιθάνατη ζοφερότητα, που θα ήταν βαρύ φορτίο για τον αναγνώστη. Αντίθετα, το βιβλίο προσφέρει μια σε βάθος γνωριμία με την ανθρώπινη διάσταση του αγαπημένου συγγραφέα, τον βλέπουμε ευάλωτο και εξομολογητικό, μια διάσταση που δεν ήταν ιδιαίτερα εμφανής στα προηγούμενα έργα του. Αναμφισβήτητα, αυτό το βιβλίο, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο του Γκοσποντίνοφ, έχει περισσότερες πιθανότητες να συγκινήσει τον μη εξοικειωμένο με τη γραφή του αναγνώστη, ακόμα μάλιστα και μη συστηματικούς αναγνώστες. Ίσως να μην αποτελεί βήμα προς τα εμπρός στη συγγραφική πορεία του Γκοσποντίνοφ, όμως είναι ένα έξοχο δείγμα αυτομυθοπλασίας, με φιλοσοφικό στοχασμό και ποιητικές αποχρώσεις, αναγνωρίσιμες αρετές της πεζογραφίας του. Όπως λέει ο ίδιος, «δεν είναι ένα βιβλίο για τον θάνατο, αλλά για τη θλίψη για τη ζωή που φεύγει». Στον θάνατο των άλλων, ιδίως των γονιών, καθρεφτίζεται η δική μας ζωή που ξοδεύεται και στενεύει. Τελικά, «μόνο οι ιστορίες επιβιώνουν».

 

Ο κηπουρός και ο θάνατος
Georgi Gospodinov
μετάφραση: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου
Ίκαρος
232 σελ.
ISBN 978-960-572-774-1
Τιμή €16,60

Η Μαρία Δριμή είναι ιατρός εντατικολόγος και ασχολείται με την πεζογραφία και το θέατρο.

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25922-o-kipouros-kai-o-thanatos

https://diastixo.gr/