- Ιφιγένεια Δόση
Αρχικά, λίγα λόγια για τις συγγραφείς και το έργο τους.
Η Ζωή Γαβριηλίδου είναι απόφοιτη του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ και διδάκτορας του Πανεπιστημίου Paris 13. Υπηρετεί ως καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο ΔΠΘ και τα τελευταία χρόνια ως επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Υπήρξε Πρόεδρος του ΤΕΦ, Κοσμήτορας της ΣΚΑΣ και Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας στο ΔΠΘ. Συμμετείχε στην αναμόρφωση των Προγραμμάτων Σπουδών για τη γλώσσα και τη λογοτεχνία για το «Νέο Σχολείο, Σχολείο του 21ου αιώνα». Το 2022 ολοκλήρωσε τη συγγραφή του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών για τη διδασκαλία της ελληνικής ως γλώσσας πολιτισμικής κληρονομιάς στην Αμερική, έπειτα από ανάθεση της Ιεράς Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Έχει συγγράψει 11 βιβλία και πάνω από 140 άρθρα σε περιοδικά, ενώ έχει επιμεληθεί 25 συλλογικούς τόμους. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά έργα ως επιστημονική υπεύθυνη ή ως συντονίστρια υποομάδων. Διαθέτει μεγάλη εμπειρία στη διδασκαλία λεξιλογίου και τη χρήση λεξικού στην εκπαίδευση, ενώ διετέλεσε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Λεξικογραφίας. Το κοινωνικό της έργο είναι εξίσου σημαντικό με το ακαδημαϊκό, με πολυάριθμες ώρες επιμόρφωσης εκπαιδευτικών και δράσεις σε σχολεία στην Ελλάδα και την Αμερική. Για τον λόγο αυτό, θεωρείται σημαντική εκπρόσωπος των δημόσιων ανθρωπιστικών επιστημών (public humanities), στόχος των οποίων είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και της κοινωνίας, προάγοντας την κατανόηση, την εκτίμηση και την εφαρμογή των ανθρωπιστικών επιστημών στην καθημερινή ζωή. Τελευταία ασχολείται με τον γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη συγγραφή Αναλυτικών Προγραμμάτων για την εισαγωγή της ΤΝ στην εκπαίδευση. Έχει επισκεφτεί πολλά σχολεία πραγματοποιώντας σχετικές δράσεις για το «σχολείο του μέλλοντος» και έχει προσφέρει πλήθος επιμορφώσεων σε εκπαιδευτικούς.
Το παρόν βιβλίο δεν περιορίζεται σε ασκήσεις, αλλά προτείνει έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης γύρω από τις λέξεις, τις στρατηγικές αναζήτησης και, φυσικά, τη μάθηση.
Η Ευανθία Κωνσταντινίδου γεννήθηκε στην Κομοτηνή και είναι απόφοιτη του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αλεξανδρούπολης του ΔΠΘ. Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στην εφαρμοσμένη γλωσσολογία από το Τμήμα Φιλολογίας του ΔΠΘ, με θέμα τη «Μελέτη της επίδρασης ενός ρητού και ενσωματωμένου προγράμματος εξοικείωσης με το λεξικό στις στρατηγικές χρήσης λεξικού μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης». Κατέχει δύο μεταπτυχιακούς τίτλους: στη διαπολιτισμική εκπαίδευση και στις ψηφιακές και ήπιες δεξιότητες. Έχει πραγματοποιήσει πολλές δημοσιεύσεις και εισηγήσεις σε διεθνή συνέδρια σχετικά με τη χρήση και αξιοποίηση του λεξικού στην τάξη. Από το 2012 εργάστηκε στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης και σήμερα υπηρετεί ως μόνιμη εκπαιδευτικός στο δημόσιο σχολείο. Παράλληλα, συμμετέχει στη συγγραφή των νέων σχολικών εγχειριδίων της νέας ελληνικής γλώσσας του Υπουργείου Παιδείας. Επίσης, έχει διακριθεί από τη Microsoft για την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η παιδαγωγική της κατάρτιση, η συμμετοχή της σε ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα και επιμορφώσεις, αλλά και η εμπειρία της μέσα στις σχολικές τάξεις, τροφοδοτούν το συγγραφικό της έργο με μια σύγχρονη παιδαγωγική ματιά.
Το παρόν βιβλίο τους, 100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου, δεν περιορίζεται σε ασκήσεις, αλλά προτείνει έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης γύρω από τις λέξεις, τις στρατηγικές αναζήτησης και, φυσικά, τη μάθηση.
Δεν είναι εύκολο να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς λέξεις. Οι λέξεις είναι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, επικοινωνούμε, μοιραζόμαστε όσα νιώθουμε και όσα καταλαβαίνουμε για τον κόσμο γύρω μας. Γι’ αυτό και το λεξιλόγιο δεν είναι απλώς ένα ακόμη κομμάτι της γλώσσας· είναι ο πυρήνας της μάθησης. Συνδέεται με τη γραμματική, τη μορφολογία και τη σύνταξη, ενώ βάσει ερευνών επηρεάζει άμεσα τη συνολική σχολική επίδοση των παιδιών. Ένας μαθητής με πλούσιο και οργανωμένο λεξιλόγιο μπορεί να εκφράζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια, να κατανοεί σύνθετα κείμενα και να συμμετέχει πιο ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία.
Αλλά τι σημαίνει τελικά «ξέρω μια λέξη»; Δεν αρκεί να γνωρίζω μόνο τη βασική της σημασία. Κάθε λέξη φέρει μαζί της την ηχητική και την ορθογραφική της μορφή, τις μορφολογικές και συντακτικές πληροφορίες της, αλλά και τον τρόπο που χρησιμοποιείται στο εκάστοτε συγκείμενο ή μέσα σε ιδιωματικές φράσεις. Γνωρίζουμε ότι τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα απαιτητικά για τους δίγλωσσους μαθητές, τους μαθητές της δεύτερης/ξένης γλώσσας ή τους νευροαποκλίνοντες μαθητές.
Ένα βιβλίο επιστημονικά τεκμηριωμένο, παιδαγωγικά προσεγμένο και ελκυστικό, που καλεί τα παιδιά να ασχοληθούν με τις λέξεις με χαρά και περιέργεια.
Εστιάζοντας αρχικά στη σημασία των λέξεων, το βιβλίο έχει ως στόχο την ανάπτυξη της λεξιλογικής γνώσης τόσο σε εύρος (εκμάθηση της σημασίας νέων λέξεων) όσο και σε βάθος (περισσότερες πληροφορίες για τις λέξεις και ένταξή τους σε σημασιολογικά δίκτυα, π.χ. υπερώνυμα, υπώνυμα, συνώνυμα, αντώνυμα). Έτσι, ο μαθητής δομεί ένα ισχυρότερο νοητικό λεξικό. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και η καλλιέργεια της επίγνωσης για τη μορφή ενός ορισμού – κάτι που η έρευνα της Ζωής Γαβριηλίδου έχει δείξει ότι είναι καθοριστικό για την ανάπτυξη του λεξιλογίου και την αναγνωστική κατανόηση. Επιπρόσθετα, το βιβλίο ενισχύει και τη μορφολογική επίγνωση· δηλαδή, την επίγνωση των διαφορετικών μορφών που μπορεί να πάρει μια λέξη, είτε σε επίπεδο κλίσης είτε, κυρίως, σε επίπεδο δημιουργίας νέων λέξεων μέσω της παραγωγής και της σύνθεσης. Μέσα από την επεξεργασία σύνθετων και παράγωγων λέξεων, την εστίαση στην ετυμολογία και την αναζήτηση οικογενειών λέξεων, οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι οι λέξεις δεν λειτουργούν απομονωμένα, αλλά εντάσσονται σε δίκτυα. Πρόκειται για μια ικανότητα που συνδέεται άμεσα και με την ορθογραφία.
Επιπλέον, το παρόν βιβλίο προσπαθεί –και το πετυχαίνει– να αλλάξει τον τρόπο που τα παιδιά βλέπουν το λεξικό. Αυτό γίνεται εμφανές ήδη από το εξώφυλλο, όπου η λέξη «λεξικό» αναγράφεται με έντονη και μεγαλύτερη γραμματοσειρά. Στόχος είναι η αναζήτηση στο λεξικό, από μια στατική ή δύσκολη διαδικασία, να μετατραπεί σε παιχνίδι γλωσσικής εξερεύνησης και εργαλείο αυτονόμησης της μάθησης. Μέσα από τις 100 καρτέλες και τις περισσότερες από 300 δραστηριότητες, τα παιδιά δεν μαθαίνουν απλώς λέξεις· μαθαίνουν πώς να ψάχνουν, πώς να ελέγχουν πληροφορίες, πώς να χρησιμοποιούν το λεξικό και πώς να αναπτύσσουν στρατηγικές. Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι η καλλιέργεια της αυτονομίας. Ο μαθητής δεν περιμένει πλέον από τον δάσκαλο ή τον γονέα να του δώσει την απάντηση. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί το λεξικό (έντυπο ή ηλεκτρονικό), να διαβάζει τον ορισμό, να τον συγκρίνει και να συνδέει τις νέες λέξεις με εκείνες που ήδη γνωρίζει. Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό κέρδος: ο μαθητής μετατρέπεται σταδιακά σε αυτόνομο χρήστη της γλώσσας.
Το βιβλίο απευθύνεται σε μαθητές των Δ’, Ε’, ΣT’ τάξεων του δημοτικού και του γυμνασίου, αλλά και σε εκπαιδευτικούς και γονείς. Είναι γραμμένο με απλό και κατανοητό τρόπο, χωρίς να στερείται επιστημονικής ακρίβειας. Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να τονιστεί είναι ο τρόπος παρουσίασης της μεταγλώσσας – όρων όπως «ρήμα», «ουσιαστικό», «γένος». Για πολλούς δίγλωσσους μαθητές, μαθητές που μαθαίνουν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα ή νευροαποκλίνοντες μαθητές, αυτοί οι όροι συχνά αποτελούν εμπόδιο. Στο βιβλίο, όμως, παρουσιάζονται με σαφήνεια, προσοχή και με τη χρήση παραδειγμάτων ή σχημάτων, ώστε να γίνονται πλήρως κατανοητοί.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η οπτικοποίηση παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα χρώματα, τα σχήματα, οι έντονες γραμματοσειρές και οι υπογραμμίσεις δεν αποτελούν διακοσμητικές επιλογές· οργανώνουν την πληροφορία, καθοδηγούν το βλέμμα του μαθητή και μειώνουν τον γνωστικό φόρτο, διευκολύνοντας τη μάθηση και την κατανόηση. Αυτή η προσέγγιση συνδέεται άμεσα με τη διαφοροποιημένη παιδαγωγική. Η δομή των καρτελών και ο τρόπος παρουσίασης του υλικού επιτρέπουν σε μαθητές με διαφορετικές ανάγκες, ρυθμούς και προφίλ μάθησης να έχουν πρόσβαση στο ίδιο περιεχόμενο, ακολουθώντας τον δρόμο που τους ταιριάζει περισσότερο. Έτσι, το βιβλίο δεν εξισώνει ισοπεδωτικά τους μαθητές – τους υποστηρίζει ισότιμα, προσφέροντας σε όλους τα εργαλεία για να προχωρήσουν.
Η δομή του βιβλίου υπηρετεί ξεκάθαρους μαθησιακούς στόχους. Οι καρτέλες χωρίζονται ανά τάξη, ακολουθούν το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα και είναι οργανωμένες θεματικά: ψηφιακός κόσμος, τεχνητή νοημοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα, πολιτισμός κ.ά. Οι λέξεις δεν δίνονται μεμονωμένες, αλλά εντάσσονται σε πολυτροπικά κείμενα και σε διαφορετικά κειμενικά είδη, ώστε τα παιδιά να βλέπουν πώς λειτουργεί πραγματικά το λεξιλόγιο μέσα στον λόγο.
Συνολικά, πρόκειται για ένα βιβλίο επιστημονικά τεκμηριωμένο, παιδαγωγικά προσεγμένο και ελκυστικό, που καλεί τα παιδιά να ασχοληθούν με τις λέξεις με χαρά και περιέργεια. Οι 100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου δεν είναι απλώς ακόμη ένα βοήθημα· αποτελούν ένα πρακτικό εργαλείο για όσους επιθυμούν να ενισχύσουν τη λεξιλογική ανάπτυξη και να αξιοποιήσουν το λεξικό ως πολύτιμο σύμμαχο στη μάθηση.
100 καρτέλες εξάσκησης στη χρήση του λεξικού και ανάπτυξης λεξιλογίου
Για μαθητές Δ’, Ε’, ΣΤ’ δημοτικού και γυμνασίου
Ζωή Γαβριηλίδου – Ευανθία Κωνσταντινίδου
Δίσιγμα
248 σελ.
ISBN 978-618-202-291-7
Τιμή €25,00
https://diastixo.gr/kritikes/diafora/26044-100-karteles-exaskisis-xrisi-lexikou-anaptixis-lexilogiou
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου