Σταύρος Χριστοδούλου: «Έξι λεπτά ακόμα»

 

Τέσυ Μπάιλα 

Βραβευμένος με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Union Prize for Literature) για το 2020, ο Σταύρος Χριστοδούλου επανέρχεται με ένα μυθιστόρημα που στηρίζεται στη συμπύκνωση του χρόνου και στην καθαρή, επίμονη προσήλωση στη φωνή της κεντρικής ηρωίδας του, για να καταθέσει έναν καταιγιστικό απολογισμό ζωής. Στο νέο του μυθιστόρημα η πρωταγωνίστρια, πρώην σταρ του λαϊκού κινηματογράφου, έξι λεπτά προτού αφήσει την τελευταία της πνοή ξετυλίγει μια ολόκληρη διαδρομή, από τα χρόνια της ανόδου μέχρι την παρακμή και την απομόνωση. Έξι λεπτά πριν τελειώσει για πάντα ο χρόνος – και η επιλογή του χρονικού αυτού πλαισίου δεν αποτελεί ένα εύρημα που σκοπεύει να εντυπωσιάσει, αλλά γίνεται ο τρόπος με τον οποίον ο Χριστοδούλου περιορίζει τον χρόνο και απελευθερώνει την εσωτερική διεργασία ενός ανθρώπου που ξέρει πως η ζωή του τελειώνει και επιδίδεται στην αποτίμησή της. Με αυτόν τον τρόπο, ο συγγραφέας απελευθερώνει τη μνήμη για να αναφανούν οι ενοχές και οι επιθυμίες, η αίσθηση δικαίου αλλά και η συνειδητοποίηση των επιλογών της ζωής. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο που διαβάζεται με αμείωτη ένταση και καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα γεγονότα εγγράφονται στη συνείδηση ενός ανθρώπου για πάντα.

Η ηρωίδα του βιβλίου είναι πρώην σταρ του λαϊκού κινηματογράφου. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τα συναισθήματά της και την πορεία της, από τα πρώτα της βήματα μέχρι τα τελευταία, τα όνειρα, τις προσδοκίες και τις διαψεύσεις που βίωσε, τον έρωτα που τη σημάδεψε, την εποχή που τη δημιούργησε. Παράλληλα, χειρίζεται με ευαισθησία τις αντιφάσεις της προσωπικότητάς της. Η αφήγηση επικεντρώνεται σε μια γυναίκα με φιλοδοξίες τις οποίες δεν κρύβει, ούτε ωραιοποιεί την ανάγκη που νιώθει για αναγνώριση, τη δίψα της να φτάσει ψηλά, τις απογοητεύσεις που τη σημάδεψαν. Η μεγάλη πορεία από τα γυρίσματα στην Ιταλία μέχρι τις απόπειρες επανεμφάνισης στη χώρα της δεν παρουσιάζεται ως απλό χρονικό καριέρας, αλλά ως εσωτερική διαδρομή ενός ανθρώπου που πίστεψε ότι μπορεί να ζήσει σύμφωνα με τους κανόνες της σκηνής και όχι της πραγματικότητας. Με δεξιοτεχνία ο Χριστοδούλου δημιουργεί μια μυθιστορηματική πρωταγωνίστρια που βρίσκεται απέναντι από το νεανικό της πορτρέτο και λογοδοτεί για τα όνειρα και τα λάθη της με αμεσότητα, σαφήνεια και κυρίως ειλικρίνεια.

Ένα κείμενο που διαβάζεται με αμείωτη ένταση και καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα γεγονότα εγγράφονται στη συνείδηση ενός ανθρώπου για πάντα.

Η Μαρία Σαντά έχει έξι λεπτά ακόμα για να αναβιώσει η μνήμη της τις διαδρομές της ζωής της, ένα αυστηρό χρονικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ένας καθαρός μονόλογος που παρουσιάζει τη Μαρία από την Ιταλία μέχρι την επανεμφάνισή της στην Ελλάδα. Το επαγγελματικό ταξίδι λειτουργεί ως πεδίο όπου αποτυπώνονται η πειθαρχία, οι μηχανισμοί προβολής, οι σιωπές που απαιτεί η επιτυχία, οι μικρές υποχωρήσεις που συσσωρεύονται.
Παράλληλα, συστήνει στον αναγνώστη την οικογένεια της Μαρίας και τις σχέσεις της με τους δικούς της, που την καθόρισαν. Ο πατέρας, η μητέρα και η θεία δεν παρουσιάζονται ως απλές αναμνήσεις, αλλά ως ο πυρήνας διαμόρφωσής της. Είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο φιλοτεχνείται η κεντρική τάση της Μαρίας προς την υπέρβαση των ορίων της, καθώς και η δυσκολία της να δεχτεί τον χρόνο, την απώλεια και τη μεταβολή της θέσης της στον δημόσιο χώρο.

Η Μαρία Σαντά αντιμετωπίζει το παρελθόν της με διαφορετικό συναίσθημα κάθε φορά. Υπάρχουν στιγμές αυτοπεποίθησης και στιγμές αυστηρής αυτοκριτικής. Αυτή η εναλλαγή είναι στοιχείο του χαρακτήρα της. Η ηρωίδα δεν διεκδικεί τη θέση του αθώου προσώπου που παρασύρθηκε από τις περιστάσεις. Αντιθέτως, με σαφήνεια διαφαίνεται η επιθυμία της για επιτυχία, η ανάγκη της για αναγνώριση, η προσκόλληση στην εικόνα της, οι παραχωρήσεις που επέλεξε να κάνει, οι σχέσεις που βίωσε, οι αυταπάτες που συντήρησε, οι διαψεύσεις που ένιωσε. Ο εξομολογητικός χαρακτήρας του μυθιστορήματος δίνει στην προσωπική της ιστορία ένα ιδιαίτερο ηθικό βάρος, επειδή δεν εκβιάζει τη συγκίνηση και, κυρίως, επειδή δεν επιζητά επιείκεια, απλώς αναδεικνύει την προσωπικότητα της Μαρίας Σαντά μέσα από ένα καλά φιλοτεχνημένο ψυχογραφικό πορτρέτο. Ο Χριστοδούλου σκάβει βαθιά στην ψυχή της και φέρνει στην επιφάνεια τα πιο μύχια συναισθήματά της, για να καταγράψει με ενάργεια και απόλυτη ακρίβεια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς της.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά στην αφήγηση η σχέση της ηρωίδας με τον νεότερο άντρα. Ο έρωτας αυτός είναι ο παράγοντας που διαταράσσει μια ήδη εύθραυστη ισορροπία και αναγκάζει την ηρωίδα να αναμετρηθεί εκ νέου με τα όριά της.

Για μια ακόμη φορά η γραφή του Χριστοδούλου έχει καθαρότητα, δημοσιογραφική εγρήγορση και, ταυτόχρονα, λογοτεχνική και γλωσσική αισθητική. Η αφήγηση επιμένει στην ψυχολογική αναμέτρηση της ηρωίδας με τον ίδιο της τον εαυτό και αφήνει να αναφανούν η σκληρότητα του ανταγωνισμού, η εξάρτηση από βλέμματα και αποφάσεις άλλων, η αγωνία της διατήρησης μιας εικόνας που έχει ημερομηνία λήξης, όλα όσα δηλαδή ταλανίζουν μια γυναίκα με την προσωπική φιλοδοξία να εκπληρώσει τα όνειρά της και μάλιστα στον καλλιτεχνικό χώρο. Η επιστροφή της στην Ελλάδα και οι απόπειρες επανεμφάνισης στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της εποχής συνιστούν μια επώδυνη διαδικασία απογύμνωσης, όπου η ηρωίδα καλείται να αντικρίσει και επομένως να αντιμετωπίσει ό,τι απέμεινε από το κοινωνικό, καλλιτεχνικό και, κυρίως, από το υπαρκτικό της αποτύπωμα. Σταδιακά, η Μαρία Σαντά αδυνατεί να ξεχωρίσει πλήρως τον ρόλο από τον εαυτό της και έτσι ο τελευταίος απολογισμός μετατρέπεται σε προσωπική εξιλέωση.

Ένα μυθιστόρημα για την αυταπάτη της λάμψης, για το τίμημα της φιλοδοξίας, για τις απώλειες και τη σταδιακή φθορά, αλλά και για τη δύναμη των ονείρων να διαψεύδουν και να διαψεύδονται, γραμμένο από έναν συγγραφέα που χειρίζεται με ακρίβεια την ψυχογραφία, αποφεύγει τις εύκολες συγκινήσεις και οδηγεί την αφηγηματική φωνή σε έναν απολογισμό αιχμηρό και γι’ αυτό τόσο ουσιαστικό.

 

Έξι λεπτά ακόμα
Σταύρος Χριστοδούλου
Εκδόσεις Καστανιώτη
232 σελ.
ISBN 978-960-03-7434-6
Τιμή €16,00

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/26182-exi-lepta-akomi

https://diastixo.gr/