- Λεύκη Σαραντινού
Η κινεζική αυτοκρατορία ιδρύθηκε το 221 π.Χ. και διήρκεσε ως το 1912 μ.Χ., όταν αντικαταστάθηκε από την κινεζική δημοκρατία. Μιλάμε, επομένως, για την πιο μακραίωνη αυτοκρατορία στην ανθρώπινη ιστορία. Πώς και γιατί συνέβη αυτό το μικρό θαύμα; Αυτό ακριβώς είναι και το κεντρικό ερώτημα στο ανά χείρας βιβλίο, με τίτλο Η Αιώνια Αυτοκρατορία, του συγγραφέα και πανεπιστημιακού καθηγητή Γιούρι Πάινς, το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σε μετάφραση της Μαρίας Παπαηλιάδη και επιστημονική επιμέλεια των Στέφανου Γκαντόλφο και Άννας-Ειρήνης Μπάκα.
Αναντίρρητα πρόκειται για ένα αυστηρά επιστημονικό πόνημα, που αναλύει με κάθε λεπτομέρεια την αυτοκρατορική κουλτούρα και την πολιτική ιδεολογία μιας χώρας με πιο μακραίωνο πολιτισμό ακόμα και από την Ελλάδα. Κι ενώ οι Έλληνες γνώριζαν τον πολιτικό κατακερματισμό στα χρόνια της αρχαιότητας, οι Κινέζοι ήδη από το 221 π.Χ. γνώριζαν τι θα πει αυτοκρατορική ενότητα.
Ποια ήταν, λοιπόν, τα σημεία της κινεζικής ιδεολογίας που μπόρεσαν να κρατήσουν τη συνοχή της αυτοκρατορίας διά μέσου τόσων αιώνων; Η γραφειοκρατία της, το εκπαιδευτικό της σύστημα, η παντοδυναμία και η ιερότητα του μονάρχη, η διευρυμένη οικογένεια και η μεγάλη σημασία της, η σημαντική κοινωνική κινητικότητα, παρά τη μεγάλη σημασία της ιεραρχίας, αλλά και η ομοιομορφία στη γλώσσα σε μία έκταση τόσο αχανή όσο σχεδόν οι στέπες της Ασίας.
Η αυτοκρατορική αντίληψη των Κινέζων συνοψίζεται στην αρχή: τα πάντα υπό τον Ουρανό οφείλουν να είναι ενωμένα υπό έναν και μοναδικό μονάρχη. Ο Κινέζος αυτοκράτορας διαδραμάτιζε σπουδαίο ρόλο σε όλους τους τομείς της κοινωνικής, πολιτικής, πολιτιστικής και οικονομικής ζωής, αλλά και στον τομέα της θρησκείας, καθότι θεωρούνταν ιερό πρόσωπο. Ιδού τι μας λέει ο συγγραφέας για το ιερό πρόσωπο του αυτοκράτορα στην Κίνα, ο οποίος αποτέλεσε, όπως ήταν φυσικό, τον πυρήνα του αυτοκρατορικού ιδεώδους:
Η ευελιξία του διοικητικού συστήματος της αυτοκρατορίας, πάντως, ήταν αυτή που επέτρεψε στην αυτοκρατορία τη μακροζωία της.
Θεωρητικά, ο Κινέζος αυτοκράτορας ήταν ο ισχυρότερος άνθρωπος στον κόσμο. Η δόξα του ήταν προπάντων συμβολική. Λόγω της μοναδικότητάς του, ο αυτοκράτορας ήταν η προσωποποίηση της υπέρτατης αρχής της ενότητας της επικράτειας, ενώ με την ιδιότητα του «Υιού του Ουρανού» ενεργούσε ως μοναδικός διαμεσολαβητής και εκπρόσωπος της ύψιστης θεότητας, του Ουρανού. […] Ο ίδιος λατρευόταν ως ο ανώτερος ρυθμιστής του χρόνου και του χώρου. […] Η συμβολική σημασία του αυτοκράτορα ήταν ανάλογη με την πραγματική εξουσία την οποία αναμενόταν να κατέχει. Ο αυτοκράτορας ήταν ο ανώτατος διοικητής, νομοθέτης και δικαστής της επικράτειας. Ο αρχιστράτηγος, ο ανώτατος θρησκευτικός άρχοντας και ο κορυφαίος διδάσκαλος. Ήταν ο επίσημος κυρίαρχος των εδαφών «ανάμεσα στις θάλασσες». Καμία σπουδαία απόφαση ή σημαντικός διορισμός δεν προχωρούσε χωρίς τη ρητή του έγκριση. Δεν υπήρχαν θεσμικοί περιορισμοί στην εξουσία του.
Κατανοούμε, επομένως, πόσο βαθιά ριζωμένη ήταν η αυτοκρατορική κουλτούρα στην Κίνα. Η ευελιξία του διοικητικού συστήματος της αυτοκρατορίας, πάντως, ήταν αυτή που επέτρεψε στην αυτοκρατορία τη μακροζωία της. Ακόμα, η επιρροή των λογίων, όπως για παράδειγμα του Κομφούκιου, υπήρξε πολύ σημαντική στη διαμόρφωση της αυτοκρατορικής ιδεολογίας και στην αντίληψη ότι κράτος και οικογένεια οφείλουν να παραμένουν ενωμένα. Οι λόγιοι πλαισίωναν τον αυτοκράτορα και λάμβαναν δημόσια αξιώματα, όπως και οι ευγενείς, ύστερα από αυστηρές εξετάσεις. Αριστοκράτες και λόγιοι συμμαχούσαν με τους εκάστοτε αυτοκράτορες, ήταν όμως και οι διαμεσολαβητές μεταξύ μονάρχη και λαού. Τι γίνεται, όμως, με αυτόν τον τελευταίο;
Ο λαός πολλές φορές ανέτρεψε δυναστείες στη μακραίωνη κινεζική ιστορία μέσω λαϊκών εξεγέρσεων, οι οποίες, όμως, αντί να υπονομεύσουν την αυτοκρατορική εξουσία, εν τέλει τη δυνάμωναν, μέσω της αλλαγής των δυναστειών και της εκτόνωσης της όποιας έντασης.
Εκτός από τον πρόλογο των επιστημονικών επιμελητ(ρι)ών του τόμου, τον πρόλογο του συγγραφέα για την ελληνική έκδοση και την εισαγωγή, το βιβλίο χωρίζεται σε έξι κεφάλαια που εξετάζουν καθέναν από τους πυλώνες της αυτοκρατορικής κουλτούρας της Κίνας: Το ιδεώδες της μεγάλης ενότητας, Ο μονάρχης, Οι λόγιοι, Οι τοπικές ελίτ, Ο λαός, Η αυτοκρατορική κουλτούρα στη νεότερη εποχή. Στο τελευταίο κεφάλαιο ο συγγραφέας εξετάζει πώς έφθινε σταδιακά η αυτοκρατορική κουλτούρα κάτω από την επιρροή της ιδεολογίας του κομμουνισμού κατά τον εικοστό αιώνα. Βέβαια, στις μέρες μας ακόμα και η επιρροή του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας μειώνεται σταδιακά. Το αξιόλογο έργο, από τα λίγα που έχουν εκδοθεί στην ελληνική γλώσσα και αφορούν την Κίνα και τον πολιτισμό της, συμπληρώνει η παράθεση εκτενών σημειώσεων, βιβλιογραφίας, καθώς και ένα χρήσιμο ευρετήριο.
Η Αιώνια Αυτοκρατορία
Η πολιτική κουλτούρα της αρχαίας Κίνας και η αυτοκρατορική της κληρονομιά
Γιούρι Πάινς
Μετάφραση: Μαρία Παπαηλιάδη
Επιστημονική επιμέλεια: Στέφανος Γκαντόλφο, Άννα-Ειρήνη Μπάκα
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
440 σελ.
ISBN 978-618-230-064-0
Τιμή €21,00
Λεύκη Σαραντινού ιστορικός και συγγραφέας
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25328-aionia-autokratoria
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου