- Ανδρέας Καρακίτσιος
-
«Σε κάθε ανάγνωση λογοτεχνικού κειμένου μπορούμε να θέσουμε ένα κεντρικό ερώτημα... και οι απαντήσεις θα πετάξουν στο μυαλό του αναγνώστη ως ελευθέρια πτηνά στις εύφορες κοιλάδες του νου του μακρινού εκείνου…»
Γ.Π. Σαββίδης
Η μαγεία του τίτλου Συν-Ευρέσεις και η δύναμη της πρόθεσης Συν δεν λειτουργεί απλώς ως σήμα κατατεθέν της έκδοσης, αλλά προετοιμάζει βαθύτερα το έδαφος της ανάγνωσης ως ενεργός μοχλός σημασιολογικής μεταμόρφωσης, γονιμοποιεί τις λέξεις, τις ενώνει, τις ενδυναμώνει. Χωρίς αυτήν, η φωνή, η τροφή, ο δεσμός, η μάχη είναι έννοιες απομονωμένες· μαζί της, αποκτούν κοινωνική προοπτική και ποιητικό βάθος. Αυτό, άλλωστε, γίνεται αντιληπτό και από το εξώφυλλο, που δείχνει δύο χέρια να υψώνονται στον ουρανό με τρυφερότητα και δύναμη. Η εικόνα, λιτή, συμβολική αναπαράσταση της ανάγκης του ανθρώπου να σταθεί δίπλα στον άλλον, να συμμετάσχει, να υπάρξει μέσω της συνεύρεσης, μοιάζει να ψιθυρίζει: «Όχι στη βία», με τον πιο σιωπηλό και άμεσο τρόπο.
Στην πρωτότυπη αυτή συνομιλία, η Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη γράφει σε αυστηρά μορφοποιημένα σονέτα, είδος ποιητικό με καταβολές από τον Μεσαίωνα, όταν σιγά-σιγά η ποίηση αποχωρίζεται από το μουσικό ένδυμα και ετοιμάζεται να προχωρήσει αυτόνομα, με περιορισμούς ρυθμού, ρίμας, ισοσυλλαβίας, ισομετρίας, ενώ η Κλεονίκη Δρούγκα πειραματίζεται με τον ελεύθερο στίχο, προβάλλει ορμητικά και σε σύγκριση με τα σονέτα, ανοίγει την πρόσληψη των νοημάτων και αποτυπώνει την πολυσημία και την πολυπλοκότητά τους. Τα ποιήματα σε ελεύθερο στίχο αντισταθμίζουν την απουσία, την ατολμία, ακόμη και τις ανέσεις μας, δίνουν ευχαρίστηση στην αναζήτηση «της σπίθας που είναι θαμμένη κάτω από το ποίημα», «του ψήγματος που νιώθεται, όπως στο παιχνίδι του κυνηγιού του κρυμμένου θησαυρού». Δύο ποιήτριες, δύο ρεύματα, δύο τρόποι θέασης του κόσμου με μία κοινή ποιητική στόχευση: να χαρτογραφήσουν τον σύγχρονο άνθρωπο μέσα από τη νοσταλγία, την απουσία, την ευαλωτότητα, αλλά και τη διαύγεια και την ειρωνεία.
Eξερευνούν την εσωτερική ζωή και αμφισβητούν την προέλευση και το πεπρωμένο του ανθρώπου, με κατανόηση και ενδοσκοπική διερεύνηση που αντιστέκεται στην ευκολία και την ταχύτητα του καιρού μας.
Η Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη προσαρμόζει ευρηματικά το παραδοσιακό σονέτο στον 15σύλλαβο του δημοτικού τραγουδιού, με ρίμα αρμονική και στίχο πλήρη. Χωρίς να κάνει διασκελισμούς, προσφέρει αυτοτελείς νοηματικές μονάδες, ένα επίτευγμα φορμαλιστικής αυστηρότητας και έμπνευσης. Αντίθετα, η Κλεονίκη Δρούγκα δίνει χώρο στη σιωπή και την υπαινικτικότητα, στις λέξεις που «παίζουν» με το νόημα, στα ανολοκλήρωτα φιλιά και τις ελλείψεις, στις τρύπες της εμπειρίας που βαθαίνουν αντί να καλύπτονται.
Η ποιητική «διφωνία» λειτουργεί σαν διάλογος ψυχών που αποδέχονται την ετερότητα ως συστατικό της ουσίας. Η συνύπαρξη των σονέτων και των ελεύθερων ποιημάτων δεν προκαλεί χάσμα, αλλά συμφιλιώνει ρυθμό και απορρύθμιση, μελωδία και αποδόμηση. Υπενθυμίζει εποχές που η ποίηση αποσπάστηκε από τη μουσική και κλήθηκε να ανακαλύψει νέες μελωδίες μέσα από τον ήχο της γλώσσας. Στον παρακάτω στίχο, διακρίνουμε καθαρά αυτή τη σύνδεση:
Ένα μελτέμι μού ’φερε/ δυο λόγια φλογισμένα
που φύλαγες ακοίμητα/ στου κάστρου την κρυψώνα...
(Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη, «Αύγουστος»)
Η συλλογή αναδεικνύεται, τελικά, ως πολιτική πράξη με λογοτεχνικούς όρους. Δεν καταγγέλλει ευθέως, δεν κραυγάζει, αλλά επιλέγει τον υπαινιγμό και την αισθαντική παρατήρηση της καθημερινής ζωής για να αντισταθεί στη μαζικοποίηση, στην απώλεια της ατομικότητας, στην «κανονικότητα» της φθοράς. Γράφει η Κλεονίκη Δρούγκα («Κάτω από ομπρέλες με κρόσσια»):
Ανάθεμα στα μεσημέρια και
τις ζαλισμένες νύχτες των Θεών...
Η ποίησή της δεν κατασκευάζει φανταστικούς κόσμους, αλλά αναδεικνύει την ποίηση που κρύβεται στα γοβάκια που χάνονται, στα φιλιά που δεν δόθηκαν, στους Αύγουστους που μας ξεγλιστρούν:
Στο σπίτι γύρισες μ’ ένα παπούτσι
τρεις λέξεις υποχρεωτικές
δύο σημάδια ήττας.
(Κλεονίκη Δρούγκα, «Γοβάκι στην άμμο»)
Η συλλογή αισθητοποιεί σχεδόν αυτόματα τη σημασία και την αξία της ως μιας μορφής αντίστασης στον γενικότερο κομφορμισμό, στα συστήματα που επιβάλλονται ολέθρια μέσω των μέσων ενημέρωσης και εμφανίζεται ως υπεράσπιση της ατομικότητας, που έχει γίνει τόσο επισφαλής σήμερα. Βασίζεται στις πιο ελάχιστες πτυχές, στις λεπτομέρειες της άμεσης ζωής, με τη βοήθεια ενός διαλογισμού, με χιουμοριστικό τόνο, που δεν απέχει πολύ από την τρυφερότητα.
Ανάθεμα στα μεσημέρια και
τις ζαλισμένες νύχτες των Θεών που αφήνουν
έναν Αύγουστο να κάνει κουμάντο
με πατσουλί αύρα θαλασσινή
φρουρούς τον ήλιο τα τζιτζίκια
και κάτι δαγκωμένα χείλη
–Αύγουστο μήνα παίρνουν οι Θεοί ρεπό.
Οι Αυγουστολάγνοι
φιλάνε πολύ ο ένας τον άλλον…
Οι Αυγουστομάχοι δεν τους χωνεύουν·
θυμούνται εκείνο το φιλί στην αποβάθρα
που δεν έδωσαν
κι αφήνουν πληγές ανοιχτές
για τον επόμενο.
(Κι εγώ που έχω ξεμείνει
κάτω από ομπρέλες με κρόσσια
είναι αδύνατο να αφήσω ασχολίαστο πως
οι Θεοί πρέπει να παίρνουν άδεια
και λίγο απ’ τον Σεπτέμβρη.)
(Κλεονίκη Δρούγκα, «Κάτω από ομπρέλες με κρόσσια»)
Η Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη και η Κλεονίκη Δρούγκα με δυο στίχους ή και με μια στροφή ξέρουν καλύτερα πώς να προκαλέσουν τη ρουτίνα, την πλήξη και να τη μετατρέψουν σε μια εύθραυστη «μαγεία των ημερών», να φέρουν το καλοκαίρι μες στον χειμώνα:
Στ’ αλάτι σχηματίστηκε/ ληγμένο καλοκαίρι
κι ο Ποσειδώνας Αύγουστος/ τυλίχτηκε στα στάχυα,
τα λόγια σου τα μέλωσε/ στο τέρμα μεσημέρι
και σαν καρπούζι πορφυρό/ τ’ ακούμπησε στα βράχια.
(Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη, «Αύγουστος»)
Όλες αυτές οι «εμπειρίες» τείνουν να είναι προσηλωμένες στα μικρότερα σημάδια ορατής ομορφιάς, μερικές φορές στα τοπία, στον ουρανό, στα αστέρια που γίνονται πιθανά ορόσημα για μια απειλητική για τη ζωή χαρά.
Διαβλέπω, πάντως, έναν υπόκρυφο απαισιόδοξο τόνο και πρώτα και κύρια έναν άνθρωπο, που προσπαθεί πεισματικά να ορίσει τον εαυτό του, ενώ ταυτόχρονα αποδεικνύει ότι αυτό είναι αδύνατο. Βέβαια, στα ποιήματα οι ποιήτριες συνδέουν αυτόν τον διαλογισμό πάνω στον σύγχρονο άνθρωπο γενικά με μια εξερεύνηση της δικής τους εσωτερικότητας, όχι μέσα από την απελπισία, αλλά με ένα είδος χιούμορ. Δεν είναι τόσο η προσωπική αγωνία που κατοικεί στην ποίησή τους, αλλά μάλλον το αίσθημα της ανυπαρξίας και, πάνω απ’ όλα, αυτή η περίσσεια διαύγειας, που αφαιρεί κάθε δυνατότητα απόλαυσης ακόμη και της παρούσας στιγμής.
Ο ήλιος έδυσε στις επτά και πενήντα.
Την ώρα εκείνη, την άμμο τίναζες από πάνω σου,
άντρα, Renault κουρασμένο,
εξοχικό προκάτ
κουρτίνες που κρέμονταν από μία κλωστή.
Κάπου εκεί
μια μπρος μια πίσω κάνοντας
έχασες τ’ αριστερό γοβάκι.
Το ’ψαξες αναβολή γυρεύοντας
από το πρώτο φως μα
άνεμος διάβολος σού άρπαξε τον χρόνο.
Στο σπίτι γύρισες μ’ ένα παπούτσι
τρεις λέξεις υποχρεωτικές
δύο σημάδια ήττας.
Στο πάτωμα σαν κάθισες
χαμογέλασες αβοήθητη· σου έλειπε
(Κλεονίκη Δρούγκα, «Γοβάκι στην άμμο»)
Με του χορού το σβήσιμο γοβάκι θα ξεχάσω,
στα σκαλοπάτια του μυαλού που τα γυαλίζει ο στίχος,
με το ρουμπίνι της καρδιάς τις άκρες του θα βάψω
και μ’ ένα ουράνιο ταγκό θα ζωντανέψει ο μύθος!
(Ειρήνη Λαρδούτσου Κούρτη, «Σταχτοπούτα»)
Οι ποιητικές φωνές στις Συν-Ευρέσεις δεν κραυγάζουν για να ακουστούν· μιλάνε ψιθυριστά, παρατηρούν και καταγράφουν τα ίχνη της ζωής, κάποιες φορές φορές με ευσπλαχνία, άλλοτε με διαύγεια που πονά. Οι δυο ποιήτριες εξερευνούν την εσωτερική ζωή και αμφισβητούν την προέλευση και το πεπρωμένο του ανθρώπου, με κατανόηση και ενδοσκοπική διερεύνηση που αντιστέκεται στην ευκολία και την ταχύτητα του καιρού μας. Και γι’ αυτό είναι πολύτιμη.
Συν-Ευρέσεις
Σονέτο – Ελεύθερος στίχος
Ειρήνη Λαρδούτσου-Κούρτη – Κλεονίκη Δρούγκα
Εκδόσεις 3.1
48 σελ.
ISBN 978-618-5860-30-1
Τιμή €10,00
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25982-sun-eureseis
https://diastixo.gr/
