David Elbaz: «Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός»

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

 

 

Το βιβλίο Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός του Γάλλου αστροφυσικού Νταβίντ Ελμπάζ, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σε άψογη μετάφραση του Άγγελου Φιλιππάτου και άρτια επιστημονική επιμέλεια του Βασίλη Χαρμανδάρη, είναι ένα ανακεφαλαιωτικό έργο των μέχρι τώρα επιστημονικών κατακτήσεων στον τομέα της Φυσικής, το οποίο επιχειρεί να θέσει έναν προβληματισμό για τον μέλλοντα κόσμο τόσο από φιλοσοφικής όσο κι από πρακτικής ανθρώπινης πλευράς. Χαρακτηριστικό το επιλεγμένο απόσπασμα, που κοσμεί το οπισθόφυλλο της έκδοσης:

Όλοι μας έχουμε σπάσει ένα ποτήρι, κάποια στιγμή. Μπορεί όμως να καυχηθεί κανείς πως έχει δει θραύσματα να συνενώνονται για να φτιάξουν ένα ποτήρι; Προφανώς όχι, γιατί είναι αδύνατον. Ωστόσο, αυτό ακριβώς κάνει το σύμπαν εδώ και 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Το κλειδί για τούτο το παράδοξο φαινόμενο είναι ο κομβικός ρόλος του φωτός στην ιστορία του σύμπαντος. Αν η ύλη οργανώθηκε σε γαλαξίες, αστέρες και πλανήτες, αυτό έγινε χάρη στο φως, που είναι ταυτόχρονα ο αφηγητής της ιστορίας του σύμπαντος, αλλά και ο πρωταγωνιστής της. «Το σύμπαν δεν έχει καμιά υποχρέωση να είναι ωραίο, κι όμως είναι», έχει γράψει ο Γάλλος ακαδημαϊκός Φρανσουά Τσενγκ. Άραγε, θα μπορούσε το σύμπαν να μην είναι όμορφο ή, τουλάχιστον, να μην είναι διαρθρωμένο σε περίπλοκες, μοναδικές μορφές; Και, εν τέλει, έχει το σύμπαν κάποιο νόημα και ακολουθεί συγκεκριμένη κατεύθυνση, όπως το νερό σε μια βουνοπλαγιά, που ρέει πάντοτε από τα ψηλά στα χαμηλά; Ο Νταβίντ Ελμπάζ μάς παρασύρει σε μια άκρως πρωτότυπη, αλλά απόλυτα εύλογη εξιστόρηση της πορείας του σύμπαντος, σε μια αφήγηση που εμπλουτίζεται από λογοτεχνικές και φιλοσοφικές αναφορές. Από τα πρώτα άτομα μέχρι τους αστέρες, τους γαλαξίες και τους ζωντανούς οργανισμούς, η ύλη οργανώνεται πάντοτε προς ολοένα και πιο σύνθετες μορφές, με καταλύτη πάντα το φως. Το σύμπαν δεν πορεύεται σε κάθε περίπτωση προς τη μέγιστη αταξία...

Ξεχωριστή αφηγηματική δεξιότητα, ταλέντο πανάρχαιου παραμυθά της Ανατολής υποφώσκει κάτω από αυτό το ορθολογικώς δομημένο έργο, που συνδυάζει επιστήμη, τέχνη και λογική.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το ένθετο (εντός περιγράμματος) υποκεφάλαιο των σελίδων 276-280 με τίτλο: «Στη ζωή τα πράγματα σπάνια μας έρχονται “δεξιά” – ίσως επειδή προερχόμαστε από τον ουρανό». Κάτω από αυτήν τη φαινομενική παραδοξολογία υπάρχει μια ιδιοφυής ανάλυση της κινήσεως σωματιδίων, όπως τα φωτόνια, που συνδυάζει ακόμα και το πολωμένο φως της σελήνης με κάποιες ημικρανίες ή ζαλάδες.

Ξεχωριστή αφηγηματική δεξιότητα, ταλέντο πανάρχαιου παραμυθά της Ανατολής υποφώσκει κάτω από αυτό το ορθολογικώς δομημένο έργο, που συνδυάζει επιστήμη, τέχνη και λογική. Σπάνια συνδρομή και συνταύτιση στις μετανεωτερικές μέρες μας. Το σοβαρό δεν είναι πάντα βαρύγδουπο. Μόνον όταν είναι χαριτωμένο ενδέχεται να επηρεάσει συνειδήσεις, ψυχισμούς, συμπεριφορές, επιλογές (συνειδητές ή μη).

Ξεχωρίζω επίσης το υποκεφάλαιο «Η κατάκτηση του Διαστήματος και το “εγώ του Εγώ”» (σελίδες 244-263), ενόσω το επόμενο κεφάλαιο φέρει τον δελεαστικό υπότιτλο «Η ζωή αλλού σύμπαν», όμως δεν αποκαλύπτω το περιεχόμενό του – επαφίεται σε κάθε επαρκή αναγνώστη/-τρια να το ανακαλύψει. Η περίφημη «σκοτεινή ενέργεια», όπως κι η μυστηριώδης βαρύτητα, μας προβληματίζουν, θα βρουν όμως ελπίζω κάποια στιγμή την αλληλοσυσχέτισή τους με τις άλλες δυνάμεις του σύμπαντος. Το Φαίνεσθαι και το Είναι πολλές φορές συγχέονται, όχι όμως εδώ, σε αυτόν τον εξαιρετικά διεξοδικό και διαφωτιστικό τόμο.

 

Το πιο όμορφο τέχνασμα του φωτός
Κι αν το σύμπαν, τελικά, έχει νόημα;
Νταβίντ Ελμπάζ
Μετάφραση: Άγγελος Φιλιππάτος
Επιστημονική επιμέλεια: Βασίλης Χαρμανδάρης
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
367 σελ.
ISBN 978-618-230-086-2
Τιμή €22,00

Κωνσταντίνος Μπούρας  ποιητής και κριτικός

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25144-omorfo-texnasma-fotos

https://diastixo.gr/