Ο Παναγιώτης Καρούσος και ο Joseph Rouleau: Η Ιστορική και Πολυτάραχη Πρώτη της Όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» στο Μόντρεαλ
Η παγκόσμια πρώτη παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» (Prométhée) του Έλληνα συνθέτη Παναγιώτη Καρούσου, η οποία ανέβηκε στις 16 Ιουνίου 1994 στο περίφημο Théâtre Maisonneuve του Place des Arts στο Μόντρεαλ, αποτελεί έναν μοναδικό σταθμό στην ιστορία της ελληνικής ομογένειας και της λυρικής τέχνης στον Καναδά. Ήταν η πρώτη ελληνική όπερα που παρουσιάστηκε ποτέ στη χώρα. Ωστόσο, πίσω από τα λαμπερά φώτα της πρεμιέρας και τις επίσημες επιστολές υποστήριξης —όπως αυτή του τότε Πρωθυπουργού του Καναδά, Jean Chrétien— κρύβεται ένα έντονο παρασκήνιο, μια καλλιτεχνική σύγκρουση και η καθοριστική σύμπραξη με έναν θρύλο της παγκόσμιας όπερας: τον Καναδό μπάσο Joseph Rouleau.
Joseph Rouleau: Ένας Γίγαντας της Παγκόσμιας Όπερας
Ο Joseph Rouleau (1929–2019) υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους λυρικούς καλλιτέχνες του Καναδά, αναγνωρισμένος διεθνώς ως ένας εξαιρετικός ηθοποιός και μουσικός. Με μια λαμπρή καριέρα 20 ετών στο Royal Opera House (Covent Garden) του Λονδίνου, ερμήνευσε πρωταγωνιστικούς ρόλους σε περισσότερες από 40 παραγωγές.
Μεταξύ των ιστορικών του συνεργασιών ξεχωρίζει η σύμπραξή του με τη Μαρία Κάλλας στην εμβληματική παραγωγή της όπερας Anna Bolena του Donizetti, καθώς και η στενή του συνεργασία με τη διάσημη σοπράνο Joan Sutherland στη La Sonnambula του Bellini. Ο Rouleau πάτησε τις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, από την Όπερα του Παρισιού μέχρι τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης (υπό τη διεύθυνση του James Levine), ενώ τιμήθηκε με τις ανώτατες διακρίσεις της χώρας του, όπως το παράσημο του Companion του Order of Canada και το Governor General's Performing Arts Award για τη συνολική του προσφορά.
Πρόβα της όπερας Προμηθέας Δεσμώτης στο σπίτι του συνθέτη
Παναγιώτη Καρούσου στο Μόντρεαλ: ο Παναγιώτης Καρούσος η Μαρία Ισκαντάρ και ο JosephRouleauμε την σύζυγο του.
Το Όραμα της «Ελληνικής Τετραλογίας» και το Παρασκήνιο της Παραγωγής
Ο νεαρός τότε Παναγιώτης Καρούσος είχε συλλάβει την ιδέα μιας μεγαλειώδους «Ελληνικής Τετραλογίας» υπό τον τίτλο «Η Αυγή του Πολιτισμού». Ο διαπρεπής καθηγητής και φιλέλληνας Jacques Bouchard αγκάλιασε την ιδέα με ενδιαφέρον, μεταφράζοντας μάλιστα το λιμπρέτο του «Προμηθέα» στα γαλλικά.
Η προετοιμασία ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς. Η σπουδαία πιανίστα της Όπερας του Μόντρεαλ και καθηγήτρια του Conservatoire, Claudette Denys, πίστεψε αμέσως στο έργο και ανέλαβε τη μουσική προετοιμασία. Οι πρόβες ξεκίνησαν στο σπίτι της, με ένα εντυπωσιακό επιτελείο: τον μαέστρο Ραφή Αρμένιαν (Raffi Armenian), τη μεσόφωνο της Σκάλας του Μιλάνου Maria Popescu (στο ρόλο της Βίας), τη σοπράνο Leïla Chalfoun (ως Ιώ, η οποία βοήθησε καθοριστικά τους ξένους καλλιτέχνες με την ελληνική προφορά) και φυσικά τον διάσημο Joseph Rouleau στους ρόλους του Κράτους, του Ωκεανού και του Δία.
Πρόβα της όπερας Προμηθέας Δεσμώτης στο σπίτι της πιανίστας
ClaudetteDenys: ο μαέστρος
Raffi Armenian, η Μαρία Ισκαντάρ,
η πιανίστα ClaudetteDenys, ο συνθέτης Παναγιώτης Καρούσος η σοπράνο LeïlaChalfoun, και διακρίνεται ο τενόρος Δημήτρης Ηλίας.
Η Καλλιτεχνική Σύγκρουση
Ο Joseph Rouleau, διακρίνοντας τη δυναμική του έργου, πρότεινε στον Καρούσο να χαμηλώσει τον ρόλο του Προμηθέα ώστε να προσαρμοστεί στη δική του, έμπειρη φωνή μπάσου, προσφέροντας έτσι την ευκαιρία να λανσάρει ο ίδιος την όπερα και να την εισάγει στο διεθνές κλασικό ρεπερτόριο. Ωστόσο, ο Καρούσος, ωθούμενος από το νεαρό της ηλικίας του, την επάρκεια και την επιθυμία του να αποδείξει την αξία του ως τραγουδιστής, αρνήθηκε. Επέβαλε τον εαυτό του στον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η απόφαση αυτή έφερε ρήξη. Ο μαέστρος Ραφή Αρμένιαν αντιτάχθηκε, θεωρώντας ότι ο συνθέτης δεν ήταν φωνητικά έτοιμος, ενώ υπήρχαν και διαφωνίες για την ενορχήστρωση. Αποτέλεσμα των συγκρούσεων ήταν να αποσυρθεί τόσο ο μαέστρος όσο και η πρώτη οικονομική χρηματοδότρια της παράστασης, η Μαρία.
Η Πρεμιέρα: Μια Γλυκόπικρη Βραδιά
Παρά τις αντιξοότητες, ο Καρούσος βρήκε νέα οικονομική στήριξη, ανέλαβε μόνος του την πώληση των εισιτηρίων και συνέχισε τις πρόβες με την Claudette Denys στο πιάνο. Στις 16 Ιουνίου 1994, ο «Προμηθέας» ανέβηκε τελικά στα ελληνικά, σε μορφή κοντσέρτου.
Η παράσταση, ωστόσο, σημαδεύτηκε από αποτυχία. Ο Καρούσος έφτασε στη σκηνή σχεδόν χωρίς φωνή από την εξάντληση της προετοιμασίας, ενώ οι μουσικοί της ορχήστρας, αν και πληρωμένοι, αρνήθηκαν να παίξουν λόγω της απουσίας μαέστρου. Το έργο παρουσιάστηκε μόνο με συνοδεία πιάνου, αφήνοντας τον συνθέτη με μεγάλο οικονομικό χρέος προς το θέατρο και αντιμέτωπο με τη χλεύη μέρους της ελληνικής παροικίας.
Ο αυστηρός κριτικός της εφημερίδας La Presse, Claude Gingras, έγραψε μια καυστική κριτική, παραφράζοντας το όνομα του έργου στα γαλλικά: «Prométhée (promettez)-nous de ne plus...» (Υποσχεθείτε μας να μην το ξανακάνετε). Όσον
αφορά την παραγωγή, έγραψε ότι το μόνο μέρος που πραγματικά απόλαυσε
ήταν τα χορωδιακά τμήματα της όπερας. Ο Καρούσος, απτόητος, απάντησε δημόσια στην ίδια εφημερίδα με μια δική του παράφραση, αποκαλώντας τον κριτικό από «Promethee a Ingrat» (Αχάριστο), δηλώνοντας ότι θα συνεχίσει το έργο του.
Ο Θρίαμβος στο Téléthon και η Διεθνής Αναγνώριση
Παρά την αποτυχία της θεατρικής πρεμιέρας, η ίδια περίοδος επεφύλασσε στον Καρούσο μια τεράστια τηλεοπτική επιτυχία. Εμφανίστηκε στο μεγαλύτερο κανάλι του Μόντρεαλ, το CFCF12, στο περίφημο Téléthon des étoiles —μια φιλανθρωπική εκπομπή από την οποία είχαν περάσει μυθικά ονόματα όπως ο Michael Jackson και η Celine Dion. Συνοδευόμενος από την Claudette Denys στο πιάνο, τραγούδησε το «Μακεδονία Ξακουστή», κερδίζοντας τον θαυμασμό εκατομμυρίων τηλεθεατών σε όλο τον Καναδά.
Η ιστορική σημασία της όπερας αναγνωρίστηκε τελικά και από το ίδιο το Place des Arts, όπου τοποθετήθηκε μια πλακέτα (laminated plaque) με τη γκραβούρα του «Προμηθέα», τιμώντας την ως την πρώτη ελληνική όπερα στον Καναδά. Μάλιστα, ο συνθέτης έστειλε το έργο στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ, λαμβάνοντας ευχαριστήρια επιστολή από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β΄.
Ο Απόηχος και η Καλλιτεχνική Ωριμότητα
Δύο χρόνια αργότερα, το 1996, η όπερα παρουσιάστηκε ξανά με επιτυχία στα γαλλικά, στον ίδιο χώρο, το Place des Arts. Επιπλέον, όλοι οι ερμηνευτές απέδωσαν το έργο με εξαιρετικό τρόπο στα ελληνικά. Είχαν την καθοδήγηση και τη βοήθεια της Leila Chalfoun, η οποία ερμήνευσε τον ρόλο της Ιούς και γνώριζε ελληνικά, καθώς η γιαγιά της, η Ολυμπία, ήταν ελληνικής καταγωγής. Χρόνια αργότερα, όταν ο Παναγιώτης Καρούσος άρχισε να σημειώνει μεγάλες επιτυχίες στους οπερατικούς κύκλους της Αμερικής, κοιτάζοντας πίσω, μετάνιωσε που δεν είχε εμπιστευτεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο στον Joseph Rouleau. Αναγνώρισε πως η τεράστια εμπειρία, η διεθνής φήμη και το εκτόπισμα του Καναδού μπάσου θα μπορούσαν να είχαν δώσει στον «Προμηθέα» την ιδανική ώθηση, εισάγοντάς τον αμέσως στο παγκόσμιο κλασικό ρεπερτόριο. Η συνεργασία τους, ωστόσο, παραμένει μια συναρπαστική σελίδα τόλμης, νεανικού πάθους και καλλιτεχνικής συνάντησης κορυφαίων δημιουργών. Αυτή είναι μια σπουδαία ιστορική στιγμή για την ελληνική πολιτιστική παρουσία στο εξωτερικό. Η αναγνώριση του συνθέτη και βαρύτονου Παναγιώτη Καρούσου από τον τότε ομοσπονδιακό υπουργό Καναδικής Κληρονομιάς, Michel Dupuy, αποτελεί κορυφαία τιμή, καθώς η όπερα «Προμηθέας Δεσμώτης» (Prometheus Bound) ταξίδεψε την ελληνική μυθολογία και τον κλασικό πολιτισμό σε μεγάλες σκηνές του Καναδά και των ΗΠΑ.
Image 1: Program Page with Message & Cast
Mot
du Premier Ministre
[Canadian
Coat of Arms / Armoiries du Canada]
C'est
avec grand plaisir que j'adresse mes cordiales salutations à tous ceux et
celles qui participent à la soirée de gala, à l'occasion de la première
mondiale de l'opéra Prométhée.
Mettant
en vedette de nombreux artistes de talent, le spectacle de ce soir aura
sûrement l'heur de plaire aux membres de l'assistance. Il leur donnera
également l'occasion d'apprécier le travail de M. Panayiotis Karoussos ainsi
que le patrimoine musical et culturel de la Grèce.
Je
félicite les productions d'opéra Karoussos de leurs efforts pour assurer le
succès de cette soirée extraordinaire, et vous souhaite à tous et à toutes une
représentation mémorable.
Jean
Chrétien
Ottawa
1994
Ο JosephRouleauερμηνεύει την άρια του Δια από την παράσταση της όπερας Προμηθέας Δεσμώτης, συνοδεύει η πιανίστα ClaudetteDenys
Opéra
en deux actes - Version concert
L'œuvre sera chantée en grec
Musique
et livret: Panayiotis Karoussos
Inspiré de la tragédie d'Eschyle Prométhée enchaîné
Orchestre
et chœur
Direction musicale au piano: Claudette Denys
oAndréanne De Repentigny, Solange Lessard, Louise Beaudry
·Altos
oFrançoise Tardif, Céline Chaput
·Ténors
oMichael Weber, Pierre Latour
·Basses
oAlain Major, Jimmy Miron
Ο τενόρος John Jay Hébert που ερμήνευσε τον Ερμή και η σοπράνο Leïla Chalfoun που ερμήνευσε την Ιώ στην δεξίωση μετά την παράσταση
της όπερας Προμηθέας Δεσμώτης στο φουαγιέ του Place des Arts
Κωνσταντίνος Γεωργουλής, πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας του Μόντρεαλ, Παναγιώτης Χ. Θεοδωρακόπουλος Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στο Μόντρεάλ με την σύζυγο του, Παναγιώτης Καρούσος μουσικοσυνθέτης, Δημήτριος Α. Χατζής ο πρώτος δικαστής ελληνικής καταγωγής στον Καναδά, Ρένα Παπαθανάκου ραδιοφωνική παραγωγός του Ελληνικού προγράμματος στον ραδιοφωνικό σταθμό CFMB 1280 AM MONTREAL, στην δεξίωση μετά την παράσταση της όπερας Προμηθέας Δεσμώτης στο φουαγιέ του Place des Arts
Εφημερίδα «Ελληνοκαναδικό Βήμα» (με ημερομηνία Πέμπτη, 21 Δεκεμβρίου 1995) έχει ως εξής:
Η ΚΑΝΑΔΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΒΡΑΒΕΥΣΕ ΤΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΡΟΥΣΟ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ
Η όπερα Προμηθέας ανέβηκε με επιτυχία στις 16 Ιουνίου 1994 στην αίθουσα Maisonneuve της Place des Arts με την συμμετοχή καλλιτεχνών διεθνούς φήμης. Η όπερα είναι βασισμένη στην τραγωδία του Αισχύλου "Προμηθέας Δεσμώτης". Στην παράσταση παραβρέθηκαν πολλοί επίσημοι από την παροικία μας και άλλοι. Την παράσταση τίμησε μεταξύ άλλων με συγχαρητήριο μήνυμα ο πρωθυπουργός του Καναδά Jean Chretien.
(Λεζάντα φωτογραφίας): Ο ομοσπονδιακός υπουργός Καναδικής Κληρονομιάς κ. Michel Dupuy συγχαίρει τον συνθέτη βαρύτονο κ. Παναγιώτη Καρούσο και του παραδίδει τιμητική διάκριση για την όπερα του Προμηθέας
.jpg)
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου