Αλάα Αλ-Ασουάνι: «Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια»

 

Φίλιππος Φιλίππου

 

 

Ο Αλάα Αλ-Ασουάνι (Κάιρο, 1957), που σπούδασε οδοντιατρική, άσκησε το επάγγελμά του στην πατρίδα του, ιδρυτικό μέλος του πολιτικού κινήματος Κιφάγια και πολέμιος του θρησκευτικού φανατισμού και της δικτατορίας, από το 2019 ζει στις ΗΠΑ. Έγινε παγκοσμίως γνωστός από το μυθιστόρημά του Το Μέγαρο Γιακουμπιάν (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, Εκδόσεις Πατάκη 2016), το πιο διαβασμένο βιβλίο του 21ου αιώνα που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο.

Το μυθιστόρημα Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια, που κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες από τις Εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Γιάννη Στρίγκου, μας μεταφέρει στην Αίγυπτο τη δεκαετία του 1960, όταν κυβερνούσε ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, ο οποίος το 1952 είχε πρωταγωνιστήσει στο πραξικόπημα εναντίον του βασιλιά Φαρούκ. Η υποθεση αρχίζει τον Σεπτέμβριο του 1964, όταν στο εστιατόριο της Λήδας Αρτινού, όπου μετρ είναι ο Κάρλο, έχουν συγκεντρωθεί διάφορα πρόσωπα: ο ζωγράφος Ανάς, ο δικηγόρος Αμπάς, η σύζυγός του Νόα, ο Τόνυ, ιδιοκτήτης ενός εργοστασίου σοκολάτας, και η Σαντάλ, ιδιοκτήτρια ενός βιβλιοπωλείου. Συζητούν, σχολιάζουν την καθημερινότητα και συμφωνούν πως ο πρόεδρος Νάσερ, ο οποίος έχει αλλάξει τα πάντα στη χώρα και φιλοδοξεί να γίνει ο ηγέτης του αραβικού έθνους, είναι πολύ αγαπητός στον αιγυπτιακό λαό. Μιλούν για τις πολιτικές κινήσεις του καθεστώτος, κυρίως για το έργο του Νάσερ, ενώ μεταξύ τους αναπτύσσονται ποικίλα αισθήματα, φιλικά ή ερωτικά. Και ξαφνικά εμφανίζεται στην ιστορία ο Αντλί ο Μαύρος, μπράβος σε καμπαρέ, διακινητής χασίς, που είναι οπλισμένος με πιστόλι και μαχαίρι, διέπεται από τους δικούς του κώδικες ηθικής κι έχει τη δυνατότητα να επιλύει τα προβλήματα που ανακύπτουν. Συζεί με τη Νεάματ, χορεύτρια σε νυχτερινό κέντρο, ενώ η Σαντάλ δημιουργεί σχέση με τον Σελίμ, ένθερμο οπαδό του καθεστώτος.

Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, πολιτικό και κοινωνικό.

Κάποια στιγμή το εργοστάσιο σοκολάτας κρατικοποιείται στο πλαίσιο της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης και τα πράγματα αρχίζουν να δυσκολεύουν, η κατάσταση ξεφεύγει: οι οικογένειες πένονται. Ο Ανάς, που δεν είναι συγγραφέας αλλά έχει τη δυνατότητα να καταγράφει τα γεγονότα, περιγράφει τη συμπεριφορά των κυβερνητικών στελεχών. Ο Νάσερ, που τελικά εξουδετέρωσε όλους τους συνεργάτες του στο πραξικόπημα κι έμεινε να κυβερνάει την Αίγυπτο μόνος του, για να προστατεύσει το καθεστώς του και τον εαυτό του, βεβαίως, ίδρυσε μια μυστική οργάνωση μέσα στο κόμμα του, η οποία καθοδηγεί την επανάσταση, συνεργάζεται με την αστυνομία και τον στρατό. Οι ένστολοι και οι μυστικοί προσπαθούν να αποτρέψουν τις πιθανές συνωμοσίες κατά του καθεστώτος, δεδομένου ότι τα κυβερνητικά στελέχη δεν είναι όλα υπέρ αυτού. Οι φυλακές είναι γεμάτες με πολίτες που δεν βαρύνονται με συγκεκριμένες πράξεις, απλώς θεωρούνται επικίνδυνοι.

Το βιβλίο περιγράφει ιστορικά γεγονότα, τις σχέσεις της Αιγύπτου με τα άλλα αραβικά κράτη αλλά και τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες είχαν επέμβει δυναμικά μαζί με το Ισραήλ, όταν το 1956 ο Νάσερ εθνικοποίησε τη διώρυγα του Σουέζ. Αναφέρεται επίσης στις σχέσεις των Ελλήνων της Αιγύπτου (αυτοπροσδιορίζονται ως Αιγύπτιοι ελληνικής καταγωγής) με τη χώρα που τους φιλοξενεί. Όταν αποσύρθηκαν οι πιλότοι της διώρυγας, οι Έλληνες πιλότοι συνέχισαν να εργάζονται επειδή θεωρούσαν ότι η Αίγυπτος ήταν η πατρίδα τους. Κι όταν η Αίγυπτος αντιμετώπισε την επίθεση της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας και του Ισραήλ το 1956, οι Έλληνες τάχθηκαν με την πατρίδα τους και συγκρότησαν ένοπλη ομάδα για να την υπερασπίσουν.

Ο Αλ-Ασουάνι, ο οποίος είχε παραπεμφθεί σε στρατιωτικό δικαστήριο της Αιγύπτου για εξύβριση του προέδρου της χώρας, δεν κάνει προπαγάνδα κατά του καθεστώτος του Νάσερ –ο οποίος πέθανε ξαφνικά το 1970–, είναι λογοτέχνης. Απλώς, θυμίζει στους αναγνώστες την πολιτική κατάσταση στην πατρίδα του, όταν ο ίδιος ήταν μικρός. Αξιοποιώντας την αφηγηματική του δεινότητα, έγραψε ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, πολιτικό και κοινωνικό, γεμάτο αιχμές κατά της τότε κυβέρνησης και της καταπίεσης που επέβαλε στον αιγυπτιακό λαό στο όνομα του σοσιαλισμού – ο Νάσερ είχε καλές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση, μάλιστα το κόμμα του το είχε ονομάσει Σοσιαλιστική Ένωση.

 

Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια
Αλάα Αλ-Ασουάνι (Alaa Al-Aswany)
μετάφραση: Γιάννης Στρίγκος
Εκδόσεις Πατάκη
488 σελ.
ISBN 978-618-07-0945-2
Τιμή €19,90

Ο Φίλιππος Φιλίππου είναι συγγραφέας.

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/26173-ta-dentra-perpatoun-stin-aleksandreia

https://diastixo.gr/