Ο Μότσαρτ ενορχήστρωσε έργα του Χέντελ και Μπαχ

 

Το 1789, ο Μότσαρτ ανέλαβε να διασκευάσει το διάσημο ορατόριο του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ (George Frideric Handel) μετά από ανάθεση του βαρόνου Γκότφριντ βαν Σβίτεν (Gottfried van Swieten).

Οι κύριες παρεμβάσεις του Μότσαρτ (που καταγράφηκαν στον κατάλογο των έργων του ως KV 572) περιλάμβαναν:

·         Προσθήκη πνευστών: Πρόσθεσε φλάουτα, κλαρινέτα, όμποε, φαγκότα, κόρνα και τρομπόνια για να δώσει έναν πιο σύγχρονο, «κλασικό» ήχο για τα δεδομένα της εποχής του.

·         Γερμανικός στίχος: Η διασκευή έγινε πάνω σε γερμανική μετάφραση του αγγλικού κειμένου.

·         Αλλαγές στη δομή: Μετέφερε ορισμένες άριες σε άλλες φωνές ή άλλαξε τον ρυθμό τους, καθώς η τεχνική των τρομπετών της εποχής του Μπαρόκ είχε αρχίσει να ατονεί και τα εκκλησιαστικά όργανα δεν ήταν πάντα διαθέσιμα στις αίθουσες συναυλιών.

Η ενορχήστρωση του Μότσαρτ παρέμεινε εξαιρετικά δημοφιλής κατά τον 19ο αιώνα, καθώς επέτρεπε την εκτέλεση του έργου από τις μεγάλες συμφωνικές ορχήστρες της εποχής.

Ο Μότσαρτ δεν έκανε απλώς μια τυχαία εναλλαγή, αλλά προσάρμοσε το έργο στις φωνητικές δυνατότητες και τις μουσικές συνήθειες της Βιέννης του 1789. Οι πιο χαρακτηριστικές αλλαγές φωνών που πραγματοποίησε περιλαμβάνουν:  

·         «Thou shalt break them» (Du wirst sie mit eisernem Scepter zerschlagen): Στο πρωτότυπο έργο του Χέντελ, αυτή η γεμάτη ένταση άρια είναι γραμμένη για τενόρο. Ο Μότσαρτ τη μετέφερε σε μπάσο.

·         «But thou didst not leave his soul in hell» (Doch du ließest ihn im Grabe nicht): Στον Χέντελ, η άρια αυτή ερμηνεύεται συνήθως από σοπράνο (ή τενόρο). Ο Μότσαρτ επέλεξε να την αναθέσει ξεκάθαρα στον τενόρο.  

·         «If God be for us» (Wenn Gott ist für uns): Αυτή η απαιτητική άρια, που στον Χέντελ ανήκει στη σοπράνο, μεταφέρθηκε από τον Μότσαρτ στη φωνή του αλτο / τενόρου (ανάλογα με τις ανάγκες των σολίστ της παραγωγής του).

Επιπλέον, ο Μότσαρτ άλλαξε τη διάσημη άρια του μπάσου «The trumpet shall sound» (Sie schallt, die Posaune): επειδή οι τρομπετίστες της εποχής του δεν μπορούσαν πλέον να παίξουν τις εξαιρετικά υψηλές νότες του Μπαρόκ (τεχνική clarino), ο Μότσαρτ αντικατέστησε το σόλο της τρομπέτας με ένα κόρνο (γαλλικό κέρας)

Όπως και στην περίπτωση του «Μεσσία», οι περισσότερες από αυτές τις ενορχηστρώσεις έγιναν στη Βιέννη (μεταξύ 1782 και 1790) μετά από ανάθεση του Βαρόνου Γκότφριντ βαν Σβίτεν. Ο βαρόνος ήταν λάτρης της μπαρόκ μουσικής και ήθελε να παρουσιάσει αυτά τα παλαιότερα αριστουργήματα σε ιδιωτικές συναυλίες, προσαρμοσμένα όμως στον σύγχρονο ήχο της Κλασικής ορχήστρας.   

Οι σημαντικότερες διασκευές του Μότσαρτ περιλαμβάνουν:

1. Άλλα μεγάλα έργα του Χέντελ (Handel)

Ο Μότσαρτ «εκσυγχρόνισε» την ενορχήστρωση (προσθέτοντας κυρίως πνευστά) σε τρία ακόμη διάσημα έργα του Χέντελ:  

·         «Άκις και Γαλάτεια» (Acis und Galatea, KV 566): Το διάσημο ποιμενικό δράμα του Χέντελ.

·         «Η Γιορτή του Αλεξάνδρου» (Das Alexander-Fest, KV 591): Μια μεγάλη ωδή, στην οποία ο Μότσαρτ πρόσθεσε κλαρινέτα και ενίσχυσε τη δύναμη της χορωδίας.

·         «Ωδή για την Ημέρα της Αγίας Καικιλίας» (Ode auf die Heilige Cäcilia, KV 592).  

2. Έργα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (J.S. Bach)

Ο Μότσαρτ δεν ενορχήστρωσε μεγάλα φωνητικά έργα του Μπαχ, αλλά μετέφερε τα πληκτροφόρα έργα του για όργανα ορχήστρας δωματίου (έγχορδα):  

·         Φούγκες για Κουαρτέτο Εγχόρδων (KV 405): Πήρε 5 διάσημες φούγκες από το «Καλοσυγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο» του Μπαχ (Well-Tempered Clavier) και τις διασκεύασε για δύο βιολιά, βιόλα και τσέλο.  

·         Πρελούδια και Φούγκες για Τρίο Εγχόρδων (KV 404a): Διασκευές έργων του Μπαχ για βιολί, βιόλα και τσέλο, στα οποία ο Μότσαρτ συνέθεσε δικά του, εντελώς νέα Πρελούδια (Adagios) για να εισάγει τις φούγκες του Μπαχ.  

3. Πρώιμα κοντσέρτα βασισμένα στον Γ. Κ. Μπαχ (J.C. Bach)

Όταν ο Μότσαρτ ήταν ακόμη παιδί-θαύμα (περίπου 11 ετών), πήρε τρεις σονάτες για σονάτα-τσέμπαλο του Γιόχαν Κρίστιαν Μπαχ (του μικρότερου γιου του μεγάλου Μπαχ) και τις μετέτρεψε στα τρία πρώτα του Κοντσέρτα για Πιάνο (KV 107), προσθέτοντας συνοδεία από έγχορδα.  

Αυτή η ενασχόληση με τους παλαιότερους μετρ του Μπαρόκ επηρέασε βαθιά τον ίδιο τον Μότσαρτ, βοηθώντας τον να ενσωματώσει την απαιτητική τεχνική της αντίστιξης στα δικά του ύστερα αριστουργήματα (όπως στην 41η Συμφωνία «Δίας» και στο Ρέκβιεμ).