Πριν λίγες ημέρες έλαβα δυο πολύ όμορφα και προσεγμένα βιβλία που αξίζει και πρέπει να παρουσιαστούν.
KAROUSOS ART CRITICS
Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026
2οι ΠΛΟΕΣ – 2026: Το Αίνιγμα της Εικόνας: Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται
Πριν λίγες ημέρες έλαβα δυο πολύ όμορφα και προσεγμένα βιβλία που αξίζει και πρέπει να παρουσιαστούν.
Αρίστευσε στο Berklee ο Συνθέτης Παναγιώτης Καρούσος: Η Διεθνής Μουσική του Πορεία από το Μόντρεαλ στην Κορυφή του Songwriting

Από τις Επτανησιακές Καντάδες στο Μόντρεαλ και το Berklee: Η Διεθνής Μουσική Πορεία του Συνθέτη Παναγιώτη Καρούσου.
- Κλασικό Τραγούδι: Σπούδασε με τον Αμερικανό λυρικό τενόρο και σπουδαίο παιδαγωγό φωνητικής David Doane (καθηγητή του École de musique Vincent-d'Indy), καθώς και με τον διάσημο βαθύφωνο Gaston Germain στη Μουσική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ (Faculté de musique de l'Université de Montréal).
- Ρεπερτόριο Όπερας & Opera Coaching: Εργάστηκε πάνω στο οπερατικό ρεπερτόριο με τον διακεκριμένο πιανίστα Claude Savard στο Université de Montréal, ενώ έκανε ειδίκευση στο κλασικό τραγούδι με τη σπουδαία πιανίστα, opera coach και κορυφαία συνοδό της Όπερας του Μόντρεαλ, Maître Claudette Denys.
- Μουσικολογία & Μουσική Μεθοδολογία: Στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ εμβάθυνε στη μουσική μεθοδολογία: Αρμονία, Αντίστιξη και Φούγκα δίπλα στη διαπρεπή μουσικολόγο Marie-Thérèse Lefebvre, μια κορυφαία ακαδημαϊκή αυθεντία του Καναδά.
- Ανώτερα Θεωρητικά, Ενορχήστρωση & Αντίστιξη: Μαθήτευσε στο φημισμένο Πανεπιστήμιο McGill (McGill University) στο Μόντρεαλ, σπουδάζοντας ενορχήστρωση (orchestration), αντίστιξη (counterpoint) και θεωρία δίπλα στον διακεκριμένο μαέστρο και συνθέτη Dr. John Baboukis.
![]() |
| Sheet music for "The Perfect Lie" composed by Panagiotis Karousos |
![]() |
| Sheet music for "The Perfect Lie" composed by Panagiotis Karousos |
Η επίσημη αξιολόγηση υπογραμμίζει τη συνθετική ωριμότητα και τη δομή του κομματιού:
Απόσπασμα από την Επίσημη Αξιολόγηση (100%):
«Η εργασία δείχνει ισχυρή κατανόηση των στόχων, ξεπερνώντας τις ελάχιστες απαιτήσεις. Χρησιμοποιείται πολύ αποτελεσματικά η επανάληψη στο ρεφρέν με φράσεις όπως “RUN RUN RUN RUN” και “TIME TIME TIME TIME”, η οποία εξισορροπείται με βηματική κίνηση (stepwise motion) και μεγαλύτερα άλματα, όπως η έκτη μικρή (minor sixth) στη φράση “WAS A PERFECT LIE”, λειτουργώντας ως ένα άκρως απομνημονεύσιμο μουσικό hook.Τόσο το κουπλέ όσο και το ρεφρέν εκτείνονται σε περισσότερα από 8 μέτρα, ενώ η μετάβαση από τη ρέουσα, αρπισμένη συνοδεία (arpeggiated accompaniment) του κουπλέ στην πιο ρυθμική, δυναμική αίσθηση του ρεφρέν δημιουργεί μια πειστική αντίθεση. Γίνεται επίσης εξαιρετική χρήση σταθερών τονικών βαθμίδων και ξένων προς την αρμονία φθόγγων (passing / neighbor tones) για τη δημιουργία έντασης και εκτόνωσης.»
Panagiotis Karousos
![]() |
| Berklee College of Music Certificate awarded to Panagiotis Karousos. |
Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2026
ΣΥΝΑΥΛΙΑ MOYSA–Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων ΜΜΘ
ΣΥΝΑΥΛΙΑ MOYSA–Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων ΜΜΘ
Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026
Φυτούλα Βακανά: «Πώς να σώσετε μια σχολική εφημερίδα»
- Κατερίνα Ζαμαρία
O Δημοσιογραφικός Όμιλος βρίσκεται σε απόγνωση. Η επισκεψιμότητα της ηλεκτρονικής σχολικής εφημερίδας έχει πέσει στα τάρταρα. Κι εκεί που όλα μοιάζουν χαμένα, η χρυσή σφαίρα που φέρνει στο σχολείο ο Γρηγόρης, μαθητής του Γ3, κάνει φτερά! Και δεν είναι μια οποιαδήποτε χρυσή σφαίρα… είναι η αυθεντική, από το στούντιο στα γυρίσματα της ταινίας του Χάρι Πότερ. Για τους –ελάχιστους– μη μυημένους στον φανταστικό κόσμο του Χάρι Πότερ, το κουίντιτς είναι το εθνικό σπορ των μάγων που παίζεται στον αέρα, με σκουπόξυλα και 4 ιπτάμενες μπάλεςː μία κόκκινη, δύο μαύρες και τη χρυσή.
Η είδηση εκτοξεύει τον αριθμό των επισκέψεων στην ιστοσελίδα της εφημερίδας κι η αρχισυντάκτρια δεν μπορεί να κρύψει τη χαρά της. «Αυτή η κλοπή ήρθε σαν απρόσμενο δώρο. Αγαπάει ο Θεός τον κλέφτη, αλλά αγαπάει και τον δημοσιογράφο», είπε η Κατερίνα. Η Άντρεα και ο Πυγμαλίωνας, δύο από τα μέλη του ομίλου, αναλαμβάνουν να διερευνήσουν την υπόθεση. Έτσι κάνουν όλοι οι καλοί δημοσιογράφοι, άλλωστε. Κι ας γράφουν απλώς για μια σχολική εφημερίδα...
Η Φυτούλα Βακανά στήνει μια ιστορία μυστηρίου και περιπέτειας στον οικείο και αναγνωρίσιμο για τους αναγνώστες χώρο του σχολείου. Με βασικό άξονα την προσπάθεια επίλυσης του μυστηρίου της κλοπής της σφαίρας και αξιοποιώντας στοιχεία πλοκής των αστυνομικών ιστοριών, κάτι που εξάπτει τη φαντασία των παιδιών, η ιστορία κυλάει με γρήγορο ρυθμό, διατηρώντας –χάρη στις συνεχείς ανατροπές– αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Τα πρόσωπα της ιστορίας, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, αποτελούν ένα καλειδοσκόπιο χαρακτήρων, μέσα από τους οποίους η συγγραφέας αγγίζει, με λοξή αλλά καίρια ματιά, ζητήματα που άπτονται της δημοσιογραφικής δεοντολογίας την εποχή των fake news, αλλά και ζητήματα που έχουν να κάνουν με την –υπό διαμόρφωση– ταυτότητα στην προεφηβική ηλικία.
Συνδυάζοντας το χιούμορ με την περιπέτεια και τη σάτιρα, θα κερδίσει ακόμα και εκείνους τους μικρούς αναγνώστες που η σχέση τους με τα βιβλία δεν είναι ιδιαίτερα θερμή.
Η Κατερίνα, η αρχισυντάκτρια, ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων χαρακτήρας, λειτουργεί ως σάτιρα της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Μολονότι συγκροτημένη, η αγωνία της για τα «νούμερα» και την επισκεψιμότητα την οδηγεί σε αντιδράσεις που ίσως και να ξαφνιάζουν, θυμίζοντας πόσο εύκολα μπορεί κανείς να εκτραπεί στο όνομα του clickbait. Ωστόσο, είναι ο δυναμικός χαρακτήρας της που κρατά την ομάδα σε εγρήγορση, που ωθεί την Άντρεα και τον Πυγμαλίωνα να ερευνήσουν την εξαφάνιση της χρυσής σφαίρας. Χωρίς τη δική της επιμονή, το μυστήριο ίσως να μην είχε λυθεί.
Στον αντίποδα, η Άντρεα και ο Πυγμαλίωνας, οι βασικοί ερευνητές, λειτουργούν ως η φωνή της λογικής, ενσαρκώνοντας την κριτική σκέψη. Επιμένουν στη διασταύρωση των πληροφοριών, δεν αρκούνται στο προφανές. Ως αληθινοί ρεπόρτερ, αντιπροσωπεύουν την παραδοσιακή, ερευνητική δημοσιογραφία. Δεν αρκούνται στις φήμες αλλά αναζητούν στοιχεία, κάνουν ερωτήσεις και διασταυρώνουν πληροφορίες. Και, παρόλο που δουλεύουν μαζί, ο καθένας φέρνει κάτι διαφορετικό. Η συνεργασία τους δείχνει στα παιδιά ότι η ομαδικότητα αποτελεί βασική παράμετρο στην επίλυση προβλημάτων. Το δίδυμο των πρωταγωνιστών αναδεικνύει τη θέση ότι η αλήθεια απαιτεί υπομονή και συνεργασία. Αντιστέκονται στον εντυπωσιασμό, κρατούν ισορροπίες, παραμένουν προσηλωμένοι στην αλήθεια, αναγνωρίζουν και δημόσια παραδέχονται τα λάθη τους.
Μαζί τους και ο Γρηγόρης, που δεν είναι απλώς το πρόσωπο-κλειδί, αφού η δική του απώλεια γίνεται το θέμα που χρειάζεται η εφημερίδα. Είναι και το πρόσωπο μέσα από το οποίο θα αναδειχτούν και άλλα θέματα, όπως η ανάγκη για εντυπωσιασμό, η σημασία τήρησης των υποσχέσεων, το πόσο η συμπεριφορά κάποιου εκθέτει κάποιον άλλο… αλλά και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η δημοσιογραφία στο όνομα της αποκάλυψης της αλήθειας.
Ο Βασίλης, η Αναστασία, η Στέλλα, ο Στυλιανός, ακόμα και η «αρκούδα»-Λευτέρης είναι πρόσωπα που όχι μόνο συμπληρώνουν την πλοκή, αλλά αναδεικνύουν στοιχεία της πολύπλοκης προσωπικότητας των παιδιών αυτής της ηλικίας. Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται και το γεγονός ότι το σχολείο πρέπει να είναι ανοιχτό στην κοινωνία. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να προσποιούμαστε ότι όλα κυλούν ομαλά στην πόλη μας, όταν κάποιοι ζουν χωρίς τα βασικά», λέει ο Πυγμαλίωνας και με αφορμή έναν άστεγο η Κατερίνα θα προτείνει: «Να εμπλέξουμε την κοινότητα! Κοινωνική δράση του Ομίλου με βασικό όργανο την εφημερίδα!». Η ανάρτηση, λοιπόν, ενός άρθρου με θέμα τον εθελοντισμό θα οδηγήσει σε μια ευρύτερη κινητοποίηση του σχολείου… γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος παροχής γνώσης αλλά και χώρος διαμόρφωσης αξιών, συλλογικής συνείδησης και ευαισθητοποίησης.
Αλλά και ο Δημοσιογραφικός Όμιλος, ως εκπρόσωπος του συνόλου, λειτουργεί ως μικρογραφία της κοινωνίας. Μέσα από την ομάδα βλέπουμε πώς η συλλογική προσπάθεια μπορεί να επιφέρει μεγάλες αλλαγές. Η μεταβολή της κατάστασης, από την απόγνωση στην επιτυχία, έρχεται όταν το κοινό όραμα υπερβαίνει τις ατομικές φιλοδοξίες.
Σημαντική παράμετρος στο βιβλίο είναι το γεγονός ότι οι χαρακτήρες εξελίσσονται, μέσα από αυτά με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι. Αποτελεί, μάλιστα, αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό ότι η έννοια του αρνητικού ήρωα, που αποτελεί μοτίβο στα παραμύθια, δεν αποδίδεται σε ένα πρόσωπο αλλά σε συμπεριφορές και καταστάσεις που δυσκολεύουν την αλήθεια. Και μπορεί εκείνος που έκλεψε τη σφαίρα να είναι ο κλασικός ανταγωνιστής των παραμυθιών, που βάζει την ιστορία σε κίνηση, όμως οι ψίθυροι, οι κατηγορίες χωρίς αποδείξεις, η τάση να βγάζουν βιαστικά συμπεράσματα, να κρίνουν με βάση την εξωτερική εμφάνιση κάποιου, αποδεικνύουν πως πραγματικός «εχθρός» είναι το ψέμα και η τάση για υπερβολή. Γι’ αυτό και η κάθαρση έρχεται όταν η Άντρεα και ο Πυγμαλίωνας αποκαλύπτουν την αλήθεια νικώντας τον πραγματικό εχθρό, το σκοτάδι της παραπληροφόρησης.
Με χιούμορ, με παραστατικότητα, με λόγο σπιρτόζικο, με έξυπνες ατάκες και γρήγορους διαλόγους που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον, κάνει τον αναγνώστη να αισθανθεί ότι είναι παρών σε όσα διαβάζει. Χρησιμοποιώντας τη σάτιρα για να αναδείξει τις υπερβολές, αλλά και όρους οικείους στη σημερινή ψηφιακή γενιά, το κείμενο γίνεται απόλυτα επίκαιρο και πειστικό. Ταυτόχρονα, οι μικρές, σύντομες προτάσεις που συμπυκνώνουν κανόνες της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, εγκιβωτισμένες στην αφήγηση, λειτουργούν ως moto οδηγιών για επίδοξους δημοσιογράφους – αλλά και για κάθε αναγνώστη, που οφείλει να είναι πιο υποψιασμένος απέναντι στην πληροφόρηση που του παρέχεται. «Η πρώτη αρχή της δημοσιογραφίας είναι η αλήθεια… Ο δημοσιογράφος πρέπει να είναι ανεξάρτητος. Φιλίες και συμπάθειες δεν τον επηρεάζουν!».
Ο εγκιβωτισμός μέσα στην ιστορία των άρθρων που αναρτώνται στη σχολική εφημερίδα λειτουργεί ως επιβράδυνση, που διακόπτει ευρηματικά τη ροή της αφήγησης επιτείνοντας την αγωνία των αναγνωστών. Στα υπέρ του βιβλίου και η ανατροπή των έμφυλων στερεοτύπων· η συγγραφέας τοποθετεί τα κορίτσια σε θέσεις ευθύνης και ορθολογισμού (για παράδειγμα, η Κατερίνα ως αρχισυντάκτρια είναι το πρόσωπο που έχει τον πλήρη έλεγχο και κατευθύνει την ομάδα, μια δυναμική προσωπικότητα που ορίζει την ατζέντα και το όραμα της εφημερίδας, ενώ η Άντρια –η φωνή της λογικής– αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και λειτουργεί ως ισότιμη και, ίσως, πιο συγκροτημένη συνεργάτιδα με τον Πυγμαλίωνα). Ταυτόχρονα, παρουσιάζει τα αγόρια ως υποστηρικτικά και συνεργάσιμα μέλη μιας ομάδας, σπάζοντας τα παλιά πρότυπα του «δυνατού αγοριού» και του «ευαίσθητου κοριτσιού». Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ρόλος του Πυγμαλίωνα βασίζεται στην ενσυναίσθηση και την ομαδικότητα, στοιχεία που παραδοσιακά δεν αποδίδονταν σε ανδρικούς χαρακτήρες.
Η εικονογράφηση της Λίλιας Γκούνη Σοφικίτη χάρη στην απουσία χρώματος δημιουργεί την απαραίτητη ατμόσφαιρα μυστηρίου γύρω από την εξαφάνιση της χρυσής σφαίρας. Ταυτόχρονα, η ασπρόμαυρη επιλογή αποδίδει και τη λογική της ασπρόμαυρης εφημερίδας. Οι χαρακτήρες της είναι εκφραστικοί, με μια καρτουνίστικη διάθεση που καταφέρνει να «εγκλωβίσει» οπτικά ακόμα και τη σατιρική προσέγγιση των χαρακτήρων.
Ένα βιβλίο απολαυστικό που, συνδυάζοντας το χιούμορ με την περιπέτεια και τη σάτιρα, θα κερδίσει ακόμα και εκείνους τους μικρούς αναγνώστες που η σχέση τους με τα βιβλία δεν είναι ιδιαίτερα θερμή. Και που δίνει στα παιδιά μια εικόνα τού τι σημαίνει δημοσιογραφική δεοντολογία και κριτική σκέψη.
Πώς να σώσετε μια σχολική εφημερίδα
Φυτούλα Βακανά
εικονογράφηση: Λίλια Γκούνη Σοφικίτη
Εκδόσεις Πατάκη
128 σελ.
ISBN 978-618-07-0766-3
Τιμή €8,80
Η Κατερίνα Ζαμαρία είναι φιλόλογος και κριτικός βιβλίου για παιδιά και νέους.
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/26358-pos-na-sosete-mia-sxoliki-efimerida
Γιώργος Σκαρβελάκης: «Μουσικοθεατρικός διάλογος: Από το αρχαίο δράμα στη σύγχρονη όπερα»
- Αλεξία Βλάρα
Το πόνημα του Γιώργου Σκαρβελάκη με τίτλο Μουσικοθεατρικός διάλογος: Από το αρχαίο δράμα στη σύγχρονη όπερα αποτελεί μια γενναία προσπάθεια να χαρτογραφηθεί η αδιάλειπτη συνέχεια του ελληνικού πνεύματος μέσα στους αιώνες. Δεν πρόκειται απλώς για μια ιστορική αναδρομή, αλλά για μια ζωντανή, παλλόμενη απόδειξη ότι η αρχαία ελληνική τραγωδία δεν υπήρξε ποτέ ένα στατικό μουσειακό είδος, αλλά ένας διαρκώς μεταμορφούμενος οργανισμός που βρήκε τη φυσική του συνέχεια στις μεγαλειώδεις σκηνές της παγκόσμιας όπερας.
Η αφήγηση του συγγραφέα ξεκινά με μια βαθιά κατάφαση στη δύναμη της μνήμης. Κατορθώνει να αναδείξει πώς η «απολλώνεια» διαύγεια και η «διονυσιακή» μέθη, οι δύο αυτοί πυλώνες της νιτσεϊκής σκέψης, λειτούργησαν ως το DNA όπου βασίστηκε το οικοδόμημα της λυρικής τέχνης. Από την Αναγέννηση και τις πρώτες απόπειρες της Φλωρεντινής Καμεράτας να αναστήσει το αρχαίο μέλος, ο Σκαρβελάκης παρακολουθεί με οξυδέρκεια τη ροή του χρόνου. Μας οδηγεί από το Μπαρόκ και τον Μοντεβέρντι στη στιλπνότητα του Γκλουκ και την ευφυΐα του Μότσαρτ, αποδεικνύοντας ότι κάθε σπουδαία όπερα φέρει μέσα της το αρχέτυπο ενός αρχαίου μύθου.
Το βιβλίο διακρίνεται για τη σπάνια ικανότητά του να συνθέτει την ιστορία της μουσικής με την ιστορία του πνεύματος. Καθώς ο χρόνος κυλά, ο συγγραφέας μάς μεταφέρει στο επίκεντρο του Ρομαντισμού, εκεί όπου το πάθος του Βέρντι και ο μυστικισμός του Βάγκνερ συναντούν την υπαρξιακή αγωνία των αρχαίων ηρώων. Η αναφορά σε έργα-σταθμούς, όπως τα: Ναμπούκο, Μάκμπεθ, Ριγκολέτο και Τραβιάτα, δεν γίνεται με όρους στεγνής παράθεσης, αλλά ως μια ανάλυση της ψυχολογικής εμβάθυνσης που προσέφερε η όπερα στον ανθρώπινο πόνο, ακολουθώντας τα χνάρια του Ευριπίδη και του Σοφοκλή. Η Νόρμα του Μπελίνι, ο Φάουστ του Γκουνό, η Κάρμεν του Μπιζέ και η Τόσκα του Πουτσίνι αναδεικνύονται ως κρίκοι μιας αλυσίδας που συνδέει την αρχαία αγορά με τα σύγχρονα λυρικά θέατρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η οπτική του συγγραφέα για τη διαδρομή του δράματος κατά τους «σκοτεινούς χρόνους». Με μια γραφή που ρέει αβίαστα, ο Σκαρβελάκης φωτίζει τον ρόλο των Αλεξανδρινών γραμματικών και την πνευματική αντίσταση της Αναγέννησης απέναντι στη λήθη. Το κείμενο αποκτά μια συγκλονιστική δυναμική καθώς φτάνει στον 20ό αιώνα, όπου η ψυχανάλυση και οι νέες μορφές τέχνης δίνουν νέα πνοή στο αρχαίο υλικό.
Μια γενναία προσπάθεια να χαρτογραφηθεί η αδιάλειπτη συνέχεια του ελληνικού πνεύματος μέσα στους αιώνες.
Ο επίλογος του έργου λειτουργεί ως μια ισχυρή κατακλείδα και μια υπόσχεση για το μέλλον. Ο Σκαρβελάκης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο «μίτος της μνήμης» παραμένει άκοπος. Η όπερα δεν είναι μια ξένη τέχνη, αλλά η «μελοδραματική» εκδοχή της τραγωδίας, ένας χώρος όπου ο λόγος, η μουσική και η σκηνική δράση ενώνονται σε μια καθολική εμπειρία. Η κριτική ματιά του συγγραφέα είναι γεμάτη αισιοδοξία: η αρχαία τραγωδία ζει μέσα από τις άριες, τα ρετσιτατίβα και τις μεγαλειώδεις ενορχηστρώσεις, υπενθυμίζοντάς μας ότι οι ανθρώπινες αξίες και τα πάθη είναι διαχρονικά.
Η εμβληματική τετραλογία «Ο Μίτος της Μνήμης» του Γιώργου Σκαρβελάκη ολοκληρώνεται ιδανικά με αυτό το βιβλίο, το οποίο λειτουργεί ως ένα πολύτιμο συμπλήρωμα στον τέταρτο τόμο, σφραγίζοντας μια συνολικά προσεγμένη δουλειά. Με πλούτο ουσιαστικών πληροφοριών και βαθιά γνώση του αντικειμένου, το έργο αυτό δεν αποτελεί απλώς έναν ιστορικό οδηγό, αλλά την ίδια την ουσία της μουσικοθεατρικής μας κληρονομιάς, καθιστώντας την ανάγνωσή του μια επιβεβλημένη εμπειρία για κάθε σκεπτόμενο αναγνώστη που επιθυμεί να κατανοήσει το παρελθόν ως ζωντανό παρόν.
Μουσικοθεατρικός διάλογος: Από το αρχαίο δράμα στη σύγχρονη όπερα
Γιώργος Σκαρβελάκης
Ιδιωτική έκδοση
192 σελ.
ISBN 978-618-86141-8-5
Τιμή 5,30€
Κεντρική διάθεση: ΚΑΤ & ΑΡΙΑ ΙΚΕ, τηλ.: 6955.973617, email: kat.aria.ike@gmail.com
Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.
Ανδρέας Καρκαβίτσας: «Ο Ζητιάνος»
- Ανθούλα Δανιήλ
Η εκτενής και εμπεριστατωμένη Εισαγωγή με τον τίτλο «Η οριακή δεκαετία του 1880 και η ομόλογη γενιά. Ένας νέος διαφωτισμός αρχίζει», που δίνει εν εκτάσει τα χαρακτηριστικά της γενιάς του 1880, ανήκει στον καθηγητή Γιάννη Παπακώστα, ο οποίος έχει και τη συνολική εποπτεία της σειράς του Συλλόγου προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων με τα έργα του Ανδρέα Καρκαβίτσα. Ο καθηγητής θεωρεί ότι στη δεκαετία του 1880 επήλθαν πολλές σημαντικές αλλαγές, και στα πολιτικά και στα πολιτισμικά πράγματα της χώρας, που επέτρεψαν μια νέα εξόρμηση. Οι συγγραφείς αυτής της γενιάς απομακρύνθηκαν από τα ρομαντικά και πομπώδη πρότυπα της Ευρώπης και, κυρίως, της Γαλλίας, και στράφηκαν προς τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα και τα προβλήματά της. Ο Δημαράς είδε το φαινόμενο σε απόλυτη αντιστοιχία με τις κοινωνικές εξελίξεις και ως καινούρια ελληνική εξόρμηση.
Για τη σύνταξη αυτής της Εισαγωγής ο Γιάννης Παπακώστας στηρίχτηκε σε πρωτογενείς πηγές, ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, αλλά και στον δημόσιο διάλογο. Φορέας αυτής της εξόρμησης ήταν ο Τύπος, ημερήσιος και περιοδικός, όπου διαμορφώθηκαν οι νέες τάσεις και τα λογοτεχνικά ρεύματα με τα οποία συνδέθηκε ο αφηγηματικός λόγος, και ειδικά το διήγημα. Ονόματα των συγγραφέων και τίτλοι έργων κατατίθενται προς επαλήθευση. Ανάμεσα στα περιοδικά που συνέβαλαν σ’ αυτή την εξόρμηση ξεχωρίζει η Εστία, την οποία ο Παπαδιαμάντης ονόμαζε «μονάκριβον περιοδικόν», μέσω του οποίου από τη σατιρική δημοσιογραφία περάσαμε στη σοβαρή λογοτεχνία, όπως έλεγε ο Γεώργιος Δροσίνης, και από τις στήλες του παρήλασαν οι καλύτεροι της λογοτεχνικής παραγωγής. Και το διήγημα αναδείχτηκε ως το καταλληλότερο είδος για την απεικόνιση ρεαλιστικών και νατουραλιστικών σκηνών.
Στο επίσης εκτεταμένο Επίμετρο, ο Λάμπρος Βαρελάς, που έχει επιμεληθεί και το κείμενο και έχει συνθέσει το γλωσσάρι, θα μας δώσει μια εμπεριστατωμένη μελέτη. Ο Βαρελάς θεωρεί τον Ζητιάνο ως το καλύτερο μυθιστόρημα του Καρκαβίτσα, που κυκλοφορήθηκε μετά τα Διηγήματα (1892) και τη Λυγερή (1896) και για την ολοκλήρωσή του απαιτήθηκε μακρά κυοφορία και επεξεργασία. Παρουσιάστηκε σε 54 συνέχειες στην Εστία το 1896. Ο Καρκαβίτσας εμπνεύστηκε την ιστορία από τη θητεία στην Άμπλιανη, όπου εργάστηκε ως γιατρός. Με δεδομένο τον ατυχή πόλεμο του 1897 και τους πρόσφυγες που βρήκαν καταφύγιο στην Αθήνα, ο Ζητιάνος θύμισε στο αναγνωστικό κοινό «οικεία κακά». Οι κολίγοι της Θεσσαλίας κατάντησαν ζητιάνοι στην Αθήνα μετά την εθνική ήττα και ο Ζητιάνος απέκτησε έναν σημαντικό συμβολισμό. Η κριτική υποδέχτηκε το έργο με επαίνους, συνέκριναν τον Καρκαβίτσα με τον Ζολά, ύμνησαν τη δημοτική γλώσσα, ενώ άλλοι έκριναν πως βαραίνει το λαογραφικό στοιχείο στη λογοτεχνία.
Στο βιβλίο παρουσιάζεται η άθλια ζωή των κολίγων και η άγρια εκμετάλλευσή τους από τους τσιφλικάδες που πήραν τη γη από τους αποχωρούντες Τούρκους· έτσι, το έργο απέκτησε επικαιρότητα, και λόγω των πολιτικών προτάσεων εκ μέρους βουλευτών για τα θεσσαλικά θέματα, τα οποία προτάθηκαν για τη βελτίωση της ζωής των αγροτών του θεσσαλικού κάμπου. Ωστόσο, οι αντιδράσεις ήταν πολλές από τους έχοντες συμφέροντα, είτε γιατί οι ίδιοι ήταν μεγαλοκτηματίες είτε γιατί πιέζονταν από μεγαλοκτηματίες. Και, φυσικά, το πολύ ενδιαφέρον θέμα είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι, οι Κραβαρίτες ή ζητιάνοι, οι οποίοι εκπαιδεύονται στη ζητιανιά. Ο Βαρελάς κάνει εξαντλητική μελέτη πάνω στις πηγές, στα αληθινά γεγονότα αλλά και σε ξένους συγγραφείς που αναφέρουν παρόμοιες ανθρώπινες συμπεριφορές.
Έγραψε αυτό το έργο όχι για να περιγράψει τη δύσκολη ζωή των κατοίκων του θεσσαλικού κάμπου, αλλά για να μιλήσει για την κακοδαιμονία του Έλληνα.
Ο ήρωας του έργου, ο Τζιριτόκωστας, είναι γέννημα του τόπου του. Υποστηρίζεται σοβαρά ότι «ο τόπος και το φυσικό περιβάλλον διαμορφώνουν τον άνθρωπο», αντίληψη την οποία ασπάζεται και ο Καρκαβίτσας και την υπερασπίζεται με έμφαση στον Ζητιάνο. Στατιστικές μελέτες αποδεικνύουν τον ρόλο της κληρονομικότητας. Η Τζίνα Πολίτη διάβασε τον Ζητιάνο δαρβινικά, μίλησε για φυσική επιλογή και επιβίωση των ικανοτέρων. Ο μελετητής βεβαίως αναφέρει κάθε σχετική θεωρία και διαδομένη αντίληψη. Το φυσικό περιβάλλον μιας περιοχής, ναι, διαμορφώνει τον χαρακτήρα, γι’ αυτό οι Κραβαρίτες του Καρκαβίτσα «έχουν μακριά χέρια και δάχτυλα από τη συνήθεια των προγόνων τους να τα τεντώνουν και να επαιτούν». Οι επιστημονικές θεωρίες της επίδρασης της φύσης –η Φύση είναι Θεός– κυκλοφορούσαν ευρέως τον 19ο αιώνα.
Τι είναι τελικά ο Ζητιάνος και γιατί γίνεται αυτός ο κεντρικός ήρωας του έργου; Τι ήθελε να πει ο Καρκαβίτσας; Τον θεώρησε αντιπροσωπευτικό σύμβολο του Νεοέλληνα, που νοιάζεται μόνο για το προσωπικό του συμφέρον και δεν διστάζει προ ουδενός, ή είναι μετάλλαξη του ομηρικού έξυπνου και πανούργου Οδυσσέα; Ο άλλος ήρωας, ο Βαλαχάς, είναι μόρφωμα της κομματοκρατίας στην Ελλάδα. Φαίνεται, συμπεραίνει ο Βαρελάς, πως ο Καρκαβίτσας έγραψε αυτό το έργο όχι για να περιγράψει τη δύσκολη ζωή των κατοίκων του θεσσαλικού κάμπου, αλλά για να μιλήσει για την κακοδαιμονία του Έλληνα και να ενισχύσει τις απόψεις του με τις φυσιοκρατικές ιδέες που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή. Συμπεραίνει ακόμα ότι ο Καρκαβίτσας απεχθάνεται ό,τι δεν μπορεί να υπηρετήσει την εθνική ιδέα και ότι ο μεγαλοϊδεατισμός του τον κάνει να βλέπει χωρίς συμπάθεια τους κατοίκους του κάμπου που δεν αντιστάθηκαν στους Τούρκους, όπως έκαναν οι άλλοι αγωνιστές που ανέβηκαν στα βουνά. Εξ ου και η αγάπη του για τα βουνά, σύμβολα εθνικής αντίστασης και ελευθερίας, ενώ ο κάμπος είναι συνδεδεμένος με την υποταγή…
Ο Τζιριτόκωστας, λοιπόν, ο Ζητιάνος, είναι δάσκαλος της ζητιανιάς. Δεν παραιτείται, δεν δείχνει φόβο παρά μόνο κακομοιριά για να τον λυπηθούν. Έχει σχολή με παιδιά πολλά, τα οποία εκπαιδεύει πώς το καθένα να έχει και ένα σωματικό ελάττωμα. Ο ίδιος από δεκάχρονος ακόμη είχε εφεύρει νέους αλλόκοτους βηματισμούς για τον κουτσοκουλόσταυρο χορό, είχε μάθει ζητιάνικα τραγούδια, είχε κρεμασμένα στο σπίτι του τα μπαστούνια της ζητιανιάς, καθένα και μια ιστορία «καλύτερη από το δόρυ του Αχιλλέα». Κι ο Τζιριτόκωστας, ποντάροντας στην αφέλεια των αγράμματων ανθρώπων, με μάγια, με μαντζούνια, με σκόνες, με πλασματική αναπηρία, κατάφερνε να γεμίζει με χρυσάφι το μπαστούνι του, που το είχε μετατρέψει σε ασφαλέστατο κινητό θησαυροφυλάκιο.
Η συμφορά που θα προκαλέσουν ο Βαλαχάς από τη μια και ο Ζητιάνος από την άλλη, η άγνοια, η προκατάληψη και η αφέλεια των χωρικών, το συμφέρον και η εκμετάλλευση των ισχυρών, θα μοιάζει με τη συντέλεια του κόσμου. Στο τέλος, ο Τζιριτόκωστας θα εξαφανιστεί μέσα στη θαλερή φύση: «Η κοιλάδα πρόθυμη εδέχτηκε τον ζητιάνο στους υγρούς και μαλθακούς κρυψώνες της, όπως δέχεται τόσα πανούργα ερπετά και παράσιτα… ίση δείχνοντας αγάπη και στου Κάη τους καρπούς και στα πρωτοτόκια του Άβελ».
Ο Ζητιάνος, από τη σειρά «Ανδρέας Καρκαβίτσας»,με την εμπεριστατωμένη γενική Εισαγωγή του έχοντος την εποπτεία καθηγητή Γιάννη Παπακώστα, το αφήγημα του Καρκαβίτσα με το γλωσσάρι του και το εξονυχιστικό Επίμετρο του Λάμπρου Βαρελά, ανανεώνει το ενδιαφέρον μας για την παλαιότερη πεζογραφία με την επιμελημένη εικόνα του από τις ιστορικές εκδόσεις του Συλλόγου προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων.
Ο Ζητιάνος
Ανδρέας Καρκαβίτσας
Επιμέλεια κειμένου – Επίμετρο – Γλωσσάρι: Λάμπρος Βαρελάς
Φιλολογική εποπτεία – Εισαγωγή: Γιάννης Παπακώστας
Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων
368 σελ.
ISBN 978-618-5683-26-9
Τιμή €18,00
Η Ανθούλα Δανιήλ είναι δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.
https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/26343-andreas-karkavitsas-o-zitianos
-
Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2026. Πρόβα για την όπερα «Προμηθέας Δεσμώτης» του Παναγιώτη Καρούσου στο Δημαρχιακό Μέγαρο Νίκαιας. Μουσικό Σύνολο...
-
Η παγκόσμια πρώτη παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» (Prométhée) του Έλληνα συνθέτη Παναγιώτη Καρούσου , η οποία ανέβηκε στις 16 ...
-
Την Πέμπτη 7 Μαΐου 2026 , πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία η παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» του Παναγιώτη Καρούσου στο Μέγα...
















