- Χρίστος Παπαγεωργίου
Η κατά κοινή ομολογία καλύτερη ποιήτρια της λεγόμενης γενιάς του ’80, Μαρία Κούρση, στον παρόντα τόμο, όπως και σε προηγούμενους, διαχειρίζεται το ποιητικό της σώμα βάσει συμβόλων, στα οποία θα αναφερθούμε αναλυτικά παρακάτω. Πράγματι, η δημιουργός θέτει τις ιδέες της, τις απόψεις της, τα συναισθήματά της, την ευαισθησία της αλλά πάνω απ’ όλα την τεχνική της στην κατασκευή ποιημάτων, τα οποία, όπως συμβαίνει πάντα με τους μεγαλύτερους τεχνίτες του λόγου, λειτουργούν ως εφαλτήρια, ως άξονες, ως καταλύτες, προκειμένου να πλησιάσουμε κόσμους και σύμπαντα τα οποία, όσα πράγματα και αν έχουμε διαβάσει, μας είναι άγνωστα και χρειαζόμαστε τα υποστυλώματα που θα μας βοηθήσουν στην εξερεύνησή μας. Η Κούρση γράφει ακολουθώντας όλους τους κλασικούς κανόνες της ποίησης, όπως συντόμευση των αισθημάτων, ανατροπές δεδομένων, πλάγια επαναφορά παραμέτρων που ίσως δεν έγιναν αντιληπτές με την πρώτη ανάγνωση, περιορισμένη έκταση (με δυο λόγια, σύντμηση των ποιημάτων, που από την πείρα μας ξέρουμε πως μόνο αυτά έχουν το τελειότερο περιεχόμενο – μην ξεχνάμε ποτέ τους αναγνωρισμένους ποιητές, οι οποίοι όταν τους στέλναμε τα πρώτα μας ποιήματα μας απαντούσαν με ένα μπιλιέτο όπου ανέγραφαν: «Με ενδιαφέρει η δουλειά σας, γιατί έχετε πετύχει μίαν εκφραστική λιτότητα») και επίσης μείξη φαντασίωσης και ρεαλισμού, καθημερινότητας και υπερρεαλισμού, πραγματολογικές συνισταμένες και εντελώς ξένες με τη λογική όπως αυτή ορίζεται από τον μέσο δέκτη, τέλος, αφαίρεση επιλογών που θα μπορούσαν να αποτρέψουν το τεράστιο ενδιαφέρον με το οποίο πλησιάζουμε την τέχνη της. Έτσι, βρισκόμαστε ενώπιον μιας ποιητικής που δεν συγκινεί με την έννοια του λαϊκισμού, αλλά προβληματίζει και επιδρά πάνω μας, που δεν κορυφώνεται αλλά η διακριτικότητά της είναι κάτι παραπάνω από εμφανής, που δεν προκαλεί τραγικότητες αλλά, το αντίθετο, επιμένει (παρά τα αποσπάσματα μεγάλων ποιητών, πεζογράφων και φιλοσόφων) σε ό,τι πιο απλό ή αληθινό, της εξαίρετης ελληνικής παράθεσης και όχι μόνο, έχει κατατεθεί στη διάρκεια των χρόνων στο ευρύ κοινό, αλλά και στην ιστορία της λογοτεχνίας· εν κατακλείδι, βρισκόμαστε ενώπιον μιας ποίησης που φανερώνει την πείρα και την ωριμότητα μιας γυναίκας, η οποία επί τέσσερις και κάτι δεκαετίες ασκεί ένα πραγματικό λειτούργημα, πετυχαίνοντας να κερδίσει όχι απλώς την περιέργειά μας ή τη λοξή ματιά μας, αλλά και την αμέριστη σύμπλευση μαζί της.
Ένα από τα αγαπημένα σύμβολα της ποιήτριας Μαρίας Κούρση είναι το θέατρο, η συγκεκριμένη τέχνη που κυριολεκτικώς την επηρεάζει θετικά (φαντάζομαι πόσες θεατρικές παραστάσεις θα έχει δει στη ζωή της), η οποία –στην προηγούμενη συλλογή ήταν συνολικά το μόνιμο ερέθισμά της, εδώ παρουσιάζεται πιο επιλεκτικά– διαθέτει την απίστευτη αλληλεπίδραση ηθοποιών και κοινού –ζώντες οργανισμοί, ο ένας απέναντι στον άλλον– και η οποία έρχεται από την αρχαιότητα, διασχίζει το Βυζάντιο, περνά από Μεσαίωνα και Αναγέννηση, από παραδοσιακές μορφές και καταλήγει στο σήμερα, όπου οι θεατρόφιλοι ασφαλώς και έχουν πολύ μεγαλύτερες απαιτήσεις (κάτι που στη δεκαετία του ’70, ιδίως με την έξαρση του νεοελληνικού θεάτρου και τους Καμπανέλλη, Μουρσελά, Μάτεσι, Σκούρτη, Κεχαΐδη, Αναγνωστάκη, Χαβιαρά, Ζιώγα, Ευθυμιάδη, Μανιώτη, Ποντίκα, Χρυσούλη, Διαλεγμένο, Παπαδογεώργη, Δοξαρά κ.ά. έδωσε αληθινά αριστουργήματα, σήμερα το κενό καλύπτεται από ό,τι καλύτερο διαθέτει η παγκόσμια δραματουργία), άρα όλη αυτή η διαδικασία δίνει στην ποιήτρια πρωτόγνωρα ερεθίσματα, τα οποία μετουσιώνει σε κραυγές ποιητικού χρώματος και κοινωνικής συνεισφοράς. Η Κούρση αγαπά τόσο πολύ το θέατρο, που το απογειώνει με τον τρόπο της, μας δίνει την ευκαιρία να διαπιστώσουμε το πόσο η συγκεκριμένη μορφή του λόγου μπορεί να διαμορφώσει συνειδήσεις και χαρακτήρες, μας υπενθυμίζει την τεράστια σύμπλευση ποίησης και θεάτρου στην αρχαιότητα και, μ’ ένα φιλικό προς τον αναγνώστη κλείσιμο του ματιού, μας προτρέπει να το ακολουθήσουμε, εκεί στις σκοτεινές αίθουσες, όπου τα πάθη και τα λάθη των ηρώων μπορούν να μας προστατέψουν από κάθε προσωπική, οικογενειακή, κοινωνική και συλλογική δυσκολία και επικινδυνότητα.
Βρισκόμαστε ενώπιον μιας ποίησης που φανερώνει την πείρα και την ωριμότητα μιας γυναίκας, η οποία επί τέσσερις και κάτι δεκαετίες ασκεί ένα πραγματικό λειτούργημα.
Λεληθότως
Δέντρα στους τίτλους
Δέντρα σε τίτλους
Τόσα σκαλιά ανέβηκα
Απόφαση δεν πήρα
Ένα άλλο αγαπημένο μοτίβο –σύμβολο, εν γένει– της ποιήτριας Μαρίας Κούρση είναι η ενσωμάτωση των πιο αναγνωρισμένων λογοτεχνών (κυρίως Ελλήνων) στο έργο της, αμέσως ή εμμέσως, φανερά ή υποδορίως – λογοτεχνών που τη διαμόρφωσαν στην πορεία της στα γράμματα, που την ενέπνευσαν στη συγκρότηση της προσωπικότητάς της, λογοτεχνών που τους διάβασε, τους μελέτησε, τους αποκρυπτογράφησε, τους έκανε –ακόμη και αν δεν τους γνώρισε ποτέ– οικεία της πρόσωπα, τους διασώζει εν τέλει από τη λήθη σήμερα που το αναγνωστικό κοινό βρίσκεται σε τεράστια αμηχανία, διατηρώντας τη μνήμη τους ζωντανή και πάνω απ’ όλα διακρίνοντας την ποιητική αρτιότητα ανθρώπων όπως ο Καρυωτάκης και η Πολυδούρη, ο Ρίτσος και ο Σεφέρης, ο Λειβαδίτης και ο Αναγνωστάκης, η Αγγελάκη-Ρουκ και η Βακαλό, ο Λάγιος και ο Μπλάνας. Και φυσικά, τηρώντας όλα τα ηθικά πλεονεκτήματα, η Κούρση δεν θα μπορούσε να μη μιλήσει για τους ογκόλιθους της τέχνης της, δεν θα μπορούσε να μείνει απαθής σε ό,τι οι συγκεκριμένοι (και πολλοί άλλοι) προσέφεραν στον λόγο, δεν θα μπορούσε να παραμείνει άλαλη απέναντι σε ό,τι από τα νεανικά της χρόνια τη συγκλόνισε, τη συνεπήρε, την εντυπωσίασε, την εμπλούτισε ώστε και η ίδια να καταφέρει να πετύχει κάτι το ισοϋψές και το ισότιμο (πράγμα που η μετριοφροσύνη της ίσως να μην αποδέχεται, εμείς είμαστε πεπεισμένοι πως έτσι είναι).
Αντιθέτως
Αίθουσα 4
Το φεγγαράκι δεν είναι λαμπρό
Ούτε μου φέγγει για να περπατώ
Ορμάει στο κεφάλι μου
Λάμπα χειρουργείου
Μετά την ανάκριση βαρύ
Στο τρυφερό κομμάτι της σελίδας
η Κατερίνα ψάχνει πάλι τα
γυαλιά της [Αγγελάκη-Ρουκ]
Ένα άλλο σύμβολο που η Κούρση χρησιμοποιεί κατά κόρον (και μένουμε εδώ, η συγκεκριμένη ποιήτρια απαιτεί για μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση ολόκληρο κριτικό τόμο) είναι το δέντρο (το εξώφυλλο του βιβλίου παρουσιάζει ένα δέντρο, μάλλον ελιά, έργο του ζωγράφου Δημήτρη Σεβαστάκη, δείχνοντας την ταύτιση της ποιήτριας με το συγκεκριμένο φυσικό αντικείμενο) κι αυτό προσανατολίζει τη σκέψη μας, τη δένει φιλοσοφικά τόσο με τη δημιουργό όσο και με τον αναγνώστη, τι μπορεί να σημαίνουν οι ρίζες του, ο κορμός του, τα κλαδιά του, τα φύλλα του, πόσα χρόνια ζει, πώς ανταποκρίνεται στις καιρικές συνθήκες, τι κάνει στις διάφορες εποχές. Η αγάπη της Κούρση για το δέντρο δείχνει την ελπίδα και την αισιοδοξία με την οποία και πρέπει να κινούμαστε στη ζωή μας, δείχνει την εντιμότητα που ως χαρακτήρας μπορεί να εμβολίζει, τέλος, συμπλέει με τους στίχους του Διονύση Σαββόπουλου: «Τη νύχτα αυτή τη λέτε εσείς φωτιά, μα εγώ τη λέω δέντρο, οι μέρες που λαχτάρησα θα ’ρθούν, εγώ τη λέω δέντρο».
Τίτλοι αιθουσών
Η ανακοίνωση είναι σαφής
Όσοι τίτλοι φέρουν δέντρα
μένουν εκτός αιθούσης
Οι τίτλοι κρύβουν τα δέντρα
βαθιά μέσα στο μυαλό τους
Και μπαίνουν ανενόχλητοι
στις αίθουσες
Γράφοντας για την ποίηση της Μαρίας Κούρση αισθάνθηκα δύο πράγματα: κατ’ αρχάς δεν κατάλαβα το πόσο γρήγορα πέρασε η ώρα και στη συνέχεια ένιωσα μια τεράστια ικανοποίηση, μια απόλαυση, όμοια με εκείνη όταν γράφεις κάτι δικό σου και σου αρέσει πολύ. Γιατί η ποίησή της έχει αυτή την ικανότητα (η οποία προέρχεται από το ταλέντο και την ωριμότητα, που είναι δεδομένα) να σε παρασέρνει, να σε εκπλήσσει, να σε εντυπωσιάζει, να σε αγκαλιάζει, να σε πριμοδοτεί μπαίνοντας σε έναν χώρο, ο οποίος αν είχε διείσδυση σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, ασφαλώς θα ήταν ο πιο δημοφιλής. Έτσι, κλείνοντας, ένα μόνο έχω να προσθέσω: αγοράστε το βιβλίο, διαβάστε το, αναλύστε το με αγαπημένα σας πρόσωπα και αφεθείτε σε έναν προβληματισμό, που ο ποιητικός χρόνος προκαλεί σε αλλεπάλληλες συγκρούσεις με το ακριβότερο άρωμα.
Ο χρόνος σε τίτλους
Μαρία Κούρση
Ηριδανός
88 σελ.
ISBN 978-960-335-571-7
Τιμή €13,78
Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/26077-o-xronos-se-titlous
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου