- Τασούλα Τσιλιμένη
Πριν από χρόνια, στο ξεκίνημα της πορείας μου ως εκπαιδευτικός της τάξης, σε εποχή που τα βιβλία ήταν λιγότερα και οι εκδότες μετρημένοι στα δάχτυλα, ειδικά όσοι ασχολούνταν και με παιδικά βιβλία, και είχε αρχίσει να στήνεται το εκδοτικό τοπίο με καλά βιβλία (αρχές της δεκαετίας του 1980), στην προσπάθειά μου να προμηθευτώ βιβλία που αξίζει κανείς να τα διαβάζει στα παιδιά, είχε φτάσει στα χέρια μου ένα βιβλίο από τις Εκδόσεις Κέδρος με έτος έκδοσης το 1976 και τίτλο Η γκρινιάρα κατσίκα του Λ. Τολστόι, σε απόδοση του Γιάννη Ρίτσου, μετάφραση του Ανδρέα Σαραντόπουλου και εικονογράφηση της Τζένης Δρόσου. Το βιβλίο ήταν σκληρόδετο και περιείχε 20 ρώσικα λαϊκά παραμύθια. Από τα 20 ξεχώρισα και κράτησα στη μνήμη μου το ένα, χωρίς να είμαι βέβαιη για τον ακριβή τίτλο, αλλά η εικόνα ενός πιθαριού με έπειθε ότι κάπως σχετιζόταν με αυτό, αφού στην ιστορία, που αγαπούσαν ιδιαίτερα τα παιδιά και ζητούσαν ξανά και ξανά να τους τη διαβάσω, σε ένα άδειο πιθάρι έβρισκαν καταφύγιο και στέγη πολλά ζώα, μικρά και μεγάλα.
Είναι γνωστό ότι το λαϊκό παραμύθι δεν γνωρίζει σύνορα και ταξιδεύει από λαό σε λαό, από πολιτισμό σε πολιτισμό, από γεωγραφική περιοχή σε άλλη και από ήπειρο σε άλλη ήπειρο, από χρόνο σε χρόνο, από στόμα σε στόμα. Είναι εύπλαστο υλικό για τους καλούς παραμυθάδες και αυτή είναι μια από τις αξίες του, καθώς ανάλογα με το πώς αξιολογεί ο αφηγητής τις συνθήκες διαμορφώνει εκάστοτε και το παραμύθι. Έτσι, ενώ ο αφηγηματικός άξονας, το μοτίβο, παραμένει κοινός και σταθερός, διαφοροποιούνται στοιχεία και σημεία που δεν επηρεάζουν τη θεματική και το νόημα.
Πρόσφατα, και ύστερα από 42 χρόνια από τότε που πρωτοδιάβασα την Γκρινιάρα κατσίκα, έλαβα ένα δώρο/βιβλίο με τίτλο Το γάντι, με ένα υπέροχο εξώφυλλο και ζωγραφιές της Φωτεινής Στεφανίδη. Από το περικείμενο (τίτλο, συγγραφέα…) θεώρησα ότι είναι ένα καινούργιο βιβλίο που υπογράφει ο Απόστολος Πάππος, δημιουργός του ELNIPLEX, ενός ιστότοπου που προσφέρει πολλά, ενδιαφέροντα και ποιοτικά για το παιδικό βιβλίο.
Εκσυγχρονίζει το συγκεκριμένο παραμύθι, το φέρνει με την επαναφήγηση στα μέτρα του σήμερα, αλλά διατηρώντας με σεβασμό αλώβητα τα χαρακτηριστικά του είδους.
Ανοίγοντας το βιβλίο, στάθηκα στον υπότιτλο: «Βασισμένο σε παραδοσιακό ουκρανικό παραμύθι». Άρχισα να το διαβάζω με ενδιαφέρον, γιατί αγαπώ το λαϊκό παραμύθι και επιμένω στην άποψη ότι είναι εξαιρετικό υλικό για την κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη του σημερινού παιδιού, που καλείται να κατακτήσει και να ανταποκριθεί στον διπλό κώδικα ανάγνωσης, τον ψηφιακό και τον έντυπο. Με έκπληξη διαπίστωσα ότι πρόκειται για μια παραλλαγή (αυτό δηλώνει και την παγκοσμιοποίηση του παραμυθιού) εκείνου του παραμυθιού αλλά, αντί για πιθάρι, εδώ υπάρχει ένα γάντι. Κι αντί για ένα τέλος όπου το πιθάρι σπάει, εδώ το γάντι συνεχίζει, όπως οι εποχές, να προσφέρεται για σπίτι μικρών και μεγαλύτερων ζώων.
Ο Απόστολος Πάππος, ως νηπιαγωγός με βαθιά γνώση του πεδίου του και ευαισθησία στον ρόλο του βιβλίου στη ζωή του παιδιού, διασκευάζει ή αναπλάθει το γνωστό λαϊκό παραμύθι Το γάντι. Δεν πρόκειται για μια απλή αφήγηση με κάποιες παρεμβάσεις, αλλά ουσιαστικά ο Πάππος μάς ξανασυστήνει το παραμύθι φιλτράροντάς το μέσα από τη δική του ματιά και αναδεικνύοντας διαχρονικές αξίες όπως η φιλία, η αλληλεγγύη, η συνύπαρξη (ήμερων και άγριων, μικρών και μεγαλόσωμων ζώων). Ο ενήλικος αναγνώστης διαπιστώνει τις πολλές έννοιες, που αγγίζουν και ιδεολογικές παραμέτρους οι οποίες αφορούν σύγχρονα παγκόσμια κοινωνικά θέματα. Ο αφηγηματικός λόγος κυλάει και αγγίζει τον αναγνώστη όπως το χιόνι εκείνον τον χειμώνα που το γάντι ενός άντρα που περπατά με τον σκύλο του, του πέφτει. Λόγος τρυφερός, που γλιστράει και φτάνει στην ψυχή του ακροατή/αναγνώστη, λόγος που ξέρει να χαϊδεύει αλλά και να ανοίγει μονοπάτια και ορίζοντα σκέψης. Ήδη από την πρώτη φράση ξεχωρίζει το παραμυθιακό μοτίβο και η λογοτεχνική πρόθεση: «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας χειμώνας». Αυτός ο χειμώνας μπορεί να είναι ο δικός μας «χειμώνας», που θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε… Και η φράση «Όλοι οι καλοί χωράνε», αλλά εδώ και οι «κακοί» των παραμυθιών, συνυπάρχουν στο όνομα της αναγκαιότητας και των συνθηκών και αυτή η συνύπαρξη προσφέρει «γλυκιά ζεστασιά… [και] είναι καλύτερα να είσαι με ακόμη έναν…» μια τέτοια χειμωνιάτικη μέρα. Ο Πάππος διατηρεί την επανάληψη φράσεων, στοιχείο δομικό και γνώριμο του λαϊκού παραμυθιού, όπως και τη διαδοχική εμφάνιση ζώων του ενός μετά το άλλο, άλλο επίσης στοιχείο του παραμυθιού. Εκσυγχρονίζει το συγκεκριμένο παραμύθι, το φέρνει με την επαναφήγηση στα μέτρα του σήμερα, αλλά διατηρώντας με σεβασμό αλώβητα τα χαρακτηριστικά του είδους.
Οι ηχοποίητες λέξεις, γλώσσα του κάθε ζώου που εμφανίζεται και εκφράζει την επιθυμία να μπει στο γάντι για να ξεχειμωνιάσει, αρέσει ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά, γιατί και τα ίδια είναι δημιουργοί τέτοιων λέξεων: «…φιου και τιου πάνω στο χιόνι, το ποντικάκι πέρασε και από εκεί… μιου!...», «κεκέξ και κουάξ πάνω στο χιόνι ο βάτραχος… και χραπ και χροπ ένας λαγός…». Οι λέξεις αυτές δίνουν ζωντάνια στην αφήγηση και κρατούν το ακροατήριο των μικρών αναγνωστών, που η προσοχή τους είναι στο φτερό της στιγμής. Το συγκεκριμένο παραμύθι το επιλέξαμε και διαβάστηκε από φοιτήτρια του ΠΤΠΕ στη γιορτή που διοργάνωσε ο σύλλογος «Φίλοι του Μουσείου Παιδικής & Εφηβικής Λογοτεχνίας» και σε κοινό παιδιών που γέμισαν τη Θόλο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, και ήταν τόση η δύναμή του που μια εκπληκτική σιωπή απλώθηκε στον χώρο. Το τέλος του παραμυθιού στο βιβλίο αυτό είναι τόσο ανοιχτό και αισιόδοξο. Το γάντι δεν σκίζεται ακόμη κι όταν τελευταία μπαίνει μια αρκούδα – πάντα με τη σύμφωνη γνώμη όσων είχαν προηγηθεί. Ο άντρας που το είχε χάσει δεν το παίρνει πίσω όταν το βρίσκει, αλλά το προσπερνά και αυτό μένει εκεί «…άδειο. Μέχρι τον επόμενο χειμώνα».
Το αφηγηματικό ύφος το απογειώνει η αέρινη, ξεχωριστή εικονογράφηση της Φωτεινής Στεφανίδη και χαίρεται ο αναγνώστης κάθε ηλικίας τις λεπτεπίλεπτες, σαν χρυσοβελονιές παλαιού εργόχειρου, απεικονίσεις πουλιών, φρούτων, φυτών, δέντρων, του ανέμου… Κάθε σελίδα και μια είσοδος στη συνθήκη του παραμυθιού· κι αναζητά ο αναγνώστης να μπει στο γάντι να νιώσει τη ζεστασιά, γιατί και ποιος δεν θα συμφωνήσει με τη φράση: «Εδώ θα μείνουμε όλο τον χειμώνα, ώσπου να περάσει το κρύο. Ύστερα… βλέπουμε». Μια ονειρική ατμόσφαιρα είναι οι εικόνες και νιώθεις ότι γύρω κινούνται αερικά.
Παρηγοριά και απόλαυση είναι το παραμύθι Το γάντι, διασκευασμένο από τον Απόστολο Πάππο με δεξιοτεχνία· είναι ένα δώρο ανεκτίμητο για τα παιδιά που προσπαθούν να ισορροπήσουν ή πατινάρουν σε οθόνες που γλιστρούν επικίνδυνα.
[Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι ομότιμη καθηγήτρια Παιδικής Λογοτεχνίας και συγγραφέας.]
Το γάντι
Απόστολος Πάππος
εικονογράφηση: Φωτεινή Στεφανίδη
Susaeta
32 σελ.
ISBN 978-618-224-380-0
Τιμή €11,00
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/25930-to-ganti
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου