- Λίλια Τσούβα
Η ποιητική συλλογή του Στέλιου Χουρμουζιάδη Το κράτος των σωμάτων (Περισπωμένη, 2024) διαλέγεται με την περίοδο της πανδημίας όπως και με τη χώρα της Βραζιλίας, στην οποία ο ποιητής διαβιούσε όταν ξέσπασε η πανδημία του κορονοϊού. Στον πυρήνα του ποιητικού στοχασμού βρίσκεται το σώμα, με την ερωτική του υπόσταση αλλά και τη φθορά, ο εγκλεισμός, η απομόνωση, η μοναξιά.
Η ποίηση του Χουρμουζιάδη είναι βιωματική, με χρώμα θαλασσινό, εξωτικό (τοπόσημα, κουλτούρα Βραζιλίας, αλλά και Ελλάδας, άλλων τόπων), όπως και έναν συμβολιστικό τόνο, γνωρίσματα του οποίου είναι η υποβολή των συναισθημάτων, η αντιστοιχία ανάμεσα στον ανθρώπινο ψυχισμό και τον εξωτερικό κόσμο.
ΩΡΙΜΑ ΦΡΟΥΤΑ
Στην οργιώδη βλάστηση μιας παραλίας τροπικής
νοτίου ημισφαιρίου σε βλέπω τόσο να προσπαθείς
σχεδόν θέλω να τρέξω εκεί να σ’ αγκαλιάσω.
Να σου πω πως όλα θα πάνε καλά.
Έχει ήλιο μεσήλικα μας αγαπάει κι αυτός.
Εσύ καθισμένη σε μια αμφιβόλου αντοχής
πτυσσόμενη καρέκλα – λίγο η άμμος λίγο η ψάθα
δεν φαίνεται καλά να σε βαστάζει.
Εγώ απ’ την άλλη σε κοιτάζω να παλεύεις.
Και πέρα ο ήλιος να σου ταιριάζει γάντι.
Ζεστός χωρίς να ξεφλουδίζει – σαν έρωτας
μετά τα εξήντα.
Πίνεις κασάσα μαρακουζά[1]
στον παράμεσο μια τουρμαλίνα παραΐμπα
μεγάλη σαν αμύγδαλο.
Ταιριάζεις άψογα σε παραλία τροπική.
Έχεις όσα χρειάζονται για να ’σαι αποδεκτή:
λαγνεία υπερβολή νωχελικότητα ερημιά
μια πλαστική νεότητα την παρακμή του πλούτου.
Θέλω να μοιραστώ τις ίδιες πόζες ξεγνοιασιάς
χαριτωμένα άκαιρης νεότητας.
Αντί για το έντονο μπικίνι αν με ρωτούσες
θα πρότεινα ένα ροζ ολόσωμο απαλό.
Πόσο όμορφη βεβαίως τώρα θα ’σουν
κάποτε.
Σ’ αγαπώ δεν ξέρω αν σ’ το ’χουν πει
ή αν θα περίμενες μια μέρα να τ’ ακούσεις
από έναν ξένο στην ακτή στην άκρη κάποιας ζούγκλας.
(σελ. 58)
Ο Χουρμουζιάδης συμφύρει τον εξωτερικό κόσμο –του συγκεκριμένου– με τον εσωτερικό και δημιουργεί εικόνες που περικλείουν παλμό ευαισθησίας, αλλά και ρεαλιστικής οξύτητας. Οι ομοερωτικές σκηνές κρύβουν έναν ανεπαίσθητο σαρκασμό, μια ήπια πίκρα, μελαγχολία.
ΤΟ ΒΑΛΣ
Όμως η φίλη η Μίκα
με το χαμόγελο πάντα στα χείλη
σήμερα ανέβασε το Βαλς των Χαμένων Ονείρων
και σκέφτηκα τα όνειρα είναι γι’ αυτό: να χάνονται.
Μα μένουν λαμπερά
ευχές πασπαλισμένες άχνη
σαν τη λαμπάδα που δεν έλαβα ποτέ
όπως την ήθελα.
Τα χείλη που πεθύμησα πολύ
ήταν άλλα.
(σελ. 27)
Στην αρχή τα ποιήματα επικοινωνούν μεταξύ τους, έρχονται το ένα ως νοηματική συνέχεια του άλλου, δημιουργώντας την αίσθηση ενός ημερολογίου ή ενός σεναρίου, ενός story, το οποίο λειτουργεί θετικά στον αναγνώστη. Στη συλλογή του Χουρμουζιάδη συστοιχίες (συχνά παράλληλων) εικόνων χαράσσουν τον κύκλο του έρωτα, όπως και της ζωής, με τις συμβάσεις και τις διακρίσεις. Το ποιητικό υποκείμενο με ισχυρή την αίσθηση της απόστασης από την πατρίδα και τους αγαπημένους, με την ανάγκη αυτοφροντίδας, αλλά και την απομόνωση (λόγω και του κορονοϊού), κυριαρχείται από τα καθημερινά: τις οικιακές εργασίες, τους περιπάτους με τον σκύλο στο Σάο Πάολο, τη διαφορά των εποχών στα ημισφαίρια. Προκειμένου να εκφράσει τις διαθλάσεις του συναισθηματισμού του καταφεύγει σε μονολόγους, οι οποίοι διεξάγονται σε πρώτο ενικό ρηματικό πρόσωπο και έχουν τόνο κουβεντιαστό, εξομολογητικό. Συχνά, ωστόσο, απευθύνεται και σε ένα –συνήθως άγνωστο– «εσύ», συνθέτοντας διαλόγους. Μονόλογοι και διάλογοι δίνουν την αίσθηση ενός βηματισμού επί τα ίχνη του βαθύτερου εαυτού.
MAYBE I’M WASTING MY YOUNG YEARS
II
Ήσουν το μελαγχολικό φεγγάρι στα νερά.
Η γλώσσα σου ακατάληπτη
τη συντηρώ με αλάτι.
Ήσουν η θάλασσα η ρηχή
το ντροπαλό το γέλιο
η μέθη της γαρδένιας.
Ήσουν αλήθεια θαλερός
και γελαστός
σαν ψέμα.
(σελ. 45)
Η μοναξιά και η απομόνωση κάνει πιο βασανιστική την απουσία του άλλου, πιο έντονο τον υπαρξιακό φόβο, πιο οδυνηρή την παρουσία της μνήμης, την αναπόληση, την περισυλλογή. Η μνήμη λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στο κενό, εισάγει ωστόσο έντεχνα στο ποιητικό σκηνικό παθήματα και πάθη. Το ποιητικό υποκείμενο, προσπαθώντας να ξεφύγει από την πίεση, μετεωρίζεται ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο όνειρο.
Το σώμα και η μνήμη, καθώς επίμονα υπογραμμίζουν την πεισματική τους παρουσία, παγιδεύουν τον αναγνώστη σε ένα ποιητικό παιχνίδι ευαισθησίας και αναζήτησης του άλλου.
I HAD A FARM IN AFRICA
Τα ταξίδια ακόμα προτιμώ να τα ετοιμάζω νοερά.
Να ταξιδεύω μακριά από σένα
στα νησιά του Βερν ή στη Γη του Πυρός
πέρα απ’ την Αφρική στην Κένυα
στις Μαλδίβες ή στο Μάτσου Πίτσου.
Να τρώω ζαμπουτικάμπα
καζού ή καστάνια ντο Παρά.[2]
Δεν τα ετοιμάζω στην εντέλεια:
δεν ξέρω αν θα πάρω αμάξι ή πλοίο
πανιά κουπιά ή καλπασμό. Η διάρκεια αβέβαιη.
Μόνο το πράσινο και το γαλάζιο
καμιά φορά θα σμίγουν.
Δεν τα ετοιμάζω στην εντέλεια.
Αφήνω πάντοτε μια κάποια ελευθερία
ελπίζοντας στο χάδι του αναπάντεχου.
Γιατί απ’ τα χαστούκια του στ’ αλήθεια
είμαι χορτάτος.
(σελ. 57)
Σύμφωνα με τον ποιητή Χουρμουζιάδη, η συγκίνηση της ζωής συγγενεύει με τη συγκίνηση που προκαλεί η μουσική, τις διακυμάνσεις και τις αυξομειώσεις της, ιδιαίτερα η μουσική του Μπαχ.
ΓΑΛΛΙΚΕΣ ΣΟΥΙΤΕΣ
Εδώ και ώρες ξύπνιος σκέφτομαι πως το καλύτερο
συνώνυμο της λέξης ζωή δεν μπορεί να ’ναι άλλο
από τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.
Θα σ’ το εξηγήσω – αν και ο Μπαχ φοριέται
σαν σταυρός βαφτιστικός.
Μπαχ θα πει ζωή. Αρχίζει με μάτια κλειστά.
Σαν νήπιο ή παιδί που ψηλαφεί σιγά σιγά
τον κόσμο – μια γραμμή στη νεαρή ζωή του. Η μια φωνή
χρειάζεται τη στήριξη της άλλης. Μετά το πάει με σιγουριά.
Νιώθει πιο δυνατός ν’ αποσιωπήσει τ’ αρχικό του μάθημα.
Η ζωή είναι Μπαχ. Η δύναμη: τα ίδια βήματα
με μαθημένο τρόπο. Ιδού ο κανόνας. Μετά χοροί
ποικίλματα
παραλλαγές και σίγουρα αταξίες. Στην εφηβεία αποτολμά
μια ανατροπή. Θέλει ν’ αντιταχθεί η αντίστιξη.
Μετά ανεβαίνει κατεβαίνει κι αναπτύσσεται με ορμή.
Στην κορυφή όμως στέκεται. Ατενίζει. Και βρίσκει εκεί
το άπειρο.
Θα τραγουδήσει με χαρά θ’ αποθεώσει: χορδαίς και
τυμπάνοις.
Πριν ξεκινήσει την κατάβαση. Της ωριμότητας και της
φυγής.
Της βεβαιότητας του πεπρωμένου. Γιατί η ζωή είναι Μπαχ.
Στα πάθη. Στη συμμετρική της κάθοδο. Που πριν την
τέλεια πτώση
θα ξαποστάσει ν’ αναλογιστεί και ν’ αποχαιρετήσει.
Ήρεμο τελικό στολίδι. Που λίγο αργεί.
Decrescendo diminuendo rubato – η τελευταία αναπνοή.
Γιατί Μπαχ θα πει ζωή.
(σελ. 67)
Στη συλλογή Το κράτος των σωμάτων, το ποιητικό «εγώ» στοχάζεται, δονείται από έλλειψη και πόθο, πλημμυρίζεται από μνήμη. Ενίοτε απογοητευμένο και πληγωμένο, εμφανίζεται να ονειρεύεται, να υποκειμενοποιεί τα άψυχα, να προσδοκά, να νοσταλγεί, να σαρκάζεται. Τα ποιήματα έχουν ύφος αστικού χώρου και ξεδιπλώνονται με λογοπαίγνια, ασύνδετα, επαναφορές. Με βαθείς συναισθηματικούς τόνους ο ποιητής μιλά για τον θάνατο, το γήρας, το σώμα, την ερωτική απώλεια και αναζήτηση. Διόλου τυχαίο ότι ως μότο προτάσσει τα λόγια της Βραζιλιάνας ποιήτριας Hilda Hilst: «Ποιος είσαι; ρώτησα τον πόθο./ Απάντησε: λάβα. Μετά σκόνη. Μετά τίποτα».
ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ
Γύρισα από ταξίδι. Δεν θυμάμαι
αν ήταν φανταστικό ή πραγματικό.
Για μένα αυτό που έχει σημασία είναι η αποδρομή του.
Δεν ξέρω αν τα ταξίδια εδώ διαφέρουν –
εγώ κάνω τα ίδια: καθυστερώ αμελώ υπεκφεύγω.
Τη βαλίτσα μου δεν την ανοίγω μια βδομάδα.
Τη βάζω με στοργή εραστή στον τοίχο.
Αφήνω το ταξίδι ημιτελές και παρατεταμένο.
Όταν την πιάσω από τους ώμους των γωνιών
βγάζω πρώτα τα βιβλία μαζί μ’ ένα πουκάμισο
που δεν ξεκούμπωσαν ποτέ.
Στην αναζήτηση του νέου προτάσσω κάτι γνώριμο
και ισορροπώ ανάμεσα σε προσδοκία κι απομάγευση.
Ήρεμα ταξιδεύω – σας το συνιστώ.
(σελ. 62)
Διακειμενική η ποίηση του Στέλιου Χουρμουζιάδη, με αναφορές στον κινηματογράφο, στην ποίηση, τη μουσική. Υποβλητική επίσης, με αυθεντικότητα. Το σώμα και η μνήμη, καθώς επίμονα υπογραμμίζουν την πεισματική τους παρουσία, παγιδεύουν τον αναγνώστη σε ένα ποιητικό παιχνίδι ευαισθησίας και αναζήτησης του άλλου. Ερωτικές ιστορίες, υπαρξιακοί φόβοι, βασανιστική απουσία, το όνειρο ως διαφυγή. Ένα ποιητικό τοπίο ενδιαφέρον και θελκτικό.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ
[1] Κασάσα μαρακουζά: το αλκοολούχο ποτό της Βραζιλίας στην τροπική εκδοχή του, με χυμό φρούτου που μοιάζει με μεγάλο κίτρινο φρούτο του πάθους.
[2] Ζαμπουτικάμπα, καζού, καστάνια ντο Παρά: εξωτικά φρούτα και ξηρός καρπός, ενδημικά της Βραζιλίας.
Το κράτος των σωμάτων
Στέλιος Χουρμουζιάδης
Περισπωμένη
80 σελ.
ISBN 978-618-5739-68-3
Τιμή €14,00
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25537-to-kratos-ton-somaton
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου