- Αγγελική Δημοπούλου
Ο Βίλεμ Μ. Ρόχεμαν είναι Βέλγος λογοτέχνης, ο οποίος ζει στις Βρυξέλλες. Έχει γράψει ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, δοκίμια και θεατρικά. Έργα του έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε περισσότερες από 25 χώρες, ενώ ο ίδιος έχει τιμηθεί με λογοτεχνικά βραβεία στη Φλάνδρα, την Ολλανδία, την Ιταλία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία. Η μέρα που ο Ίκαρος έπεσε στον κήπο μας είναι η τρίτη ποιητική συλλογή του που κυκλοφορεί στα ελληνικά, σε μετάφραση της Στέλλας Πεκιαρίδη, από τις Εκδόσεις Βακχικόν.
Μόλις κυκλοφόρησε στη χώρα μας η τρίτη συλλογή σας που μεταφράζεται στα ελληνικά. Πώς νιώθετε γι’ αυτήν την έκδοση;
Mέχρι τώρα, βιβλία μου έχουν μεταφραστεί σε σχεδόν τριάντα χώρες. Στις ΗΠΑ και τον Καναδά, σε όλη την Ευρώπη από την Ισλανδία και την Ιρλανδία μέχρι το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία και τη Ρωσία, ακόμη και στην Ιαπωνία. Ποιήματά μου έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά περιοδικά και ανθολογίες σε άλλες χώρες όπως η Ινδία, η Κίνα και η Νότια Αφρική. Και τώρα έχω πράγματι τρία βιβλία στην Ελλάδα. Πρέπει να ομολογήσω ότι η Ελλάδα έχει μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου.
Ο ποιητής είναι ο φυσικός εχθρός των πολιτικών.
Στα ποιήματά σας βρίσκουμε ίχνη του ελληνικού στοιχείου; Πώς αυτές οι επιρροές εισέρχονται στην ποίησή σας;
Πάντα με ενδιέφερε ο ελληνικός πολιτισμός και ιδιαίτερα οι παλιοί μύθοι. Είναι κλισέ ότι η Ελλάδα είναι το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αλλά είναι γεγονός ότι αυτά που έγραψαν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς και φιλόσοφοι είναι αξεπέραστα. Οι μύθοι του Οιδίποδα ή του Ίκαρου είναι σήμερα τόσο επίκαιροι, όσο ήταν και πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια. Στους μεταγενέστερους αιώνες, μόνο ο Δάντης και ο Σαίξπηρ έφτασαν σε αυτό το υψηλό επίπεδο. Είμαι γοητευμένος από αυτά τα αρχαία ελληνικά κείμενα. Γι’ αυτό αναφέρομαι τακτικά στα ποιήματά μου σε αυτούς τους συγγραφείς και φιλοσόφους, αλλά φυσικά γνωρίζω το μικρό ταλέντο που έχω σε σύγκριση με αυτούς τους δασκάλους.
Τι είδους ποίηση θα συναντήσουν οι Έλληνες αναγνώστες στις σελίδες αυτής της συλλογής;
Για πολλούς ποιητές, το πιο σημαντικό στοιχείο στην ποίησή τους είναι η μουσικότητα της γλώσσας. Αυτό ίσχυε πάντα. Ο Γάλλος ποιητής του 19ου αιώνα Πολ Βερλέν είπε: «De la musique avant toute chose», που σημαίνει «η μουσική πρώτα απ’ όλα». Και έγραψε πράγματι αυτό το είδος ποίησης. Οι στίχοι του είναι καθαρή μουσική, χωρίς κανένα νόημα, αλλά πολύ όμορφοι. Στην ολλανδική λογοτεχνία έχουμε επίσης πολλούς ποιητές που ενδιαφέρονται καταρχήν για τη μουσικότητα της γλώσσας τους. Για μένα αυτό δεν έχει την παραμικρή σημασία. Γράφω ένα είδος ποίησης που είναι πιο κοντά στη ζωγραφική παρά στη μουσική. Ένας σημαντικός Φλαμανδός κριτικός έγραψε ότι είμαι «ζωγράφος με λέξεις». Η ποίησή μου είναι πράγματι πολύ οπτική. Δημιουργώ εικόνες με τις λέξεις. Έτσι, ο αναγνώστης μπορεί να δει στη φαντασία του τι γράφω, ακόμα κι αν δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Νομίζω ότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ποίησή μου μεταφράζεται τόσο πολύ. Είναι αδύνατον να μεταφράσεις μια ποίηση με πολλή μουσικότητα, γιατί αν θέλεις μια μουσική μετάφραση πρέπει να χρησιμοποιήσεις άλλες λέξεις σε σχέση με το πρωτότυπο. Έτσι, δημιουργείται μια εντελώς διαφορετική ποίηση. Τα ποιήματά μου είναι, νομίζω, αρκετά εύκολα στη μετάφραση, επειδή δεν υπάρχει αυτό το εμπόδιο του ήχου των λέξεων. Η σχέση μου με τη ζωγραφική προέκυψε με έναν πολύ φυσικό τρόπο. Ο θείος μου (ο αδελφός του πατέρα μου) ήταν ένας επιτυχημένος ζωγράφος. Ήθελε να γίνω κι εγώ ζωγράφος και μου έκανε μαθήματα ζωγραφικής. Έτσι, ξεκίνησα στην πραγματικότητα ως ζωγράφος. Οι γονείς μου, αντίθετα, ήθελαν να γίνω μουσικός και έτσι παρακολούθησα για έξι χρόνια μαθήματα μουσικής στις Βρυξέλλες. Αλλά όσο πεισματάρης κι αν ήμουν πάντα, παράτησα και τη ζωγραφική και τη μουσική και αποφάσισα ότι έπρεπε να γίνω συγγραφέας, ποιητής. Πάντως, η αγάπη για τη ζωγραφική παρέμεινε κι έτσι έγινα και κριτικός τέχνης.
Ο ομότεχνός σας ποιητής Guy van Hoof γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου ότι οι στίχοι σας εκτείνονται πέρα από όλα τα σύνορα και δεν περιορίζονται στον χώρο ή τον χρόνο. Είναι κάτι που έχετε κατά νου όταν γράφετε: την υπέρβαση των συνόρων οποιουδήποτε είδους;
Αυτή είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση, επειδή η δήλωσή του έχει διαφορετικές έννοιες. Κατ’ αρχάς, είμαι κατά της διαίρεσης της λογοτεχνίας σε διαφορετικά είδη. Γράφω ποίηση, μυθιστορήματα, διηγήματα και θεατρικά έργα, αλλά για μένα όλα αυτά είναι το ίδιο πράγμα. Είναι λογοτεχνία. Στην πεζογραφία και το θέατρό μου χρησιμοποιώ επίσης ποίηση. Το πρώτο μου μυθιστόρημα ήταν Οι Κένταυροι (υπήρχε ήδη η επιρροή της αρχαίας Ελλάδας) και ήταν στην πραγματικότητα καθαρή ποίηση σε μορφή πεζογραφίας, με πολλές εικόνες. Έτσι, αρνούμαι τα όρια μεταξύ των διαφορετικών ειδών στη λογοτεχνία. Η δεύτερη έννοια της δήλωσής του είναι ότι η ποίησή μου δεν περιορίζεται στην ολλανδική γλώσσα, αλλά εκτιμάται και πέρα από τα σύνορα της χώρας μου.
Το φανταστικό στοιχείο φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη γραφή σας. Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση – σύμφωνα με το ρητό του Αϊνστάιν, που κοσμεί την πρώτη σελίδα της συλλογής;
Ναι, η φαντασία είναι εξαιρετικά σημαντική, γιατί χωρίς αυτήν η ζωή θα ήταν αφόρητη και καθόλου κατανοητή. Στην πραγματικότητα, το πιο σημαντικό θέμα στην ποίησή μου είναι ο χρόνος. Γι’ αυτό ταξιδεύω στον χρόνο σε άλλες περιόδους, όπως η αρχαία Ελλάδα ή η Αναγέννηση. Αλλά ο χρόνος δεν υπάρχει. Είναι μια εφεύρεση του ανθρώπου για να μπορεί να οργανώνει τη ζωή του. Και η ιδέα μας για τον χρόνο σχετίζεται με την ύπαρξή μας στη Γη. Αν ζούσαμε σε έναν άλλο πλανήτη, μια μέρα και ένας χρόνος θα είχαν διαφορετική διάρκεια. Και στο Διάστημα δεν υπάρχει καθόλου χρόνος. Ο χρόνος και ο χώρος είναι ατελείωτοι, επομένως δεν είναι μετρήσιμοι. Γι’ αυτό ο Αϊνστάιν είπε ότι ο χρόνος και η απόσταση είναι το ίδιο. Η γνώση και η λογική δεν σε βοηθούν να καταλάβεις αυτές τις άπειρες έννοιες. Μόνο η φαντασία μπορεί να βοηθήσει σε αυτό το θέμα.
Ποιες είναι οι σκέψεις σας για τον ρόλο της ποίησης στη σημερινή εποχή; Νιώθετε ότι χρειαζόμαστε περισσότερη ποίηση σήμερα;
Η πραγματικότητα είναι ανελέητη, ειδικά σε αυτήν την εποχή όπου οι πολιτικοί απειλούν ξανά με έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο και δηλώνουν χωρίς ντροπή ότι θα χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα. Ο ποιητής είναι ο φυσικός εχθρός των πολιτικών. Αυτό ίσχυε πάντα. Ο Πλάτωνας δεν ήθελε ποιητές στις κυβερνήσεις της ιδανικής του πολιτείας. Και ο Δάντης εξορίστηκε από την πόλη του, τη Φλωρεντία. Στη Σοβιετική Ένωση, οι ποιητές εξορίστηκαν στη Σιβηρία. Φυσικά, ο ποιητής είναι ανυπεράσπιστος. Ο μεγάλος Ολλανδός ποιητής Lucebert έγραψε: «Ό,τι είναι πολύτιμο είναι ανυπεράσπιστο». Δεν μπορείς να σταματήσεις μια σφαίρα με ένα ποίημα. Αλλά ο ποιητής μπορεί να αποδείξει ότι η ομορφιά και το συναίσθημα είναι πιο σημαντικά από την κατάκτηση ενός κομματιού γης.
Η μέρα που ο Ίκαρος έπεσε στον κήπο μας
Επιλογή ποιημάτων
Βίλεμ Μ. Ρόχεμαν
μετάφραση: Στέλλα Πεκιαρίδη
Εκδόσεις Βακχικόν
74 σελ.
ISBN 978-618-231-229-2
Τιμή 10,60€
https://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/25322-willem-roggeman
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου