Η όπερα Ιλιάδα του Παναγιώτη Καρούσου στο Ναό της Αφαίας - Μαγεία, Μυσταγωγία, Φως στην ιερή ατμόσφαιρα της μουσικής αρμονίας

 

Αίγινα, Σάββατο 8 Αυγούστου 2026. Με τεράστια επιτυχία πραγματοποιήθηκε η συναυλία αρχαίας όρχησης στο Ναό της Αφαίας στην Αίγινα με έργα Παναγιώτη Καρούσου με κύριο έργο αποσπάσματα από την όπερα Ιλιάδα του Ομήρου που εντυπωσίασε και καταχειροκροτήθηκε, αποπνέοντας διαχρονική μυσταγωγία κάτω από το φως του ελληνικού ουρανού. 

Από την όπερα Ιλιάδα του Παναγιώτη Καρούσου ερμηνεύτηκαν τα εξής: άρια του Αχιλλέα «Αφθιτον κλέος», άρια της Ωραίας Ελένης «Τώρα όλα τελείωσαν», ντουέτο Βρισηίδα και Χρυσηίδα «Αντίο Χρυσηίδα», και το χορωδιακό «Η Ασπίδα του Αχιλλέα». 

Συμμετείχαν οι εξαιρετικοί καλλιτέχνες: Ρέα Βουδούρη, Μαρία Γρηγορίου, Μαρία Κιόρογλου, Γιάννης Δαρείος, Γιάννος Κοτζιάς, Παναγιώτης Καρούσος, και η Αγγελική Πιτσόλη, οι οποίοι καταχειροκροτήθηκαν από 200 άτομα τουρίστες που ήταν στον αρχαιολογικό χώρο και δέχτηκαν συγχαρητήρια πολλά και τον θαυμασμό των παραβρισκόμενων από όλα τα μέρη του κόσμου. 

Μετά την παρουσίαση στο ναό της Αφαίας και σε συνέχεια της πολιτιστικής δράσης στην Αίγινα το Μουσικό Σύνολο Αρχαίας Όρχησης «Ραψωδοί» συμμετείχε στα εγκαίνια του Νέου Μουσείου της Αίγινας με έργα του διεθνούς φήμης μουσικοσυνθέτη Παναγιώτη Καρούσου. Το Υπουργείο Πολιτισμού, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και το Εθνικό Μουσείο Τέχνης της Κίνας (NAMOC) στο Πεκίνο, εγκαινίασαν την έκθεση «Απομακρυσμένα Βουνά και Ποτάμια: Πνευματική Πατρίδα». Η έκθεση με 20 έργα τέχνης 11 Κινέζων καλλιτεχνών παρουσιάζεται στο κτίριο του Καποδιστριακού Ορφανοτροφείου / Πρώην Φυλακών στην Αίγινα επί των οδών Καποδιστρίου και Φανερωμένης που θα στεγαστεί το Διαχρονικό Μουσείο Αίγινας του Υπουργείου Πολιτισμού. Παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της Πρεσβείας της Κίνας στην Ελλάδα, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων Δρ. Άννα-Βασιλική Καραπαναγιώτου, ο δήμαρχος Αίγινας Γιάννης Ζορμπάς, ο Ιωάννης Μαρωνίτης Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής & Βορειοαμερικανικής Ομοσπονδίας Ομίλων και Συλλόγων για την UNESCO, ο διεθνούς φήμης μουσικοσυνθέτης Παναγιώτης Καρούσος , ο Γιάννης Γαλάνης των ΕΝΠΑΝ - Ενώσεις Πολιτισμού & Ανάπτυξης και του Παγκόσμιου Φιλοσοφικού Φόρουμ και πλήθος κόσμου. Μετά την παρουσίαση ο κύριος Ιωάννης Μαρωνίτης πρόεδρος του Ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων και international action Art απένειμε τιμητικές πλακέτες στους διοργανωτές της εκδήλωσης του μουσείου και στους συμμετέχοντες καλλιτέχνες του Μουσικό Σύνολο «Ραψωδοί» Ρέα Βουδούρη, Μαρία Κιόρογλου, Μαρία Γρηγορίου, Γιάννος Κοτζιάς, Γιάννης Δάρρειος, Παναγιώτης Καρούσος.

Anna Musewald: «Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου»

 

Αλεξία Βλάρα

 

  

Το νέο βιβλίο της Άννας Μούζεβαλντ, με τίτλο Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή, είναι ένα μυθιστόρημα φαντασίας με στοιχεία ψυχολογίας και κοινωνικών μηνυμάτων.

Σύμφωνα με την υπόθεση, η Έμμα ζει και εργάζεται ως βοηθός κουζίνας στο θρυλικό κάστρο του Νοϊσβανστάιν, όταν ξαφνικά γνωρίζει τον Πάουλο, ο οποίος φέρνει μαζί του ένα στέμμα. Από εκείνη τη στιγμή, το παρελθόν και το παρόν αρχίζουν να μπλέκονται σε ένα ιδιόμορφο ταξίδι, όπου ο χρόνος και η ψυχή διασταυρώνονται με μοναδικό τρόπο.

Η συγγραφέας, στο δεύτερο μυθιστόρημά της (και τέταρτο συνολικά βιβλίο της), παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη, ώριμη γραφή, με ιδιαίτερη φροντίδα σε κάθε λέξη και περιγραφή. Οι εικόνες της άλλοτε είναι τόσο ζωντανές που καθηλώνουν, άλλοτε ήρεμες και νοσταλγικές, κάνοντάς σε να νιώθεις πως παίρνεις μέρος στην υπόθεση.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία και στην πραγματικότητα γίνεται ο χώρος όπου αναδύονται διαχρονικά μηνύματα.

Το θέμα του μυθιστορήματος σίγουρα θα κεντρίσει το ενδιαφέρον των αναγνωστών που αγαπούν το φανταστικό και το περιπετειώδες. Ο αναγνώστης βιώνει στο έπακρο τη διαδρομή μέσα στο κάστρο και, σαν σε ένα παιχνίδι ρόλων, ταυτίζεται με την πρωταγωνίστρια. Πέρα από την κεντρική θεματολογία, εμπλέκονται στοιχεία ψυχολογίας, αυτογνωσίας και κοινωνικού προβληματισμού.

Κάθε προσωπικότητα του βιβλίου κρύβει μια ξεχωριστή μορφή, κάθε εμπειρία έναν ιδιαίτερο προορισμό που εξελίσσεται και μεταμορφώνεται διαρκώς. Το στοιχείο της μετενσάρκωσης και η ιδέα ότι ίσως ζούμε ξανά μια ζωή που έχουμε ήδη ζήσει δίνουν μια φιλοσοφική διάσταση στο έργο. Μάλιστα, η Μούζεβαλντ διεισδύει στους χαρακτήρες με μοναδικό τρόπο, αφήνοντας πίσω τα εξωτερικά γνωρίσματα και μιλώντας κατευθείαν στην ψυχή και στον νου τους. Δημιουργεί έτσι ένα περιβάλλον εσωστρέφειας και δημιουργικής ανάγνωσης, μια ιδιαίτερη επαφή ανάμεσα σε συγγραφέα και αναγνώστη, κάτι που σπανίζει στα έργα επιστημονικής φαντασίας.

Η αναφορά στον Πλάτωνα και στην αλληγορία του σπηλαίου προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πλοκή, καθώς η συγγραφέας μετατρέπει το φιλοσοφικό αυτό υπόβαθρο σε μια ζωντανή εμπειρία. Έτσι, η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία και στην πραγματικότητα γίνεται ο χώρος όπου αναδύονται διαχρονικά μηνύματα.

Μπορεί ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας να είναι πιο επίκαιρο και διαχρονικό από ένα καθαρά κοινωνικό έργο; Η Άννα Μούζεβαλντ αποδεικνύει πως ναι, γιατί μέσα από τη φαντασία και τη δύναμη του νου μπορούν να γεννηθούν κόσμοι πιο αληθινοί και πιο δυνατοί από την ίδια την πραγματικότητα. Κάθε χαρακτήρας του μυθιστορήματος είναι έντονος και αποπνέει δυναμισμό, ενώ κάθε κεφάλαιο διαχωρίζεται με τέτοιον τρόπο που κρατάει το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο, άλλοτε με χιούμορ και σαρκασμό και άλλοτε με στοχασμό και κοινωνικά μηνύματα με βάθος και προβληματισμό. Όλα αυτά συνυπάρχουν αρμονικά και διαδέχονται το ένα το άλλο. Και έτσι, έρχεται τελικά η κάθαρση, η λύτρωση και η απογύμνωση.

Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου ο τίτλος του βιβλίου, κι εμείς μαγεμένοι μέσα στην πανδαισία των εικόνων που μας πρόσφερε η συγγραφέας.

 

Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου
Anna Musewald
Εκδόσεις Πηγή
538 σελ.
ISBN 978-960-626-895-3
Τιμή €19,20

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/26058-pagideumenoi-stis-parifes-tou-xronou

https://diastixo.gr/ 

Ζωή Γαβριηλίδου – Ευανθία Κωνσταντινίδου: «100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου»

 

 Ιφιγένεια Δόση

 

  

Αρχικά, λίγα λόγια για τις συγγραφείς και το έργο τους.

Η Ζωή Γαβριηλίδου είναι απόφοιτη του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ και διδάκτορας του Πανεπιστημίου Paris 13. Υπηρετεί ως καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο ΔΠΘ και τα τελευταία χρόνια ως επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Υπήρξε Πρόεδρος του ΤΕΦ, Κοσμήτορας της ΣΚΑΣ και Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας στο ΔΠΘ. Συμμετείχε στην αναμόρφωση των Προγραμμάτων Σπουδών για τη γλώσσα και τη λογοτεχνία για το «Νέο Σχολείο, Σχολείο του 21ου αιώνα». Το 2022 ολοκλήρωσε τη συγγραφή του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών για τη διδασκαλία της ελληνικής ως γλώσσας πολιτισμικής κληρονομιάς στην Αμερική, έπειτα από ανάθεση της Ιεράς Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Έχει συγγράψει 11 βιβλία και πάνω από 140 άρθρα σε περιοδικά, ενώ έχει επιμεληθεί 25 συλλογικούς τόμους. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά έργα ως επιστημονική υπεύθυνη ή ως συντονίστρια υποομάδων. Διαθέτει μεγάλη εμπειρία στη διδασκαλία λεξιλογίου και τη χρήση λεξικού στην εκπαίδευση, ενώ διετέλεσε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Λεξικογραφίας. Το κοινωνικό της έργο είναι εξίσου σημαντικό με το ακαδημαϊκό, με πολυάριθμες ώρες επιμόρφωσης εκπαιδευτικών και δράσεις σε σχολεία στην Ελλάδα και την Αμερική. Για τον λόγο αυτό, θεωρείται σημαντική εκπρόσωπος των δημόσιων ανθρωπιστικών επιστημών (public humanities), στόχος των οποίων είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και της κοινωνίας, προάγοντας την κατανόηση, την εκτίμηση και την εφαρμογή των ανθρωπιστικών επιστημών στην καθημερινή ζωή. Τελευταία ασχολείται με τον γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη συγγραφή Αναλυτικών Προγραμμάτων για την εισαγωγή της ΤΝ στην εκπαίδευση. Έχει επισκεφτεί πολλά σχολεία πραγματοποιώντας σχετικές δράσεις για το «σχολείο του μέλλοντος» και έχει προσφέρει πλήθος επιμορφώσεων σε εκπαιδευτικούς.

Το παρόν βιβλίο δεν περιορίζεται σε ασκήσεις, αλλά προτείνει έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης γύρω από τις λέξεις, τις στρατηγικές αναζήτησης και, φυσικά, τη μάθηση.

Η Ευανθία Κωνσταντινίδου γεννήθηκε στην Κομοτηνή και είναι απόφοιτη του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αλεξανδρούπολης του ΔΠΘ. Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στην εφαρμοσμένη γλωσσολογία από το Τμήμα Φιλολογίας του ΔΠΘ, με θέμα τη «Μελέτη της επίδρασης ενός ρητού και ενσωματωμένου προγράμματος εξοικείωσης με το λεξικό στις στρατηγικές χρήσης λεξικού μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης». Κατέχει δύο μεταπτυχιακούς τίτλους: στη διαπολιτισμική εκπαίδευση και στις ψηφιακές και ήπιες δεξιότητες. Έχει πραγματοποιήσει πολλές δημοσιεύσεις και εισηγήσεις σε διεθνή συνέδρια σχετικά με τη χρήση και αξιοποίηση του λεξικού στην τάξη. Από το 2012 εργάστηκε στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης και σήμερα υπηρετεί ως μόνιμη εκπαιδευτικός στο δημόσιο σχολείο. Παράλληλα, συμμετέχει στη συγγραφή των νέων σχολικών εγχειριδίων της νέας ελληνικής γλώσσας του Υπουργείου Παιδείας. Επίσης, έχει διακριθεί από τη Microsoft για την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η παιδαγωγική της κατάρτιση, η συμμετοχή της σε ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα και επιμορφώσεις, αλλά και η εμπειρία της μέσα στις σχολικές τάξεις, τροφοδοτούν το συγγραφικό της έργο με μια σύγχρονη παιδαγωγική ματιά.

Το παρόν βιβλίο τους, 100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου, δεν περιορίζεται σε ασκήσεις, αλλά προτείνει έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης γύρω από τις λέξεις, τις στρατηγικές αναζήτησης και, φυσικά, τη μάθηση.

Δεν είναι εύκολο να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς λέξεις. Οι λέξεις είναι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, επικοινωνούμε, μοιραζόμαστε όσα νιώθουμε και όσα καταλαβαίνουμε για τον κόσμο γύρω μας. Γι’ αυτό και το λεξιλόγιο δεν είναι απλώς ένα ακόμη κομμάτι της γλώσσας· είναι ο πυρήνας της μάθησης. Συνδέεται με τη γραμματική, τη μορφολογία και τη σύνταξη, ενώ βάσει ερευνών επηρεάζει άμεσα τη συνολική σχολική επίδοση των παιδιών. Ένας μαθητής με πλούσιο και οργανωμένο λεξιλόγιο μπορεί να εκφράζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια, να κατανοεί σύνθετα κείμενα και να συμμετέχει πιο ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία.

Αλλά τι σημαίνει τελικά «ξέρω μια λέξη»; Δεν αρκεί να γνωρίζω μόνο τη βασική της σημασία. Κάθε λέξη φέρει μαζί της την ηχητική και την ορθογραφική της μορφή, τις μορφολογικές και συντακτικές πληροφορίες της, αλλά και τον τρόπο που χρησιμοποιείται στο εκάστοτε συγκείμενο ή μέσα σε ιδιωματικές φράσεις. Γνωρίζουμε ότι τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα απαιτητικά για τους δίγλωσσους μαθητές, τους μαθητές της δεύτερης/ξένης γλώσσας ή τους νευροαποκλίνοντες μαθητές.

Ένα βιβλίο επιστημονικά τεκμηριωμένο, παιδαγωγικά προσεγμένο και ελκυστικό, που καλεί τα παιδιά να ασχοληθούν με τις λέξεις με χαρά και περιέργεια.

Εστιάζοντας αρχικά στη σημασία των λέξεων, το βιβλίο έχει ως στόχο την ανάπτυξη της λεξιλογικής γνώσης τόσο σε εύρος (εκμάθηση της σημασίας νέων λέξεων) όσο και σε βάθος (περισσότερες πληροφορίες για τις λέξεις και ένταξή τους σε σημασιολογικά δίκτυα, π.χ. υπερώνυμα, υπώνυμα, συνώνυμα, αντώνυμα). Έτσι, ο μαθητής δομεί ένα ισχυρότερο νοητικό λεξικό. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και η καλλιέργεια της επίγνωσης για τη μορφή ενός ορισμού – κάτι που η έρευνα της Ζωής Γαβριηλίδου έχει δείξει ότι είναι καθοριστικό για την ανάπτυξη του λεξιλογίου και την αναγνωστική κατανόηση. Επιπρόσθετα, το βιβλίο ενισχύει και τη μορφολογική επίγνωση· δηλαδή, την επίγνωση των διαφορετικών μορφών που μπορεί να πάρει μια λέξη, είτε σε επίπεδο κλίσης είτε, κυρίως, σε επίπεδο δημιουργίας νέων λέξεων μέσω της παραγωγής και της σύνθεσης. Μέσα από την επεξεργασία σύνθετων και παράγωγων λέξεων, την εστίαση στην ετυμολογία και την αναζήτηση οικογενειών λέξεων, οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι οι λέξεις δεν λειτουργούν απομονωμένα, αλλά εντάσσονται σε δίκτυα. Πρόκειται για μια ικανότητα που συνδέεται άμεσα και με την ορθογραφία.

Επιπλέον, το παρόν βιβλίο προσπαθεί –και το πετυχαίνει– να αλλάξει τον τρόπο που τα παιδιά βλέπουν το λεξικό. Αυτό γίνεται εμφανές ήδη από το εξώφυλλο, όπου η λέξη «λεξικό» αναγράφεται με έντονη και μεγαλύτερη γραμματοσειρά. Στόχος είναι η αναζήτηση στο λεξικό, από μια στατική ή δύσκολη διαδικασία, να μετατραπεί σε παιχνίδι γλωσσικής εξερεύνησης και εργαλείο αυτονόμησης της μάθησης. Μέσα από τις 100 καρτέλες και τις περισσότερες από 300 δραστηριότητες, τα παιδιά δεν μαθαίνουν απλώς λέξεις· μαθαίνουν πώς να ψάχνουν, πώς να ελέγχουν πληροφορίες, πώς να χρησιμοποιούν το λεξικό και πώς να αναπτύσσουν στρατηγικές. Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι η καλλιέργεια της αυτονομίας. Ο μαθητής δεν περιμένει πλέον από τον δάσκαλο ή τον γονέα να του δώσει την απάντηση. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί το λεξικό (έντυπο ή ηλεκτρονικό), να διαβάζει τον ορισμό, να τον συγκρίνει και να συνδέει τις νέες λέξεις με εκείνες που ήδη γνωρίζει. Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό κέρδος: ο μαθητής μετατρέπεται σταδιακά σε αυτόνομο χρήστη της γλώσσας.

Το βιβλίο απευθύνεται σε μαθητές των Δ’, Ε’, ΣT’ τάξεων του δημοτικού και του γυμνασίου, αλλά και σε εκπαιδευτικούς και γονείς. Είναι γραμμένο με απλό και κατανοητό τρόπο, χωρίς να στερείται επιστημονικής ακρίβειας. Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να τονιστεί είναι ο τρόπος παρουσίασης της μεταγλώσσας – όρων όπως «ρήμα», «ουσιαστικό», «γένος». Για πολλούς δίγλωσσους μαθητές, μαθητές που μαθαίνουν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα ή νευροαποκλίνοντες μαθητές, αυτοί οι όροι συχνά αποτελούν εμπόδιο. Στο βιβλίο, όμως, παρουσιάζονται με σαφήνεια, προσοχή και με τη χρήση παραδειγμάτων ή σχημάτων, ώστε να γίνονται πλήρως κατανοητοί.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η οπτικοποίηση παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα χρώματα, τα σχήματα, οι έντονες γραμματοσειρές και οι υπογραμμίσεις δεν αποτελούν διακοσμητικές επιλογές· οργανώνουν την πληροφορία, καθοδηγούν το βλέμμα του μαθητή και μειώνουν τον γνωστικό φόρτο, διευκολύνοντας τη μάθηση και την κατανόηση. Αυτή η προσέγγιση συνδέεται άμεσα με τη διαφοροποιημένη παιδαγωγική. Η δομή των καρτελών και ο τρόπος παρουσίασης του υλικού επιτρέπουν σε μαθητές με διαφορετικές ανάγκες, ρυθμούς και προφίλ μάθησης να έχουν πρόσβαση στο ίδιο περιεχόμενο, ακολουθώντας τον δρόμο που τους ταιριάζει περισσότερο. Έτσι, το βιβλίο δεν εξισώνει ισοπεδωτικά τους μαθητές – τους υποστηρίζει ισότιμα, προσφέροντας σε όλους τα εργαλεία για να προχωρήσουν.

Η δομή του βιβλίου υπηρετεί ξεκάθαρους μαθησιακούς στόχους. Οι καρτέλες χωρίζονται ανά τάξη, ακολουθούν το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα και είναι οργανωμένες θεματικά: ψηφιακός κόσμος, τεχνητή νοημοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα, πολιτισμός κ.ά. Οι λέξεις δεν δίνονται μεμονωμένες, αλλά εντάσσονται σε πολυτροπικά κείμενα και σε διαφορετικά κειμενικά είδη, ώστε τα παιδιά να βλέπουν πώς λειτουργεί πραγματικά το λεξιλόγιο μέσα στον λόγο.

Συνολικά, πρόκειται για ένα βιβλίο επιστημονικά τεκμηριωμένο, παιδαγωγικά προσεγμένο και ελκυστικό, που καλεί τα παιδιά να ασχοληθούν με τις λέξεις με χαρά και περιέργεια. Οι 100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου  δεν είναι απλώς ακόμη ένα βοήθημα· αποτελούν ένα πρακτικό εργαλείο για όσους επιθυμούν να ενισχύσουν τη λεξιλογική ανάπτυξη και να αξιοποιήσουν το λεξικό ως πολύτιμο σύμμαχο στη μάθηση.

 

100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου
Για μαθητές Δ’, Ε’, ΣΤ’ δημοτικού και γυμνασίου
Ζωή Γαβριηλίδου – Ευανθία Κωνσταντινίδου
Δίσιγμα
248 σελ.
ISBN 978-618-202-291-7
Τιμή €25,00

https://diastixo.gr/kritikes/diafora/26044-100-karteles-exaskisis-xrisi-lexikou-anaptixis-lexilogiou

https://diastixo.gr 

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου: «Τα χρώματα του κύβου»

 

 Αγάθη Γεωργιάδου

 

  

Η συζήτηση γύρω από την ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας έρχεται συχνά αντιμέτωπη με το ζήτημα της μεθοδολογικής της προσέγγισης: πώς μπορεί να αποδοθεί η εξέλιξη των λογοτεχνικών ρευμάτων χωρίς να εγκλωβιστεί η πορεία της σε αυστηρά όρια; Στο ερώτημα αυτό, ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου με τη νέα του μελέτη, Τα χρώματα του κύβου. Σταθμοί της ελληνικής πεζογραφίας 1866-2023 (Εκδόσεις Πατάκη, 2025), αντιπροτείνει μια πολυεδρική οπτική που επιτρέπει την ανάδειξη των ωσμώσεων και των αισθητικών μετασχηματισμών της ελληνικής πεζογραφίας.

Ανιχνεύοντας «προδρόμους αφηγηματικών τεχνικών» και «θεματικούς προγόνους», ο συγγραφέας αποδεικνύει ότι οι μεγάλες λογοτεχνικές τομές συχνά κυοφορούνται πολύ πριν από την επίσημη εμφάνισή τους. Υιοθετώντας την ευρηματική μεταφορά του κύβου ενός ταχυδακτυλουργού, οργανώνει το υλικό του σε οκτώ χρωματιστές έδρες, καθεμία από τις οποίες αντιστοιχεί σε διακριτούς ιστορικούς και αισθητικούς σταθμούς. Η μεθοδολογική επιλογή της «σκοπιάς του drone» επιτρέπει στον μελετητή να προσφέρει μια πανοραμική απεικόνιση του λογοτεχνικού πεδίου, αναδεικνύοντας τις υπόγειες συνάφειες και τις δομικές ασυνέχειες μεταξύ των εποχών. Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από πυκνότητα, σαφήνεια και στέρεη γνώση που υποστηρίζεται από σύγχρονη βιβλιογραφία, αποφεύγοντας τις στερεότυπες ερμηνείες.

Η αφηγηματική διαδρομή ξεκινά από την κόκκινη έδρα, η οποία εξετάζει τη μετάβαση από την ιστορική φαντασία και το αστικό μυθιστόρημα των Ροΐδη, Παπαδιαμάντη και Ξενόπουλου προς έναν λυρικό ρεαλισμό. Ο Χατζηβασιλείου επιχειρεί την αποδέσμευση του Παπαδιαμάντη από το βάρος των παραδοσιακών ιδεολογικών φορτίσεων, εστιάζοντας στην εσωτερική οικονομία των κειμένων και στην «παντοδυναμία του παπαδιαμαντικού λόγου». Μέσα από αυτή την προσέγγιση, επανεκτιμάται η αμιγώς λογοτεχνική αξία του έργου του, πέρα από τη συνήθη «αγιογράφηση» ορισμένων κριτικών προσεγγίσεων. Με οξυδέρκεια, ο μελετητής διακρίνει διφυή υπόσταση στον Σκιαθίτη δημιουργό: από τη μια πλευρά, τον συγγραφέα που αποτυπώνει την πραγματικότητα με ρεαλισμό και δραματική ένταση και, από την άλλη, τον δημιουργό που βυθίζεται στη θρησκευτική νοσταλγία για τη χαμένη αθωότητα. Στην ίδια έδρα, φωτίζονται η σπαρακτική ομολογία της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, ο διαπεραστικός νους του Μιχαήλ Μητσάκη και η ανάγκη επανεκτίμησης του Κώστα Κρυστάλλη «χωρίς τα γυαλιά της λαογραφίας και της ηθογραφίας».

Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από πυκνότητα, σαφήνεια και στέρεη γνώση που υποστηρίζεται από σύγχρονη βιβλιογραφία, αποφεύγοντας τις στερεότυπες ερμηνείες.

Η πράσινη έδρα επικεντρώνεται στον νατουραλισμό και την ηθογραφία, εξετάζοντας τη διαβρωτική σάτιρα του Ιωάννη Κονδυλάκη και τον κοινωνικοπολιτικό προσανατολισμό του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Στην κίτρινη έδρα συναντούμε πεζογράφους που οδεύουν προς τη Γενιά του ’30, όπως τον «παραδοσιοκράτη» πρώιμο μοντερνιστή Φώτη Κόντογλου. Ιδιαίτερα ερεθιστική σε αυτή την ενότητα είναι η αναθεωρητική ανάγνωση της Ζωής εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη· ο Χατζηβασιλείου δεν περιορίζεται στην προσέγγιση του έργου ως ενός τυπικού ρεαλιστικού αντιπολεμικού αφηγήματος, αλλά εντοπίζει σε αυτό καίρια ηθογραφικά στοιχεία που λειτουργούν ως ηθικό αντίβαρο στη φρίκη του πολέμου, προβάλλοντας μια βαθιά ανθρώπινη διάσταση στο έργο.

Η καφέ έδρα αφιερώνεται εξ ολοκλήρου στον Νίκο Καζαντζάκη. Ο Χατζηβασιλείου θέτει και απαντά σε καίρια ερωτήματα –όπως «πώς να διαβάσουμε την Ασκητική;»– και εξετάζει το μεταθανάτιο έργο του Καζαντζάκη Ο ανήφορος, φωτίζοντας λιγότερο μελετημένες πτυχές του συγγραφέα.

Η περιήγηση συνεχίζεται στη μαύρη έδρα, όπου εξετάζονται οι απαρχές του αστυνομικού μυθιστορήματος με επίκεντρο τον Παύλο Νιρβάνα. Η μπλε έδρα καταλαμβάνει τον εκτενέστερο ίσως χώρο στο βιβλίο και είναι αφιερωμένη στη Γενιά του ’30. Ο μελετητής επισημαίνει ότι, ενώ οι ποιητές της ίδιας γενιάς υιοθέτησαν τον μοντερνισμό με ορμή και ριζοσπαστικότητα, οι πεζογράφοι εμφανίστηκαν πιο διστακτικοί, παλινδρομώντας ανάμεσα σε ετερογενείς αφηγηματικές και αισθητικές κατευθύνσεις: από το μυθιστόρημα μαθητείας και την αυτοβιογραφία ως τον λυρικό στοχασμό και την ονειρική ατμόσφαιρα.

Επιπλέον, ο Χατζηβασιλείου παρατηρεί σαφή διαφοροποίηση ως προς τη δυναμική ανάμεσα στους Αθηναίους πεζογράφους, που εμφανίζουν εντονότερη αλλά αποσπασματική παρουσία, και στους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι καταθέτουν πιο συστηματικό έργο, αλλά με λιγότερη πνοή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι οι πεζογράφοι της γενιάς αυτής, στην προσπάθειά τους να υπερασπιστούν τις καλλιτεχνικές τους επιλογές, κατέφυγαν συχνά σε έναν δοκιμιακό λόγο περί «ελληνικότητας», ο οποίος όμως απέκτησε περισσότερο στρατευμένη χροιά, απομακρύνοντας το μυθιστόρημα από την καθαρά μοντερνιστική διεκδίκηση των ποιητικών ομολόγων τους. Επισημαίνει, ωστόσο, ως φωτεινή εξαίρεση τη Μέλπω Αξιώτη. Στις Δύσκολες νύχτες  η συγγραφέας συγκεράζει τη ροή της συνείδησης με το λαϊκό ιδίωμα, κατατέμνοντας τον μύθο σε αυτόνομες μονάδες. Αντίστοιχα, στο Θέλετε να χορέψομεν, Μαρία  και στο γαλλικό έργο Ρεπυμπλίκ-Βαστίλλη 1949, ο Χατζηβασιλείου χαρακτηρίζει πρωτοποριακή τη γραφή της, τοποθετώντας την «ανάμεσα στον μοντερνισμό, τον διευρυμένο υπερρεαλισμό και τον πολυμορφικό ρεαλισμό».

Στην ίδια ενότητα εντάσσεται και η διεισδυτική ερμηνεία του Χατζηβασιλείου για τον Συνταγματάρχη Λιάπκιν  του Μ. Καραγάτση, ο οποίος προβάλλεται ως «υπερθεληματικός αντιήρωας», καθώς και η διερεύνηση της φυγής προς το φανταστικό στο Χαμένο Νησί. Αξιοποιώντας αντιστικτικά την τετραμερή τυπολογία του Τοντόροφ (ανοίκειο, παράξενο, θαυμαστό, αμιγώς θαυμαστό), ο συγγραφέας δείχνει ότι τα έργα του Καραγάτση συνδυάζουν τη λογοτεχνία του φανταστικού με τη λογοτεχνική ουτοπία Η σύζευξη αυτή προκύπτει σε άμεση συνάρτηση με τις κεντρικές κοσμοθεωρητικές του σταθερές: την καταγγελία της κοινωνικής συμβατικότητας, την πρόσληψη του περιβάλλοντος ως εγκλεισμού και την καθυπόταξη στη δύναμη του ενστίκτου. Σχολιάζεται επίσης το έργο Ένας χαμένος κόσμος και η μυθιστορηματική βιογραφία Αντιπλοίαρχος Βασίλης Λάσκος, ήρωα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που παρουσιάζεται με όλα τα ανθρώπινα ελαττώματα και προτερήματά του, μακριά από άγονες εξιδανικεύσεις.

Στη μοβ έδρα του κύβου, ο Χατζηβασιλείου διερευνά το πολυδιάστατο τοπίο της μεταπολεμικής πεζογραφίας, θέτοντας προκλητικά ερωτήματα που κεντρίζουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ενδιαφέρουσα είναι και η ανάδειξη της πεζογραφικής διαδρομής του Νίκου Καββαδία. Ο κριτικός παρακολουθεί τη μετατόπιση από τον «εξημμένο μοντερνισμό» της Βάρδιας προς έναν ρεαλισμό με βαθιά ιστορική αίσθηση στα τρία μικρά πεζά του. Σε αυτά, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην ανθρώπινη ύπαρξη και στον διαιώνιο αγώνα της για επιβίωση «κόντρα σε ό,τι εχθρεύεται την ακεραιότητα, την ορθοφροσύνη και την ελευθερία της». Για τους συγγραφείς αυτής της ενότητας, όπως ο Αντρέας Φραγκιάς, ο Νίκος Μπακόλας, ο Στρατής Τσίρκας και άλλοι, το διακύβευμα είναι η ισορροπία ανάμεσα στο ατομικό βίωμα και το συλλογικό πεπρωμένο. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στον Γιώργο Ιωάννου και τον Μάριο Χάκκα, οι οποίοι μετατρέπουν την προσωπική οδύνη και την καθημερινή φθορά σε υψηλή λογοτεχνία, αποδεικνύοντας ότι η μεταπολεμική γραφή δεν είναι απλή καταγραφή γεγονότων, αλλά βαθιά ανατομία της ύπαρξης σε συνθήκες ιστορικής πίεσης.

Στην πορτοκαλί έδρα, η οποία χαρτογραφεί την πεζογραφία της πρώιμης και όψιμης μεταπολίτευσης, ο Χατζηβασιλείου παρακολουθεί τη θεματική μετεξέλιξη της ιστορικής μνήμης, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονοι δημιουργοί επαναπροσδιορίζουν το τραύμα της Μικρασιατικής Καταστροφής. Θέτοντας το ερώτημα αν η νεότερη γενιά παραμένει εγκλωβισμένη στα λογοτεχνικά αρχέτυπα του 1922, ο μελετητής παρατηρεί μια μετατόπιση: σε αντίθεση με τον βιωματικό ανθρωπισμό του Βενέζη, του Μυριβήλη ή της Σωτηρίου, συγγραφείς όπως ο Πάνος Καρνέζης, ο Κώστας Ακρίβος, ο Νίκος Θέμελης, ο Ευάγγελος Μαυρουδής, ο Δημοσθένης Παπαμάρκος και άλλοι, υπερβαίνουν την εθνική περιχαράκωση, υιοθετώντας μια περισκοπική και αποστασιοποιημένη ματιά, που απογυμνώνει τον παραλογισμό του πολέμου. Η ανατομία της μεταπολίτευσης συνεχίζεται με την προσέγγιση του Αλέξανδρου Κοτζιά, όπου ο αντιηρωισμός συναντά τη σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας, ενώ το νήμα φτάνει μέχρι το 2023.

Για τον Θανάση Βαλτινό, ο μελετητής υπογραμμίζει την απαράμιλλη ικανότητά του να συμπυκνώνει τον χρόνο· στο έργο Εθισμός στη νικοτίνη, η αποσπασματική γραφή και η χρήση τεκμηρίων ανασυνθέτουν την ελληνική περιπέτεια του 20ού αιώνα με αρχιτεκτονική σχεδόν ακρίβεια. Αντίστοιχα, στη Ρέα Γαλανάκη και το βιβλίο της Εμμανουήλ και Αικατερίνη, ο Χατζηβασιλείου εντοπίζει μια στροφή της συγγραφέως προς την οικογενειακή μικροϊστορία· η συγγραφέας ανασύρει τα πρόσωπα των γονιών της από τη λήθη, συνδέοντας τον ιδιωτικό βίο με το συλλογικό πεπρωμένο της Κρήτης και της Ελλάδας, μέσα από έναν λόγο που συνδυάζει τον ρεαλισμό με την ποιητική υποβολή. Το νήμα της πεζογραφικής διαδρομής ολοκληρώνεται με τον Χρήστο Οικονόμου, ο οποίος, μέσα από τη δραματική οικονομία των κειμένων του, μεταστοιχειώνει τη σύγχρονη κοινωνική κρίση σε ένα νέο είδος υπαρξιακού ρεαλισμού, δείχνοντας ότι η πεζογραφία παραμένει ένας ζωντανός και διαρκώς εξελισσόμενος οργανισμός.

Kατορθώνει να καταρρίψει τα στεγανά των πεζογραφικών ρευμάτων, φωτίζοντας τις εσωτερικές αισθητικές μετατοπίσεις τους από τον 19ο αιώνα έως τη σύγχρονη παραγωγή.

Συνοψίζοντας, η μελέτη του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου διακρίνεται για την ερμηνευτική της επάρκεια, τη στιβαρή θεωρητική σκευή της και την πρωτότυπη οργάνωσή της, αποτελώντας ουσιαστική συμβολή στη σύγχρονη γραμματολογία. Η αξία του βιβλίου έγκειται στο ευφυές πνεύμα και τη βαθιά αφομοιωμένη γνώση του συγγραφέα, ο οποίος προβαίνει σε μια ενδελεχή κριτική εξέταση όχι μόνο εμβληματικών δημιουργών, αλλά και σημαντικών συγγραφέων που παραμένουν λιγότερο γνωστοί στο ευρύ κοινό.

Μέσω της διεισδυτικής συγκριτικής του οπτικής, ο Χατζηβασιλείου κατορθώνει να καταρρίψει τα στεγανά των πεζογραφικών ρευμάτων, φωτίζοντας τις εσωτερικές αισθητικές μετατοπίσεις τους από τον 19ο αιώνα έως τη σύγχρονη παραγωγή. Χωρίς να καταφεύγει σε ερμηνευτικά στερεότυπα, παραδίδει ένα αξιοθαύμαστο κριτικό πόνημα, το οποίο λειτουργεί ως έγκυρο σημείο αναφοράς για την κατανόηση της εξέλιξης της ελληνικής πεζογραφίας. Πρόκειται για μια διεισδυτική μελέτη που κερδίζει τον αναγνώστη με τη στοχαστική νηφαλιότητά της, αποδεικνύοντας ότι η κριτική ανάγνωση παραμένει μια δυναμική διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης της λογοτεχνικής μας κληρονομιάς.

 

Τα χρώματα του κύβου
Σταθμοί της ελληνικής πεζογραφίας, 1866-2023
Βαγγέλης Χατζηβασιλείου
Εκδόσεις Πατάκη
424 σελ.
ISBN 978-618-07-0641-3
Τιμή €24,00

Η Αγάθη Γεωργιάδου είναι δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας.

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/26059-ta-xromata-tou-kyvou

https://diastixo.gr 

Ανδρέας Ν. Λύτρας: «Οι αστοί και ο κόσμος τους»

 

 Χρήστος Λάσκος 

«Οπουδήποτε υπάρχει μεγάλη περιουσία, υπάρχει και μεγάλη ανισότητα. Για κάθε πολύ πλούσιο άνθρωπο πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον πεντακόσιοι ενδεείς και η ευημερία των λίγων προϋποθέτει την ανέχεια των πολλών.»
Άνταμ Σμιθ

Προφανώς, λίγοι θα περίμεναν πως μια τόσο κατηγορηματική «αντισυστημική» διατύπωση θα οφειλόταν στον αδιαμφισβήτητο πατέρα της αστικής πολιτικής οικονομίας. Ο Άνταμ Σμιθ, πράγματι, αναγνωρίζεται ως ο εισηγητής εκείνης της επιστημονικής πειθαρχίας, που έμελλε να γίνει η πιο απολογητική, η πιο ταξικά μεροληπτική στην ιστορία της σκέψης. Οι πιο διαπρύσιοι υποστηρικτές του νεοφιλελευθερισμού –μια λέξη τόσο δυσώνυμη, που αποφεύγουν να τη χρησιμοποιήσουν και οι περισσότεροι από τους εφαρμοστές της– θεωρούν τον Σμιθ ως τον αληθινό ιδρυτή του δόγματός τους. Αλλά και τα ορθόδοξα οικονομικά –τα νεοκλασικά, ιδίως– με αυτόν ξεκινούν την ανάπτυξη της θεωρίας.

Ο Σμιθ, βέβαια, θα διαπιστώσουμε –αν κάνουμε τον κόπο να τον διαβάσουμε, πράγμα αμφίβολο για πολλούς από τους οπαδούς του– πως δεν είναι τόσο «φιλοκαπιταλιστής» όσο εικάζεται, γενικώς. Οι απόψεις του για την αναγκαία και εκτεταμένη παρέμβαση του κράτους στην παροχή των απαραίτητων, για οποιαδήποτε άξια του ονόματός της πολιτεία, οι απόψεις του για την αποκλειστικά δημόσια εκπαίδευση, η προσήλωσή του στην ιδέα της κοινωνικής υποχρέωσης για δημόσια παροχή φροντίδας, μεταξύ πολλών άλλων, τον φέρνουν κοντύτερα, από πολλές απόψεις, στον Κέινς παρά στον Φρίντμαν, ακόμα και στον Μαρξ σε σχέση με τον Χάγιεκ. Ο Σμιθ είναι υπέρ της ελεύθερης αγοράς, όχι υπέρ της ιδιωτικοποίησης των πάντων.

Εξαιρετικά ενημερωμένο σε ό,τι αφορά τη θεωρία της σύγχρονης κοινωνικής/ταξικής δομής και εντυπωσιακά τεκμηριωμένο ως προς την εμπειρική υποστήριξη των θεωρητικών του προτιμήσεων.

Επιπλέον, διακόσια πενήντα χρόνια από την έκδοση του Πλούτου των εθνών, ο κόσμος μοιάζει ασύλληπτα απομακρυσμένος από αυτόν που είχε στο μυαλό του ο Σμιθ, όταν έγραφε το αριστούργημά του. Στη θέση του φούρναρη, που κερδίζει γιατί είναι ταγμένος στο να κάνει το καλύτερο ψωμί, μερικές υπερεταιρείες καθορίζουν, με πρωτοφανή τρόπο, την πορεία ολόκληρου του πλανήτη. Οι μεγακαπιταλιστές, τύπου Μπέζος ή Μασκ, όπως φάνηκε ιδίως τον τελευταίο χρόνο, με τις εξελίξεις στις ΗΠΑ, ελέγχουν πλέον όλο και περισσότερο την ίδια την πολιτική εξουσία. Πεντακόσιες διεθνικές εταιρείες καθορίζουν τη μισή παγκόσμια παραγωγή και πάνω από το μισό παγκόσμιο εμπόριο.

Δεν υπάρχει πιο κατάλληλη εποχή, επομένως, για να εκδοθεί ένα έργο σαν το βιβλίο του Ανδρέα Λύτρα. Το οποίο είναι εξαιρετικά ενημερωμένο σε ό,τι αφορά τη θεωρία της σύγχρονης κοινωνικής/ταξικής δομής και εντυπωσιακά τεκμηριωμένο ως προς την εμπειρική υποστήριξη των θεωρητικών του προτιμήσεων. Δεν είναι ένα βιβλίο κριτικής πολιτικής οικονομίας, αλλά μια κοινωνιολογική κατάθεση. Η καλή κοινωνιολογία, ωστόσο, είναι πάντα και κριτική πολιτική οικονομία.

Στο εμπειρικό μέρος, ο Λύτρας αποδομεί μια σειρά από βαθιά ριζωμένα «αυτονόητα». Όπως, για παράδειγμα, ότι οι σύγχρονες «μεταβιομηχανικές» κοινωνίες είναι κοινωνίες στις οποίες κυριαρχεί –συντριπτικά, μάλιστα– η πολύφερνη πολιτικά «μεσαία τάξη». Ενώ, εντελώς αντίθετα, αυτό που ισχύει είναι πως η θεμελιώδης τάση είναι η ραγδαία μισθωτοποίηση των οικονομιών – οι μισθωτοί στις καπιταλιστικές μητροπόλεις είναι, παντού σχεδόν, γύρω στο 90% του εργατικού δυναμικού. Με τους περισσότερους να ανήκουν, χωρίς αμφιβολία, στην εργατική τάξη, μια και αδυνατούν να επιβιώσουν στοιχειωδώς, αν δεν πουλάνε την εργατική δύναμή τους καθημερινά – και μόνο ένα 10 έως 15%, η «μικρή μειονότητα της συντριπτικής πλειονότητας», όπως λέει ο Λύτρας, ανήκει στους ευνοημένους διευθύνοντες.

Ή, για να γυρίσω στα προηγούμενα, ότι ευνοείται, όσο εξελίσσεται ο καπιταλισμός, η «επιχειρηματικότητα». Ενώ οι εργοδότες στη Βρετανία είναι μόλις το 2%, στις ΗΠΑ το 2,3%, στην Ιαπωνία το 1,9%, στη Ρωσία το 1,4%, στη Γερμανία το 4%! Φαινόμενο, το οποίο ακολουθείται από την πλήρη συρρίκνωση της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης, μια και οι αυτοαπασχολούμενοι είναι γύρω στο 4% με 7%. Ακόμη και σε χώρες, στις οποίες η εξέλιξη δεν έχει ολοκληρωθεί, η τάση είναι απολύτως παρόμοια – στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Αίγυπτο, το Μεξικό, τη Χιλή, την Κορέα ή την Ινδονησία, οι εργοδότες αποτελούν το 5-7%!

Ή ότι –θεματική ιδιαίτερα επίκαιρη στον καιρό των Big Tech– τείνουμε σε μια οικονομία, όπου οι εργάτες όλο και θα μειώνονται λόγω της επικράτησης των μηχανών ή των ρομπότ. Ενώ όλα επιβεβαιώνουν την πρόγνωση του Μαρξ ότι όσο αυξάνονται οι μηχανές, τόσο αυξάνονται και οι εργάτες – π.χ. η απασχόληση στις ΗΠΑ αυξήθηκε από το 1987 έως το 2018 κατά 38%.

Και πολλά εξίσου «αυτονόητα», για τα οποία το βιβλίο δείχνει, πέρα από κάθε αμφιβολία, πόσο παραπειστικά είναι – και πόσο πολιτικά χρήσιμα για την κυρίαρχη τάξη.

Η επιλογή του συγγραφέα να μιλήσει για την κοινωνική πόλωση σήμερα, βάζοντας στο κέντρο της προσοχής του την κυρίαρχη τάξη, αποδεικνύεται νομίζω ιδιαίτερα εύστοχη. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την πλήρη «αποενοχοποίηση» των υπερπλούσιων, μόλο που

…οι μεγάλες και πολύ μεγάλες επιχειρήσεις διακρίνονται από όλα τα «αρχαϊκά» χαρακτηριστικά της ισχύος και της επιβεβαίωσης. Τα τυπικά (πλειοψηφία των μετοχών) και τα ουσιαστικά […] ιδιοκτησιακά δικαιώματα είναι δημιουργήματα, σε μεγάλο βαθμό, της κληρονομιάς, της συγγένειας [της κοινωνικής κλίκας] και των συνδυαστικών δολιχοδρομιών της επίδρασης της εταιρικής οικονομικής δύναμης είτε στις πολιτικές αποφάσεις είτε στις εθνικές νομοθεσίες. Ορισμένες από τις σχεδόν αριστοκρατικές προνομίες βρίσκονται και εδώ, έστω μεταλλαγμένες σε διαφορετικές εκφράσεις και μορφές. (σελ. 271)

Η δικαιολογητική προσφυγή στην «αριστεία» και την «αξιοκρατία» είναι προσχηματική. Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα η οικογενειοκρατία καθεστώς. Ο μπαμπάς του «αυτοδημιούργητου» Μασκ είχε αδαμαντωρυχεία στη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ, ενώ ο αντίστοιχος του Τραμπ άφησε μια αυτοκρατορία ρίαλ εστέιτ στον «καινοτόμο» επιχειρηματία Ντόναλντ. Παραδείγματα μιας σχεδόν ολοκληρωτικής συνθήκης κληρονόμων, που αυτοαναγνωρίζονται σαν πρωτοπόροι επιχειρηματίες, οι οποίοι δήθεν σε αυτό οφείλουν τις περιουσίες τους, που συγκρίνονται με το προϊόν ολόκληρων χωρών: μερικές δεκάδες από αυτούς κατέχουν περισσότερα από το 50% –4 δισεκατομμύρια– του πληθυσμού της Γης. Λόγω αξιοσύνης και σκληρής δουλειάς, λένε.

Ο Λύτρας θα παρουσιάσει κριτικά τις ποικίλες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις του κόσμου των αστώνμε εξαιρετικό τρόπο. Αρχικά, τις pro-capitalist θεωρήσεις που ρητά ισχυρίζονται, όπως ο Παρέτο, πως η ταξική ανισότητα είναι λειτουργική προϋπόθεση για μια «καλή κοινωνία», γι’ αυτό «η πλειονότητα της κοινωνίας θα πρέπει να αποδεχτεί ότι έτσι είναι τα πράγματα και δεν θα αλλάξουν ποτέ» (σελ. 127). Ή, όπως ο εξαιρετικά επιδραστικός Σορόκιν, που υποστηρίζει ότι η κοινωνική «διαφορά» οφείλεται στην κληρονομικότητα – σα να λέμε πως η κυρίαρχη τάξη είναι κυρίαρχη γιατί αποτελείται από τους καλύτερους: «…Οι ανώτερες τάξεις είναι ψηλότερες, έχουν μεγαλύτερο βάρος, μεγαλύτερη κρανιακή χωρητικότητα, αισθητή ομορφιά και λιγότερες ή λιγότερο σοβαρές ανωμαλίες και ελαττώματα από τις κατώτερες τάξεις. Αυτό το φαινόμενο είναι σταθερό και παγκόσμιο» (σελ. 132). Επιπλέον, θα αναλύσει τις «ενδιάμεσες» απόψεις, όπως του Βέμπερ ή του Ζόμπαρτ, οι οποίοι διαμόρφωσαν θεωρίες πολύ συνθετότερες από τους ανοιχτούς απολογητές, αλλά, εν τέλει, και πάλι φιλοεπιχειρηματικές.

Μέσα από την αντιπαραβολή δε, θα επιμείνει στις –πολύ παραγωγικότερες επιστημονικά– ριζοσπαστικές θεωρίες. Για τον Λύτρα, οι θεωρητικοί που συμπορεύτηκαν διανοητικά με τον Μαρξ προσέφεραν τα περισσότερα στην κοινωνική θεωρία και διατύπωσαν καθοριστικές προγνώσεις, οι οποίες συχνά επιβεβαιώθηκαν. Η ανάλυση της Λούξεμπουργκ, για να δώσω ένα μόνο παράδειγμα, αποδείχτηκε πολύ πιο ορθή από αυτήν του «αναθεωρητή» Μπερνστάιν.

Σε ό,τι αφορά, λοιπόν, τους αστούς και τον κόσμο τους, η εικόνα που μας έδωσε ο, καθόλου επαναστάτης, Θορστάιν Βέμπλεν, από το μακρινό 1907, φαίνεται να διατηρεί ακέραια την αξία της:

[…] Ο καπιταλιστής αναπαράγει πλήρως τα χαρακτηριστικά της αργόσχολης τάξης. Διακρίνεται και σε αυτόν τον τύπο της κυρίαρχης τάξης η αναπαραγωγή του αρχέτυπου της βαρβαρότητας και της ληστρικότητας. Χαρακτηριστική αυτής της κουλτούρας είναι η αναπαραγωγή του ανταγωνισμού, η οποία έχει μόνο σκοπό να τονίσει τις ειδικές ικανότητες και τις κοινωνικές διαφορές, με όσους δεν παρουσιάζουν αντίστοιχα επιτεύγματα.

[…] Ο καπιταλιστής είναι μάλλον «ένας πανούργος παρά ένας έξυπνος άνθρωπος» και η βάση της δύναμής του είναι περισσότερο η χρηματική ισχύς παρά η ενασχόληση με τη βιομηχανία. «Οι απασχολήσεις των αργόσχολων τάξεων στη σύγχρονη βιομηχανία είναι τέτοιες που να κρατούν ζωντανές ορισμένες από τις ληστρικές συνήθειες και κλίσεις». (σελ. 100)

Ακόμη και για όσους δεν θα συμφωνήσουν με τα πορίσματα του Λύτρα, η ανάγνωση του σημαντικού βιβλίου του θα τους βοηθήσει, ίσως, να βελτιώσουν τα δικά τους επιχειρήματα. Δεν είναι λίγο.

 

Οι αστοί και ο κόσμος τους
Η κοινωνική πόλωση στον 21ο αιώνα
Ανδρέας Ν. Λύτρας
Εκδόσεις Παπαζήση
498 σελ.
ISBN 978-960-02-4322-2
Τιμή €29,68

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/26043-oi-astoi-kai-o-kosmos-tous

https://diastixo.gr/ 

Μάνος Τσότρας: συνέντευξη στην Αλεξία Βλάρα

 

 Αλεξία Βλάρα

 

  

Ο Μάνος Τσότρας είναι σεναριογράφος, συγγραφέας, διασκευαστής θεατρικών έργων και σκηνοθέτης θεάτρου, με πλούσιο έργο στη μικρή οθόνη και τη θεατρική σκηνή. Σενάριά του έχουν προβληθεί στους τηλεοπτικούς σταθμούς ΑΝΤ1, MEGA, ALPHA και STAR, ενώ έχει σκηνοθετήσει και διασκευάσει έργα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λονδίνο και Οξφόρδη. Ως ηθοποιός, έχει συνεργαστεί με κορυφαίους θιάσους και έχει συμμετάσχει σε τηλεοπτικά σίριαλ έως το 2008. Παράλληλα, έχει εργαστεί ως ραδιοφωνικός παραγωγός και δημοσιογράφος σε σταθμούς όπως οι Galaxy 92, Best Radio και London Greek Radio. Σημαντικό επίτευγμά του αποτελεί η ίδρυση της Ελληνικής Ομάδας Θεάτρου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης το 2014. Το θεατρικό του έργο Ελλάδα στον αέρα, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αγγελάκη, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Ο τίτλος Ελλάδα στον αέρα  παραπέμπει ταυτόχρονα στο ραδιόφωνο και στη σημερινή, συχνά ασταθή, ελληνική πραγματικότητα. Πώς γεννήθηκε η ιδέα του βιβλίου;

Ξεκίνησα να γράφω κάτι απλό, σαν αστειάκια για bar-theater, αλλά ξαφνικά ένιωσα ότι είχα μέσα μου άπειρο υλικό από την εμπειρία μου ως ραδιοφωνικός παραγωγός και δημοσιογράφος αποκλειστικά σε ραδιόφωνα. Μου βγήκε ένας χείμαρρος ιδεών. Το αποτέλεσμα, που είναι αυτό το θεατρικό έργο, λοιπόν, είναι αυθόρμητο. Το bar-theater δεν έγινε, αλλά έγινε μια πολύ δυναμική παράσταση στο Γυάλινο Μουσικό Θέατρο το 2022.

Το ραδιόφωνο είναι στο επίκεντρο της ιστορίας, ένα μέσο που κουβαλά νοσταλγία, αυθεντικότητα αλλά και σύγκρουση με τη νέα εποχή. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς το ραδιόφωνο σήμερα;

Το ραδιόφωνο παραμένει το πιο άμεσο μέσο, ακόμη και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που κυριαρχούν στην εποχή μας. Σου επιτρέπει να επικοινωνείς σε πραγματικό χρόνο την είδηση ή το συναίσθημα με τους ανθρώπους. Έχει προσαρμοστεί στη νέα εποχή με live μεταδόσεις ραδιοφωνικών εκπομπών στο TikTok και στο Facebook. Η νοσταλγία υπάρχει μόνο σε μας που το ζήσαμε στις προηγούμενες εποχές. Για να σου πω την αλήθεια μου, προτιμώ τη φωνή του άγνωστου οπτικά εκφωνητή που «ερεθίζει» τη φαντασία του ακροατή. Σήμερα, δεν είναι μόνο τα live στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που χαλάνε αυτή τη μαγεία, αλλά και οι επιλογές των υπευθύνων των σταθμών να βάζουν πίσω από το μικρόφωνο διάσημους παρουσιαστές της τηλεόρασης ή influencers του TikTok και του YouTube.

Στη «fast food» εποχή μας, η ταχύτητα της ζωής μπερδεύει την αντίληψή μας.

Ο Χρήστος και ο Αλέκος είναι δύο αντίθετοι κόσμοι: ο ένας διακατέχεται από ιδεαλισμό και αγάπη για το έντεχνο, ο άλλος από ρεαλισμό και φιλοδοξία. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να αναδείξετε μέσα από αυτή την αντιπαράθεση;

Η σύγκρουση Χρήστου-Αλέκου είναι βιωματική, την έχω συναντήσει σε όλους τους εργασιακούς χώρους όπου έχω βρεθεί. Έτσι, πιστεύω ότι θα μπορούσε να ταυτιστεί ο καθένας μας. Στο έργο, ο Χρήστος έρχεται σαν απειλή απέναντι στον Αλέκο, όχι γιατί καταπατά τη θέση του, αλλά γιατί αντιπροσωπεύει ό,τι ο Αλέκος ονειρευόταν και πάλευε να κατακτήσει, χωρίς ο Χρήστος να το ξέρει ή να φταίει. Επιλέχθηκε «να κάνει τη δουλειά» γιατί είναι το αντίθετο του Αλέκου και αυτό το πληρώνει με ένα είδος εργασιακού bullying, που δέχεται από κείνον. Στο τέλος γίνεται η ανατροπή, όπου αποκαλύπτεται μια μικρή ενοχή του Χρήστου, η οποία δικαιολογεί τη στάση του Αλέκου. Αφήνω στην κρίση του αναγνώστη ή του θεατή το αν τη δικαιώνει.

Οι ακροατές που τηλεφωνούν στην εκπομπή λειτουργούν σαν καθρέφτες της κοινωνίας. Πώς τους δημιουργήσατε; Είναι φανταστικοί ή βασισμένοι σε αληθινά πρόσωπα και εμπειρίες;

Οι ακροατές είναι σχεδιασμένοι με τους όρους της μυθοπλασίας. Φυσικά, βασίζονται σε αληθινές φωνές και ιστορίες που έχω ακούσει στη ραδιοφωνική μου διαδρομή, αλλά εμπλουτίστηκαν με φαντασία, για να γίνουν χαρακτήρες που αντικατοπτρίζουν τους περισσότερους Έλληνες. Ο καθένας έχει τον τρόπο του να βλέπει τη ζωή, με χιούμορ, παράπονα ή τρέλα... και μέσα απ’ αυτούς βλέπουμε την καθημερινότητα των Ελλήνων με τα μεγάλα ή μικρά θέματα που μας απασχολούν.

Το βιβλίο κινείται ανάμεσα στην κωμωδία και το δράμα, στην ένταση και τη συγκίνηση. Πώς ισορροπήσατε αυτά τα στοιχεία χωρίς να χαθεί η αλήθεια των χαρακτήρων;

Αυτή είναι η πιο δύσκολη ερώτηση. Στην πραγματικότητα, δεν έκανα προσπάθεια να τα ισορροπήσω. Είναι η αλήθεια μου, όπως έχει διαμορφωθεί με τα χρόνια. Η κωμωδία και το δράμα προκύπτουν φυσικά μέσα από τους χαρακτήρες και τις καταστάσεις τους. Πιστεύω ότι η καλή κωμωδία βασίζεται στο δράμα από μια άλλη οπτική γωνία την οποία έχω διαμορφώσει, ίσως, από ένστικτο επιβίωσης. Βέβαια, σε όλα αυτά υπάρχει και η τεχνική μου, την οποία έχω κατακτήσει με τις σπουδές και την εμπειρία μου. Όταν γράφω, όλα τα παραπάνω λειτουργούν ταυτόχρονα, χωρίς να το καταλαβαίνω.

Η ιστορία μοιάζει να θέτει ερωτήματα για το τι σημαίνει «ποιότητα» στη μουσική και στη ζωή. Πιστεύετε ότι η εποχή μας έχει χάσει το μέτρο στο τι θεωρεί ποιοτικό;

Ποιότητα υπάρχει σε κάθε τι που είναι αυθεντικό-αληθινό. Σκεφτείτε τα ρεμπέτικα, τα λαϊκά ή τον ελληνικό κινηματογράφο της δεκαετίας του ’60... στην αρχή είχαν κατηγορηθεί ως μη ποιοτικά και σήμερα τα εκθειάζουμε. Στη «fast food» εποχή μας, η ταχύτητα της ζωής μπερδεύει την αντίληψή μας. Όμως ό,τι αντέχει στον χρόνο, μιλάει στις καρδιές μας και είναι πραγματικά ποιοτικό. Στο Ελλάδα στον αέρα  χρησιμοποιώ τις ταμπέλες «ποιοτικό» και «εμπορικό» για να αναδείξω το γελοίο της κόντρας, χωρίς να δίνω έτοιμη απάντηση... απλώς ειρωνεύομαι τον δημόσιο διάλογο που υπάρχει από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου.

Μέσα από τη σύγκρουση των δύο παραγωγών φαίνεται να αναδύεται και μια σύγκρουση γενεών, αξιών, ακόμα και κοσμοθεωριών. Είναι τελικά η Ελλάδα στον αέρα  και μια αλληγορία για τη σημερινή κοινωνία;

Αυτός ήταν ο στόχος μου, που δημιουργήθηκε ενώ έγραφα το έργο. Το ότι με ρωτάτε χωρίς να γνωριζόμαστε, απλώς έχοντας διαβάσει το βιβλίο, σημαίνει ότι κατάφερα να δείξω τον στόχο μου. Ελπίζω να πέτυχα και στις επιλογές των χαρακτήρων, ώστε ο κόσμος να ταυτιστεί μαζί τους. Πάντως, έγραψα με όλη την αλήθεια μου, αφού εκεί οδηγήθηκα αποκλειστικά από το ένστικτό μου.

Το χιούμορ σας είναι λεπτό, συχνά σαρκαστικό, αλλά με ευαισθησία. Πόσο δύσκολο είναι να γράφεις για σοβαρά θέματα μέσα από τον φακό της κωμωδίας;

Όπως προανέφερα, δεν μπορώ να σκεφτώ αλλιώς. Γι’ αυτό έχω επιλέξει να γράφω κωμωδίες ή ρομαντικές κωμωδίες. Γράφω και κάποια δράματα, περιστασιακά, τα οποία αντιμετωπίζω με απόλυτο ρεαλισμό, όμως και πάλι αναδεικνύεται το «γελοίον του πράγματος». Δεν θέλω να το αναλύω πολύ. Για να δώσω μια τελική απάντηση, για μένα είναι ο τρόπος μου… ούτε δύσκολο, ούτε εύκολο.

Αν μπορούσατε να φτιάξετε εσείς την ιδανική ραδιοφωνική εκπομπή, τι μουσική θα παίζατε και ποια φωνή θα θέλατε να σας κάνει παρέα στο μικρόφωνο;

Τη μουσική θα την επέλεγα όπως μου υπαγορεύει το ένστικτό μου, ανάλογα με την ώρα, τη στιγμή και την ενέργεια των ακροατών. Σε μια πρωινή εκπομπή μου στο London Greek Radio έπαιξα Καζαντζίδη. Ο μάνατζερ του σταθμού φρίκαρε, οι ακροατές όμως το λάτρεψαν, γιατί αυτή ήταν η ατμόσφαιρα μεταξύ μας εκείνη τη στιγμή. Πιστεύω στις αυτοσχεδιαστικές εκπομπές, μέσα από την ενέργεια των ακροατών και όχι από κονσέρβα playlists. Όσο για το ποιον θα ήθελα μαζί μου, θα έβαζα τους ακροατές με τηλεφωνήματα στον αέρα ή κάποιον συμπαρουσιαστή που δε μου φέρνει πολλές αντιρρήσεις! (γέλια)

Τελικά, τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο αναγνώστης όταν κλείσει το βιβλίο; Ένα γέλιο, μια νοσταλγία ή έναν προβληματισμό για το πού βαδίζουμε ως άνθρωποι και ως κοινωνία;

Πρώτα απ’ όλα, θα ήθελα να γελάσει. Αν προβληματιστεί για το πού βαδίζουμε ως άνθρωποι και ως κοινωνία, θα είναι θετικό. Έγραψα με όλη την αλήθεια μου. Βασίστηκα σε βιωματικές εμπειρίες εμπλουτισμένες από τη φαντασία μου. Άφησα χώρο στον αναγνώστη (ή θεατή) να ταυτιστεί και να συνεχίσει με χιούμορ, στις παρέες του, τη συζήτηση για το τι αξίζει και τι μας αγγίζει πραγματικά στη ζωή.

 

Ελλάδα στον αέρα
Θεατρικό
Μάνος Τσότρας
Εκδόσεις Αγγελάκη
106 σελ.
ISBN 978-960-616-466-8
Τιμή €10,00

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/26054-manos-tsotras-sinenteuxi-stin-alexia-blara

https://diastixo.gr/