- Κατερίνα Ζαμαρία
Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων διακυμάνσεων και ανακαλύψεων, που χαρακτηρίζεται από την ταυτόχρονη εμφάνιση συναισθηματικής αστάθειας, αυξημένης ευαισθησίας και αναζήτησης ταυτότητας. Οι έφηβοι αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η διαχείριση των συναισθημάτων τους, η ανάπτυξη σχέσεων και η προσαρμογή σε αλλαγές, ενώ παράλληλα προσπαθούν να κατανοήσουν τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους.
Κι αν η εφηβεία πάντα ήταν η ηλικία που απασχολούσε μικρούς και μεγάλους, τα πράγματα σήμερα είναι πιο πολύπλοκα. Η σημερινή εποχή είναι ιδιαίτερα στρεσογόνα για τους εφήβους: έχοντας ήδη την τραυματική εμπειρία της πανδημίας, η κλιματική κρίση, η βία, η κοινωνική αναταραχή και οι ανησυχίες για το μέλλον στη μεταβατική εποχή μας τους γεμίζουν άγχος, και τα έντονα συναισθήματα της ηλικίας αυτής είναι δύσκολο να εκφραστούν και να γίνουν κατανοητά.
Ζούμε στην εποχή όπου οι άνθρωποι «νιώθουν άσχημα γιατί νιώθουν άσχημα», γεγονός που τρομοκρατεί γονείς και παιδιά.
Η συγγραφέας Λίζα Νταμούρ, με την ιδιότητα της κλινικής ψυχολόγου, με σαφείς, επιστημονικά τεκμηριωμένες εξηγήσεις και με διαφωτιστικά παραδείγματα από την καθημερινότητα, μοιράζεται με τους αναγνώστες πρακτικές πληροφορίες, εξαιρετικά χρήσιμες για να στηριχτούν έφηβοι και γονείς σε αυτήν τη μεταμορφωτική –αλλά και συχνά δύσκολη- διαδρομή προς την ενηλικίωση. Οι πληροφορίες δίνονται σε γλώσσα απλή, με τη χρήση επιστημονικής ορολογίας στο πλαίσιο του αναγκαίου μέτρου, δεδομένου ότι το βιβλίο απευθύνεται σε γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς της ψυχικής υγείας.
Η Νταμούρ ξεκινά από μια ιδιαίτερη επισήμανση, που διαφοροποιεί την οπτική της από την κυρίαρχη της εποχής. Όπως εύστοχα παρατηρεί, η άνοδος της βιομηχανίας της ευεξίας δημιούργησε την ψευδαίσθηση ότι μια πλειάδα προϊόντων αυτοφροντίδας δίνει τη δυνατότητα απομάκρυνσης των ανεπιθύμητων συναισθημάτων. Το γεγονός αυτό μεταβάλλει και τον τρόπο με τον οποίον ο πολιτισμός ορίζει την ψυχική υγεία. Ενώ στην πραγματικότητα αυτή περιλαμβάνει ένα φάσμα συναισθημάτων με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι όλοι οι άνθρωποι, σήμερα η ψυχική υγεία έχει εξισωθεί με την ευχάριστη ψυχική διάθεση. Ζούμε στην εποχή όπου οι άνθρωποι «νιώθουν άσχημα γιατί νιώθουν άσχημα», γεγονός που τρομοκρατεί γονείς και παιδιά.
Πάνω σε αυτήν τη βάση καταρρίπτει τρεις κυρίαρχους μύθους σχετικά με την ψυχολογία των εφήβων. Ο πρώτος αφορά την άποψη ότι το συναίσθημα είναι εχθρός της λογικής. Υποστηρίζει πως οι έφηβοι πρέπει να μάθουν να αποκωδικοποιούν τα συναισθήματά τους ως αυτό που πραγματικά είναι: μια πληροφορία. Ο δεύτερος μύθος αφορά την αντίληψη ότι τα δύσκολα συναισθήματα βλάπτουν τους εφήβους. Η Νταμούρ υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο: πως η Συναισθηματικη Δυσφορία αποτελεί ένδειξη ανάπτυξης. Εξηγεί, βέβαια, ότι όταν ο πόνος μετατρέπεται σε τραύμα, τότε χρειάζεται η παρέμβαση ειδικού. Ο τρίτος μύθος αφορά την ευθραυστότητα των εφήβων, μύθος που συνδέεται τόσο με τους φόβους –λόγω άγνοιας– των γονιών όσο και με τη σύγχυση ταύτισης της ψυχικής υγείας με την ευτυχία.
Εκτενής αναφορά γίνεται και στη σχέση φύλου και συναισθημάτων. Επισημαίνεται ότι υπάρχει μια δέσμη προσδοκιών που αφορούν την έκφραση κάποιων συναισθημάτων, διαμέσου ενός έμφυλου συναισθηματικού κώδικα που εδραιώνεται μέσω της διαπαιδαγώγησης. Αυτές οι έμφυλες διαφορές αφορούν τόσο την ενσυναίσθηση όσο και την επιθετικότητα, αλλά και τον τρόπο που εκφράζει (ή δεν εκφράζει) κάποιος τα συναισθήματά του με βάση το φύλο. Υπό αυτό το πρίσμα εξετάζονται και φαινόμενα όπως η παρενόχληση ή ο σεξισμός, που συσχετίζονται με την απουσία αυτοσεβασμού εκ μέρους του εφήβου.
Πρέπει να επισημανθεί ότι ένα από τα στοιχεία που καθιστούν το βιβλίο αξιοπρόσεκτο έχει να κάνει με το γεγονός ότι για πολλά από τα θέματα που θίγονται λαμβάνεται υπόψη το δεδομένο ότι πολλοί έφηβοι πλέον αυτοπροσδιορίζονται με μια φυλοεπεκτατική ταυτότητα, δίνοντας την ευκαιρία στον αναγνώστη να προσεγγίσει την ψυχοσύνθεση των εφήβων και πέρα από το παραδοσιακό δυαδικό φύλο.
Με τρόπο σαφή εξηγεί τις αλλαγές που προκαλεί στον εγκέφαλο η εφηβεία, γεγονός που συνδέεται με πολλές από τις «ανεξήγητες» ή «προβληματικές» συμπεριφορές των εφήβων. Εστιάζει σε ζητήματα που οδηγούν σε προστριβές γονιών-εφήβων, όπως π.χ. η χρήση της τεχνολογίας, η απόδοση στο σχολείο, τα ωράρια ύπνου ή τα όρια. Εξηγεί ότι πολλές φορές η προκλητική διάθεση των εφήβων συνδέεται με τα μπερδεμένα συναισθήματά τους και δε διστάζει να «επικρίνει» τους γονείς οι οποίοι δεν μπαίνουν καν στον κόπο να αναρωτηθούν πόση αλήθεια μπορεί να κρύβεται πίσω από τις κατηγορίες ή τα σχόλια που κάνουν γι’ αυτούς οι έφηβοι. Ακριβώς γι’ αυτό τονίζει την αναγκαιότητα να εξετάζουν και οι γονείς τα δικά τους συναισθήματα, συναισθήματα που συχνά απορρέουν από δικές τους ανάγκες ή φόβους, να προβληματίζονται και να επαναπροσδιορίζουν και τη δική τους στάση και οπτική.
Η Λίζα Νταμούρ παρομοιάζει την εφηβεία με ένα ποτάμι που, ενώ ρέει, ξαφνικά ξεχειλίζει και αυτή η –συναισθηματική– πλημμύρα πρέπει να εκφραστεί. Και μολονότι ένα ισχυρό ρεύμα ενέχει κινδύνους, μπορεί να αποτελέσει και τεράστια πηγή δύναμης, μετατρέποντας τους εφήβους σε επικοινωνιακούς, ικανούς και συμπονετικούς ανθρώπους. Γι’ αυτό συμβουλεύει τους γονείς –και όχι μόνον– πως αν θέλουν να βοηθήσουν τους εφήβους να ανακτήσουν τον συναισθηματικό τους έλεγχο, πρέπει να λειτουργούν ως σταθερή παρουσία, να ακούνε με προσοχή και υπομονή, να παρέχουν έμμεση συμπαράσταση όταν ο έφηβος δεν είναι έτοιμος ή δε θέλει να μιλήσει. Ταυτόχρονα δίνει πρακτικές οδηγίες, με αναφορά σε πλειάδα παραδειγμάτων από την επαγγελματική της πείρα, για τη Συναισθηματική Ρύθμιση των εφήβων, δηλαδή τρόπους ώστε οι νέοι να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και να τα εξωτερικεύουν δημιουργικά.
«Είναι δυσάρεστο να συγκρούεσαι με το παιδί σου, όμως πάντα με ανησυχεί η απουσία σύγκρουσης μεταξύ εφήβου και γονιού παρά η ύπαρξή της» γράφει η Νταμούρ, συμπληρώνοντας την Άννα Φρόιντ που υποστηρίζει πως αυτές οι ψυχικές διακυμάνσεις, που σε οποιοδήποτε άλλο στάδιο της ζωής θεωρούνται αφύσικες, «δεν σημαίνουν τίποτα περισσότερο από το ότι η δομή της προσωπικότητας ενός ενηλίκου χρειάζεται τον χρόνο της για να αναδυθεί».
Η συναισθηματική ζωή των εφήβων
Lisa Damour
μετάφραση: Χριστίνα Κασσεσιάν
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
336 σελ.
ISBN 978-618-232-054-9
Τιμή €17,99
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25329-sunaisthimatikh-zoh-efhvon
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου