- Γιώργος Δρίτσας
Οι παλιοί θρησκευτικοί μύθοι ή, ας πούμε καλύτερα, οι επίσημοι εκκλησιαστικοί βίοι, μιλούσαν για κάποιους «περιέργους» ανθρώπους, οι οποίοι μέσα στην καταχνιά του καιρού τους, πορεύονταν με δείκτη μια κάποια προσωπική επαφή με το Θείο. Μια επαφή που βρισκόταν μέσα στην ίδια τη ζωή και την εγκόσμια πορεία του ανθρώπου. Είναι εξάλλου γνωστό ότι, προτού μολυνθεί με ηθικισμό οποιαδήποτε μορφή θέασης του θρησκευτικού στοιχείου, οι Άγιοι ήταν άνθρωποι περήφανα αμαρτωλοί που επέλεξαν εν τέλει να αλλάξουν ριζικά, χωρίς κάποια εξωτερική επιβολή.
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, πολλοί από αυτούς με κηρύγματα ιδιωτικά και με σοφές γι’ αυτούς ενοράσεις πορεύτηκαν μέσα σε έναν κόσμο, ας πούμε, ατομικό μακριά από προσωπεία, δομές ή θεσμούς. Η ποίηση δε, περισσότερο από άλλες τέχνες, αποτέλεσε έναν βασικό εκφραστή αυτής της ατομικής ενόρασης ενός άλλου, μη υλικού, κόσμου. Από τον Ρωμανό τον Μελωδό μέχρι τον Μάιστερ Έκχαρτ, εξάλλου, έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα.
Γιατί τα αναφέρω, όμως, όλα αυτά; Διότι η Γεωργία Καλαφάτη στην πρώτη, πολύ ιδιαίτερη συλλογή της, Η Αγέραστος Ρόζα, φαίνεται να προσεγγίζει και αυτή μια δική της ιερότητα, θρησκευτικότητα, δομώντας μια επαφή με το εξώκοσμο στοιχείο – τόσο μέσω των ποιημάτων όσο και μέσω της γενικότερης αισθητικής του βιβλίου της. Μέσω μιας, κυρίως, ελευθερόστιχης ποιητικής σύνθεσης, χωρισμένης σε πέντε νοηματικά ομοιόμορφα μέρη και αυτά με τη σειρά τους σ’ ανάλογα μικρότερα μέρη, μας θυμίζει ότι κάποια πράγματα εκφράζονται ακόμη πιο όμορφα όταν αφήνονται να εκδιπλωθούν κι όχι όταν συμπιέζονται. Έτσι, λοιπόν, σαν ένα μεγάλο ποίημα εκτυλίσσεται η συλλογή της, όπως θα δούμε παρακάτω, μέσα στην οποία ο παλιός, μυστικιστικός συμβολισμός του ρόδου επανανακαλύπτεται υπό μια νέα οπτική, πιο προσωπική αλλά ταυτόχρονα διευρυμένη.
Πιο συγκεκριμένα, ήδη από τις πρώτες σελίδες της συλλογής παρατηρούμε αυτό το προσωπικό βίωμα που εκκινεί από όλες τις αισθήσεις, κι απολήγει, σαν αρχή μιας ιστορίας, στη «σάρκα» του τώρα. Μέσα απ’ την υπαρκτή σάρκα της ίδιας της ποιήτριας, που σαν ένα εσωτερικό ιερό, σαν ένα καταφύγιο, προορίζεται, αυτό το «Ρόδο, το Αμάραντο», να διαλαλήσει το δικό του Ευαγγέλιο για τον κόσμο, σε πέντε επεισόδια.
Μας θυμίζει ότι κάποια πράγματα εκφράζονται ακόμη πιο όμορφα όταν αφήνονται να εκδιπλωθούν κι όχι όταν συμπιέζονται.
Επεισόδιο, λοιπόν, πρώτο, «Η εκ βράχου αυτοφυής». Το πρώτο ποίημα της ενότητας αυτής είναι αυτό που σηματοδοτεί την όλη πορεία της συλλογής. Ποιήματα χωρίς άσκοπες καταγραφές, κι άμεσα δοσμένα νοήματα – μια ποιητική με σκοπό την καλλιτεχνική ελευθερία και όχι άσκοπες αισθητικές περικοκλάδες. Μια αρχική περιήγηση σ’ έναν διάκοσμο οικείο, έναν διάκοσμο που η αγάπη προς κάποιον Άλλον (μητέρα, αγαπημένο), με άλφα κεφαλαίο προφανώς, υπάρχει διάχυτη σαν προσκυνητάρι (ποίημα ΙΙΙ), αφού και ο Άλλος είναι κι αυτός ένας «εν δυνάμει Άγιος» (ποίημα ΙV).
Επεισόδιο δεύτερο, «Η εξ ιδρώτος και δακρύων αυτοποτιζόμενη». Και τώρα η ώρα του ανοιχτού πόνου, αυτού του άραφτου τραύματος πάνω στις παλάμες και τα ούλα. Η γιγάντωση του άλλου, του άντρα, του εραστή, αποκτά ξανά μια διάσταση θεοποίησης. Πώς θα γινόταν αλλιώς, αφού μέσα στο τίποτα και το μηδέν του κόσμου –των κυνικών απολήξεων του νου– κάθε άνθρωπος γίνεται ένα απόλυτο σημείο του άκτιστου κόσμου; Καμία απάντηση δεν θα ακουστεί, βέβαια, σ’ αυτή την απάντηση, παρά μόνο η κραυγή ηδονής ενός καζαντζακικού θεού. Ένα προσωπικό όνομα ενός Άλλου, ενός προσωπικού άγνωστου θεού («να σε κάνω μέθοδο, ιδεόγραμμα, όνομα του Θεού άγνωστο», ποίημα IV) μπορεί να καθρεφτίσει το απεριόριστο και το άγιο. Ο Άλλος ως θεός προσωπικός, ένας personal Jesus ενός Johnny Cash, που όμως έχει την ικανότητα να μετατρέπει τον πιστό του επίσης σε θεό, μέσω του πόνου της απόλυτης απουσίας και του κενού της ανυπαρξίας του («Εγώ που εξαναγκάστηκα να γίνω Θεός/ για ν’ αντέξω την απουσία σου,/ αφού μόνο ο Θεός μπορεί να υπάρχει και να μην υπάρχει ταυτόχρονα», ποίημα V). Μια απουσία, ένα κενό, που εξοστρακίζεται από ποιήματα προσευχές, που ισοφαρίζουν την εντροπία της απώλειας (ποίημα ΙΧ).
Επεισόδιο τρίτο, «Η εκ πίστεως αυταναφλέγουσα». Η ώρα της πίστης, όταν η απώλεια φτάνει στον άκρατο βαθμό της, την ύστατη αυτοθανάτωση της ύλης, την κινητική παύση μέσα στον αλλόκοσμο κόσμο της δύναμης των περασμένων εποχών. Και όμως, μέσα στα περασμένα γενέθλια, τις νοσοκομειακές δηλώσεις μαρτυρίου γεννιέται η επιθυμία για μια νέα ζωή, για μια αναγέννηση πέρα του θανάτου, όπως η Θεία σχεδόν ανάμνηση ενός ξεραμένου τριαντάφυλλου («Μόνον θα ’χω τη χαρά που κάποτε το τριαντάφυλλο/ με επέλεξε άξια μαρτυρίας Του», ποίημα ΙΙ). Εξάλλου, ακόμη και όταν χάνεται –ελέω δυσκολιών– η πίστη και μετατρέπεται σ’ έναν «Αντίχριστο», μηδενιστή, παρά ταύτα η συγχώρεση επέρχεται· αυτή η τελική συγχώρεση η απόλυτη, αλλά ταυτόχρονα άπορη (ποίημα V). Τα πράγματα, ούτως ή άλλως, το αμείλικτο ποτάμι του γίγνεσθαι τα παίρνει πίσω ή τα γυρίζει πίσω στοιχειωμένα με τα περασμένα (ποίημα VI).
Επεισόδιο τέταρτο, «Η εξ ανέμων καταμαδημένη». Σε πέντε ανέμους διασκορπίζονται όλα τα σημεία του ορίζοντα, διασκορπίζονται σε μια νέα έρημο του Σινά, μια ύστατη διαφυγή από τον κόσμο και το κενό που αφήνει πίσω της αναπόφευκτα (ποίημα Ι). Ανοίγουν, έτσι, οι ορίζοντες της αντίληψης προς ένα νέο πένθος, μαύρο αλλά αληθινό, που δεν μεταφράζεται με εθιμοτυπικά καρβουνίσματα αλλά με μια εσωτερική ανοχή του μαρτυρίου, ενός μαρτυρίου που είναι τόσο βαρύ ώστε ακόμη και το τίποτα φαντάζει μπρος του, ίσως, σαν μια ανακούφιση (ποίημα ΙΙΙ). Γιατί εκεί στην τελευταία επιμονή του μαρτυρίου κρύβεται η αλήθεια, η αλήθεια της χαμένης θεάς των πανάρχαιων χρόνων, που τυγχάνει ταυτόχρονα άσπονδος αλλά ωραίος θεός (βλ. IV).
Επεισόδιο πέμπτο και τελευταίο, «Η στας αιθέρας εξιλεωμένη». Η ώρα, λοιπόν, της καταγραφής της αλήθειας, της αλήθειας του τραύματος και η φώτισή του μέσω της εξιλέωσης της πιο βαθιάς μοίρας, της βαθιάς μοίρας της καρδιάς που αναζητά λίγη γαλήνη μέσα στο ύστατο δάκρυ στο Κολοσσαίο του πόνου, του πιο γλυκού και του πιο βάναυσου. Φτάνει η ώρα των ζωντανών του ψυχοσάββατου, μια μέρα του Δεκαπενταύγουστου, η ώρα της αιώνιας φτωχής κυράς των σαβάνων, για όλα αυτά τα «ζωντανά παιδιά» με τις πεθαμένες ρίζες (ποίημα Ι). Μέσα, όμως, σ’ αυτή την καμένη «παλιά πατρίδα» και σ’ αυτό το τοπίο καταστροφής, ξεπροβάλλει μια νέα αυγή, ένα νέο βασίλειο, το βασίλειο του υπομονετικού προσκυνητή των κακουχιών (ποίημα IV). Το ξύπνημα επανέρχεται πάλι βραδύ, αυτή η ύστατη σύνδεση με τον κόσμο, ο οργασμός της αγιότητας. Κάθε βήμα, εξάλλου, μέσα στον ακατάσχετο κόσμο της ζωής φανερώνει κι από έναν μοναδικό παράδεισο (ποίημα VIII). Έναν παράδεισο της ομορφιάς και της αγάπης, της εγγύτητας των φυσικών αισθήσεων, της σωματικότητας – ένας παράδεισος της Αγίας Ρόζας. Μιας Αγίας που δεν φοβάται την ηδονή της ύλης, που κανένας δεν μπορεί να την καταδικάσει, ο Θεός εξάλλου «δεν χρειάζεται υψηλή αισθητική για να τον γνωρίσεις» (ποίημα XII). Μια Αγία της τρυφερής επούλωσης και των αδυναμιών, που όμως πρόκειται να αναγεννάται στο συνεχές.
Κλείνοντας, όπως παρατηρούμε η σύνθεση της όλης συλλογής δεν είναι κάτι το απλό, ούτε το τόσο εύκολο στην κατανόηση, αν κάποιος θελήσει ένα εύκολο ανάγνωσμα που να μπορεί να φωλιάσει σε ξεφτισμένες θεματικές ή ταυτοτικές κατηγοριοποιήσεις του καιρού μας. Αντιθέτως, αποτελεί μια ποιητική σύνθεση που είναι ανοιχτή μόνο σε όποιον μπορεί να νιώσει την αισθαντικότητα των στίχων της και να εγκλωβιστεί στη μουσική της.
Η Αγέραστος Ρόζα
Γεωργία Καλαφάτη
ΑΩ Εκδόσεις
104 σελ.
ISBN 978-618-5845-45-2
Τιμή 18,02€
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25375-agerastos-roza
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου