- Χρίστος Παπαγεωργίου
Δεν είμαι σίγουρος αν ο Θοδωρής Καλλιφατίδης είναι ο σημαντικότερος εν ζωή πεζογράφος, όπως ισχυρίζεται φίλος μου συγγραφέας και φιλόλογος, βαθύς γνώστης της ελληνικής λογοτεχνίας, το βέβαιο όμως είναι πως ο συγκεκριμένος δημιουργός κάνει τέχνη σχεδόν από το τίποτα. Εντάξει, δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται το θέμα των σχέσεων ενός γιου με τη μητέρα του, πάντα κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του πεθαμένου πατέρα και συζύγου, όμως αλήθεια, πόση φαντασία μπορεί να εμπεριέχει το χρονικό διάστημα ανάμεσα στον πρωινό καφέ και στο μεσημεριανό φαγητό, ανάμεσα στη βόλτα στα παλιά λημέρια και στον βραδινό ύπνο;
Τι έχουμε, λοιπόν, εδώ; Ο Καλλιφατίδης με το όνομά του, με την πραγματική του ηλικία, με το οικογενειακό και κοινωνικό του στάτους, με την επαγγελματική ιδιότητά του, με τη συγγενική του υπόσταση, ακριβώς ο ίδιος δηλαδή, γυμνός από κάθε ένδυμα παραπλανητικό, έρχεται από τη Σουηδία (χώρα στην οποία έχει μεταναστεύσει από τα είκοσι έξι του χρόνια, παντρεμένος, με παιδιά και εγγόνια) στην Ελλάδα, προκειμένου να δει την 92χρονη μητέρα του, τον 74χρονο αδελφό του, τη νύφη του και τον ανιψιό του, με ένα ταξίδι-αστραπή μιας εβδομάδας. Από την αρχή του ταξιδιού του κρατά στα χέρια του την ιστορία του πατέρα του (που την έγραψε ο ίδιος), την οποία διαβάζει με πολλή προσοχή και αποσπασματικά. Όλη η εβδομάδα περνά με όσο το δυνατόν περισσότερες απλές και καθημερινές συνθήκες, τόσο της μητέρας, η οποία μαγειρεύει, κάνει γλυκίσματα και πίνει το καφεδάκι της, όσο και του γιου, που την πλευρίζει και προσπαθεί να της αποσπάσει μυστικά που αφορούν την παιδική του ηλικία, το πώς τα πήγαινε με τον πατέρα του (αν δηλαδή ήταν αγαπημένο ζευγάρι), τις σχέσεις με τον αδελφό του (ο πατέρας είχε έναν γιο από τον πρώτο του γάμο, ο οποίος πέθανε νωρίς), τέλος, προσπαθεί να της αποσπάσει οτιδήποτε θα του φανεί χρήσιμο για το βιβλίο που στη συνέχεια θα γράψει και το οποίο κρατάμε σήμερα στα χέρια μας. Η εβδομάδα, όπως είπαμε, κυλάει ήρεμα, με συνομιλίες που διατείνονται ότι είναι επιφανειακές, στην ουσία όμως είναι σαφέστατα βαθιές, με κριτικό πνεύμα, είναι λόγια που όλοι μας ανταλλάσσουμε κάποια στιγμή με τη μητέρα μας (είτε πρόκειται για αγόρι, είτε πρόκειται για κορίτσι), που όλοι μάθαμε με κάποια περιέργεια, με κάποια υπόγεια αδυναμία τη ζωή της και το πώς την πέρασε με τον πατέρα, κυρίως για τις όποιες υποσχέσεις που θέλουμε να ξέρουμε, για το περιβάλλον απ’ όπου προήλθαμε, όπου μεγαλώσαμε και πήγαμε παραπέρα.
Ο συγκεκριμένος δημιουργός κάνει τέχνη σχεδόν από το τίποτα.
Στον αποχαιρετισμό, βέβαια, η συγκίνηση περισσεύει, καθώς ο συγγραφέας δεν ξέρει αν θα δει άλλη φορά στη ζωή του τη μητέρα του, το ίδιο σκέφτεται από την άλλη πλευρά και η μάνα για τον γιο. Όταν ο Καλλιφατίδης αποφασίζει να γράψει την ιστορία των γονιών του μέσα από την καθημερινότητα (ο πατέρας του έχει τεράστια πορεία μέσα στον χρόνο, ξεκινώντας από τον Πόντο και την Κωνσταντινούπολη και καταλήγοντας στους Μολάους της Λακωνίας, όπου εργάζεται με την ιδιότητα του δασκάλου, πληρώνει ακόμη και για τις ιδέες του –πέραν όλων των άλλων– κατά την Κατοχή, ενώ παραλίγο γλιτώνει το απόσπασμα), είναι σίγουρος πως μεγάλωσε σε έντιμο και καλό σπίτι, το οποίο και τον βοήθησε στην καριέρα του (πολλάκις και στο συγγραφικό του έργο), ότι είχε δηλαδή έναν δυναμικό πατέρα και μια σχεδόν φιλοσοφημένη μητέρα, η οποία στάθηκε κολόνα στο σπιτικό της. Άρα, και κάνοντας τις ανάλογες συγκρίσεις με τη δική του οικογένεια, το πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα σήμερα, το πώς ο ίδιος μεγάλωσε τα παιδιά του και τα εγγόνια του, ο άνθρωπος Καλλιφατίδης (και βεβαίως ο συγγραφέας) βρίσκει ομοιότητες, όπως επίσης και τεράστιες διαφορές (αφού η Σουηδία είναι μια τόσο προηγμένη χώρα) και δεν αποφασίζει αν θα πάει με το παρελθόν ή θα τραβήξει μπροστά με τα νέα ήθη, με τις καινούργιες νοοτροπίες, σίγουρα όμως δεν θα αφήσει τους γονιούς του στη λήθη, στο πέρασμά τους από αυτή τη ζωή, την οποία και θεωρεί όχι απλώς σοβαρή και συγκλονιστική, όχι απλώς συνετή, αλλά θα έλεγα επαναστατική.
Το μυθιστόρημα Μητέρες και γιοι πρωτοεκδόθηκε το 2007 και τα γεγονότα λάμβαναν χώρα το 2006, όταν ο συγγραφέας ήταν 68 χρονών· σήμερα η μητέρα δεν ζει πια (ίσως πρόλαβε να διαβάσει το βιβλίο που την αφορούσε, που ήταν γραμμένο γι’ αυτήν), καθώς ο δημιουργός έφτασε τα 87 του χρόνια, άρα η τωρινή έκδοση αποτελεί φόρο τιμής, μια υπενθύμιση σε όλους μας πως όσο έχουμε τους γονείς μας κοντά μας πρέπει να τους «ανακρίνουμε», προκειμένου να τους αποσπούμε όσο περισσότερες πληροφορίες και για τα παιδικά μας χρόνια και για την ενήλικη ζωή μας, αλλά και για τη δική τους ρότα στον στίβο της ζωής, πώς πορεύτηκαν, πώς τα κατάφεραν εκείνα τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και του πολέμου, του Εμφυλίου και της Χούντας (ο συγγραφέας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας δεν μπορούσε να μπει στην Ελλάδα λόγω των αριστερών ιδεών του πατέρα του), πώς μπόρεσαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, δίνοντάς τους το σύνολο των αρετών που κάποιος χρειάζεται, όπως ήθος, ηθική, υπομονή, επιμονή, επιμέλεια, αλλά και εξειδίκευση και μόρφωση και κουλτούρα.
Θα κλείσω το παρόν συναισθηματικά φορτισμένο κείμενο για το μυθιστόρημα του Καλλιφατίδη (αυτό έγινε γιατί αληθινά με συγκλόνισε, πράγμα που συνέβη όχι μόνο σε μένα αλλά και σε όσους το διάβασαν και το συζητήσαμε) με ένα ακόμη στοιχείο το οποίο αναφέρθηκε παραπάνω εμμέσως και το οποίο δεν είναι άλλο από την ψυχολογία, η οποία αναπτύσσεται ανάμεσα σε μάνα και γιο. Πράγματι, τόσο οι ερωτήσεις οι οποίες είναι απλές –θες καφέ; σου ετοίμασα το φαγητό που αγαπάς, μήπως πεινάς;– όσο, το κυριότερο, οι απαντήσεις στα «πονηρά» υπονοούμενα του γιου της (ο οποίος όχι μόνο δεν θέλει να την προσβάλει ή να τη φέρει σε δύσκολη θέση, το αντίθετο, προσπαθεί να της εκμαιεύσει πράγματα που δεν γνωρίζει ή που δεν έχει συνειδητοποιήσει επαρκώς) έχουν τέτοιου ψυχολογικού χαρακτήρα χρώμα –ή τουλάχιστον έτσι τα παραθέτει ένας παραμυθάς έμπειρος στις διαπροσωπικές σχέσεις, με δυο λόγια ίσως και να μην είναι όλα αλήθεια, ίσως έχει παρεισφρήσει και το λογοτεχνικό ψεύδος–, που όχι μόνο δεν μας αφήνει αδιάφορους, καθώς ο έντονος ρεαλισμός ίσως τραβούσε την προσοχή μας σε άλλα μονοπάτια, αλλά απεναντίας, συγκινεί με την αμεσότητά του, με το ιστορικό του πλάνο, με την οικογενειακή δυσκολία, τέλος, με την ικανότητά του. Άρα (και αυτό δεν είναι κλισέ), διαβάζουμε όλοι το συγκεκριμένο βιβλίο και αλλάζουμε απόψεις οι οποίες φαίνονται κοινές, μεταφέρουμε εντυπώσεις όσοι είμαστε κάποιας ηλικίας σε νεότερους για την αξία αυτού του επιπέδου των γονιών, όπως του Καλλιφατίδη, όπως όλων που πέρασαν από αυτόν τον κόσμο και διακρίθηκαν κι έδωσαν τα εφόδια και στα παιδιά τους και να διακριθούν αλλά και να προοδεύσουν.
Μητέρες και γιοι
Θοδωρής Καλλιφατίδης
Εκδόσεις Πατάκη
208 σελ.
ISBN 978-618-07-0496-9
Τιμή €12,20
Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.
https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25948-miteres-kai-gioi
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου