- Κατερίνα Ζαμαρία
Το βιβλίο Ιστορίες από τον Σαίξπηρ του Μάικλ Μορπούργκο, η εξαιρετικά καλαίσθητη αυτή έκδοση από τα Ελληνικά Γράμματα, απευθύνεται σε παιδιά των μεγαλύτερων τάξεων του Δημοτικού και σε αυτά του Γυμνασίου, και αφορά δέκα θεατρικά έργα ειδικά προσαρμοσμένα για παιδιά, καλύπτοντας διαφορετικά είδη, από την τραγωδία και την κωμωδία έως το ιστορικό έπος, με εικονογράφηση από δέκα διαφορετικούς/-ές καλλιτέχνες/-ιδες. Ο Μάικλ Μορπούργκο, πολύ γνωστός συγγραφέας βιβλίων για παιδιά, μετατρέπει τα θεατρικά κείμενα σε πεζογραφία, εστιάζοντας στη δράση και την πλοκή, κάνοντάς τα να μοιάζουν με συναρπαστικά παραμύθια ή περιπέτειες, αποφεύγοντας τη δυσκολία της θεατρικής δομής, μολονότι στον πυρήνα τους διατηρούν στοιχεία που συνάδουν με το θεατρικό τους υπόβαθρο.
Είναι γνωστό πως στο πέρασμα των χρόνων υπήρξαν πολλές ιστορίες που βασίστηκαν στα έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Από το West Side Story (βασισμένο στο Ρωμαίος και Ιουλιέτα), το 10 Things I Hate About You (βασισμένο στο Ημέρωμα της Στρίγγλας), η σειρά «Sons of Anarchy» (με έντονες αναφορές στη δομή του Άμλετ) μέχρι και το The Lion King (βασισμένο, επίσης, στον Άμλετ). Γνωρίζοντας το πρωτότυπο, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν πως –κατά τη ρήση του Σεφέρη, στις Δοκιμές του– «δεν υπάρχει παρθενογένεση στην Τέχνη» και αυτό συνιστά έναν πρόσθετο λόγο να μυούνται τα παιδιά σε αυτήν, καθώς μπορεί να δώσει το έναυσμα να γίνουν και τα ίδια δημιουργοί.
Ο συγγραφέας επαναφηγείται τις ιστορίες του Σαίξπηρ με έναν νέο, σύγχρονο τρόπο, χρησιμοποιώντας τη σημερινή γλώσσα και εκσυγχρονίζοντας μια σειρά από εμβληματικά πρωτότυπα έργα για ένα αναγνωστικό κοινό μικρότερης ηλικίας. Παραμένοντας πιστός στο πρωτότυπο, συνδυάζει τις δικές του αναμνήσεις από τις κλασικές ιστορίες –συχνά διηγήσεις παλιών μύθων και θρύλων– με τα λόγια του Σαίξπηρ. Σχετικά με τη συγγραφή αυτής της συλλογής, λέει: «Πες μια συναρπαστική ιστορία, πες την καλά, και τα παιδιά θα σε ακούσουν με λατρεία. Άρα, σκέφτηκα, πες τις ιστορίες του Σαίξπηρ με τον δικό σου τρόπο, με ρυθμό και με πάθος. Να τις εννοείς τις ιστορίες όσο τις αφηγείσαι, ώστε τα παιδιά να μπορούν να δουν την αλήθεια μέσα σε αυτές, τη διασκέδαση και τον ενθουσιασμό, να ταυτιστούν με τους χαρακτήρες, να τους συμπονέσουν». Αυτές οι δέκα ιστορίες, λοιπόν, είναι αφετηρίες. Σε κάθε περίπτωση, είναι μια εισαγωγή στον Σαίξπηρ και δείχνουν ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι ερμηνείας των σπουδαίων ιστοριών του.
Μετατρέπει τα θεατρικά κείμενα σε πεζογραφία, εστιάζοντας στη δράση και την πλοκή, κάνοντάς τα να μοιάζουν με συναρπαστικά παραμύθια ή περιπέτειες.
Κάποιος, ίσως, αναρωτηθεί για ποιο λόγο να διαβαστεί μια ιστορία του Σαίξπηρ σήμερα. Οι ιστορίες που επέλεξε ο Μορπούργκο, παρόλο που καλύπτουν διαφορετικά είδη, μοιράζονται ορισμένα θεμελιώδη στοιχεία που τις καθιστούν ιδανικές για παιδιά. Κατ’ αρχάς, καταπιάνονται με οικουμενικά και διαχρονικά θέματα, όπως η αγάπη, η φιλοδοξία, η προδοσία, η ζήλια και η δύναμη. Οι ιστορίες του, ως «καθρέφτης» της ανθρώπινης φύσης, επιτρέπουν να γνωρίσουμε σύνθετους χαρακτήρες και συμβάλλουν στο να κατανοήσουμε τις δικές μας πράξεις και συναισθήματα.
Μέσα, μάλιστα, από τους σύνθετους χαρακτήρες του –από τραγικούς ήρωες μέχρι κωμικούς απατεώνες– οι νεαροί αναγνώστες μαθαίνουν να μπαίνουν στη θέση του άλλου και να βλέπουν από διαφορετικές οπτικές γωνίες την πραγματικότητα. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε πως, επειδή στις ιστορίες του δεν προσφέρονται εύκολες λύσεις, «προκαλεί» τον αναγνώστη να σκεφτεί κριτικά για την ηθική, τη δικαιοσύνη και τις συνέπειες των επιλογών του. Κάθε ιστορία προσφέρει αφορμές για συζήτηση σχετικά με τις συνέπειες των πράξεων (για παράδειγμα η απληστία στον Μακμπέθ), λειτουργώντας ως μάθημα ζωής, μακριά από στείρους διδακτισμούς. Πολλά από τα επιλεγμένα έργα (όπως η Τρικυμία, το Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας και ο Μακμπέθ) περιλαμβάνουν μάγισσες, ξωτικά και φαντάσματα, στοιχεία μαγείας και μυστηρίου που, διαχρονικά, εξάπτουν τη φαντασία των παιδιών.
Στην Ελλάδα, ο Σαίξπηρ αποτελεί βασικό πυλώνα του ρεπερτορίου των μεγάλων σκηνών (όπως το Εθνικό ή το ΚΘΒΕ) και αντικείμενο συνεχών νέων μεταφράσεων και μελετών. Όπως χαρακτηριστικά έχει πει ο Κάρολος Κουν: «Ο Σαίξπηρ έχει μια μοναδική ικανότητα να “μπολιάζεται” σε διαφορετικές κουλτούρες, διατηρώντας τη δύναμή του».
Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει και κάτι ακόμα, που λειτουργεί ως προστιθέμενη αξία. Ο Σαίξπηρ βασίστηκε πολύ στην αρχαία ελληνική γραμματεία (το σχήμα «Ύβρις-Άτις-Νέμεσις-Τίσις» αποτελεί την αρχαιοελληνική κοσμοθεωρία της ηθικής τάξης). Διαβάζοντας αυτές τις ιστορίες, ο νεαρός αναγνώστης ανακαλύπτει τη σύνδεση με τις ρίζες του δράματος, συνειδητοποιεί ότι οι ιδέες των αρχαίων τραγικών (Σοφοκλή, Ευριπίδη) ταξίδεψαν και επηρέασαν την παγκόσμια λογοτεχνία.
Εξάλλου, η γνωριμία με τον Σαίξπηρ αποτελεί ευκαιρία γνωριμίας των παιδιών με την κλασική λογοτεχνία, δημιουργώντας μια βάση που θα τα βοηθήσει να εκτιμήσουν την τέχνη και το θέατρο. Ειδικά σε μια εποχή που το διάβασμα έχει αντικατασταθεί με την υπέρμετρη χρήση της οθόνης, οι ιστορίες του Σαίξπηρ έρχονται να λειτουργήσουν ως αντίβαρο ψυχαγωγίας στην –συνήθως– κακής ποιότητας διασκέδαση που προσφέρεται στα σημερινά παιδιά. Και για όσους αναζητούν και τους –στενά χρησιμοθηρικούς και εκπαιδευτικούς– σκοπούς στην ανάγνωση ενός βιβλίου, ας προστεθεί στα υπέρ του και η μετάφραση της Βιολέττας Ζεύκη, που με λόγο προσεγμένο, πλούσιο και μεστό συνδράμει το τελικό αποτέλεσμα.
Εξίσου ιδιαίτερης αισθητικής και η «πολυφωνική» εικονογράφηση. Η ανάθεσή της σε δέκα διαφορετικούς/-ές καλλιτέχνες/-ιδες επιτρέπει στους αναγνώστες να αντιληφθούν πως και το εικαστικό βλέμμα με το οποίο κάποιος «διαβάζει» μια ιστορία συνδέεται άμεσα με το ύφος, την εικονογραφική ταυτότητα του/της δημιουργού, τον τρόπο με τον οποίο «συνομιλεί» με το κείμενο, επιβεβαιώνοντας την άποψη για την πολλαπλότητα της αναγνωστικής –και όχι μόνον– εμπειρίας.
Το βιβλίο περιλαμβάνει εισαγωγή από τον γνωστό σαιξπηρικό ηθοποιό Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, εμπλουτίζοντας την έκδοση και δίνοντας στους αναγνώστες μια σύγχρονη οπτική για το διαχρονικής αξίας έργο του Σαίξπηρ. Τα έργα που παρουσιάζονται είναι τα: Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας, Η τρικυμία, Το ημέρωμα της στρίγγλας, Βασιλιάς Ληρ, Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Άμλετ, Χειμωνιάτικο παραμύθι, Μακμπέθ, Ερρίκος Ε’, Δωδέκατη νύχτα.
«Οι ιστορίες αυτές είναι μέρος αυτού που είμαστε και αν ένας 10χρονος πάρει μια “γεύση” από Σαίξπηρ σήμερα, του ανοίγει μια πόρτα που θα μείνει ανοιχτή για όλη του τη ζωή», δηλώνει στο BBC ο συγγραφέας, προσθέτοντας πως: «Ελπίζω το βιβλίο μου να εμπνεύσει τα παιδιά όχι απλώς να μελετούν τον Σαίξπηρ, αλλά να απολαμβάνουν τα έργα του εκεί που ανήκουν: στη σκηνή».
Ιστορίες από τον Σαίξπηρ
Michael Morpurgo
εικονογράφηση: Συλλογικό έργο
μετάφραση: Βιολέττα Ζεύκη
Ελληνικά Γράμματα
320 σελ.
ISBN 978-960-191-111-3
Τιμή €17,90
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/26171-michael-morpurgo-istories-apo-ton-shakespeare
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου