- Χρήστος Ιωάννου
Η Ίντα Τουρπέινεν γεννήθηκε το 1987 στο Ελσίνκι. Ως συγγραφέας, αντλεί έμπνευση από τις λογοτεχνικές δυνατότητες της επιστημονικής έρευνας και τα παράξενα συμβάντα της ιστορίας της επιστήμης. Το 2014 κέρδισε τον Διαγωνισμό Νέων Συγγραφέων J. H. Erkko για διηγήματα που εξερευνούν τη σχέση μεταξύ ανθρώπου και φύσης. Το πρώτο της μυθιστόρημα, Έμβια όντα, πήρε το Βραβείο Helsingin Sanomat και ήταν υποψήφιο για τα Βραβεία Finlandia και Torch-Bearer, έχει αποσπάσει εξαιρετικές κριτικές και μεταφράζεται σε περισσότερες από 20 γλώσσες. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος, σε μετάφραση της Βίκυς Αλυσσανδράκη. Η συγγραφέας βρέθηκε στην Ελλάδα με αφορμή το πρόγραμμα «Συγγραφείς του κόσμου ταξιδεύουν στο Μέγαρο» του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης και είχαμε την ευκαιρία για την ακόλουθη συνέντευξη εκ του σύνεγγυς μαζί της.
Πώς προέκυψε η ιδέα για αυτό το βιβλίο; Ποια ήταν η αρχική σπίθα;
Για πολύ καιρό ονειρευόμουν να γράψω ένα μυθιστόρημα για τη σχέση μας με τη φύση μέσα από το πρίσμα της ιστορίας της επιστήμης. Πίστευα ότι θα ήταν ένας ενδιαφέρων τρόπος να καταλάβουμε γιατί βρισκόμαστε σήμερα εδώ που βρισκόμαστε. Όμως το θέμα ήταν τόσο τεράστιο, που δεν ήξερα από πού να αρχίσω. Βρήκα το σημείο εκκίνησής μου εντελώς τυχαία. Το 2016, επισκέφτηκα το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Ελσίνκι για να δω μια έκθεση τέχνης. Έπειτα, κατέβηκα στον χώρο με τη συλλογή οστών. Σε μια γωνία είδα έναν πολύ παράξενο σκελετό – ένα μεγάλο, ογκώδες ζώο που δεν μπορούσα να αναγνωρίσω. Σκέφτηκα: «Τι στο καλό είναι;» Διάβασα την πινακίδα και έμαθα ότι ήταν η θαλάσσια αγελάδα του Στέλερ, ένα ζώο που εξαφανίστηκε μόλις 27 χρόνια μετά την ανακάλυψή του από την επιστήμη. Σήμερα υπάρχουν μόνο δύο έως τέσσερις πλήρεις σκελετοί. Αυτές οι λιγοστές πληροφορίες μού δημιούργησαν πάμπολλες απορίες. Έτρεξα κατευθείαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη και άρχισα να ερευνώ. Σύντομα κατάλαβα ότι αυτή ήταν η ιστορία που έψαχνα. Μου επέτρεπε να εξερευνήσω όλα όσα ήθελα να μελετήσω. Ήξερα όμως ότι θα απαιτούσε εκτενή έρευνα. Τελικά, χρειάστηκαν επτά χρόνια για να ολοκληρωθεί.
Πώς αποφασίσατε την αφηγηματική οπτική της ιστορίας σας;
Στην αρχή δεν είχα έτοιμη ιστορία. Είχα μόνο δύο βασικά ερωτήματα: Τι συνέβη σε αυτά τα 27 χρόνια; Και πώς κατέληξε ο σκελετός στο Ελσίνκι; Αυτά τα ερωτήματα έγιναν το θεμέλιο των δύο πρώτων μερών του βιβλίου. Αργότερα ένιωσα ότι χρειαζόμουν έναν επίλογο για όσα συνέβησαν μετά την άφιξη του σκελετού στο Ελσίνκι. Αυτό με οδήγησε στα αρχεία των μουσείων και σε συνεντεύξεις, που άνοιξαν ολότελα νέες πτυχές της ιστορίας.
Οι γυναίκες φαίνονται συχνά απούσες από την ιστορία της επιστήμης. Ήταν αυτό σημαντικό για εσάς;
Πάρα πολύ. Όταν διαβάζω μυθιστορήματα για την ιστορία της επιστήμης, οι γυναίκες συχνά είναι αόρατες. Είναι κάτι φοβερά απογοητευτικό. Όταν άρχισα να γράφω, έθεσα συνειδητά ως στόχο να βρω τις γυναίκες που συνδέονταν με αυτή την ιστορία. Μόλις άρχισα να ψάχνω, τις βρήκα παντού. Η παρουσία τους έκανε το βιβλίο πολύ πιο πλούσιο και ρεαλιστικό.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη μετατροπή επιστημονικού υλικού σε λογοτεχνία;
Η εκμάθηση της επιστήμης ήταν απόλαυση. Μου άρεσε να συνεργάζομαι με επιστήμονες και να έχω ειδικούς να ελέγχουν τη δουλειά μου. Το πιο δύσκολο ήταν η διαμόρφωση του υλικού. Είχα στη διάθεσή μου πολλή έρευνα, πολλές ιστορίες και πολλές οπτικές. Το να αποφασίσω τι θα συμπεριλάβω και τι θα αφήσω έξω ήταν πολύ δύσκολο. Αλλιώς, το βιβλίο θα είχε χίλιες σελίδες.
Η πεποίθηση ότι η φύση υπάρχει για ανθρώπινη χρήση είναι ακόμα βαθιά ριζωμένη στον πολιτισμό μας.
Πώς προσεγγίσατε τα ηθικά ζητήματα όταν γράφατε για πραγματικά πρόσωπα;
Ένιωθα μεγάλη ευθύνη. Χρησιμοποίησα όσα οι ίδιοι είχαν επιλέξει να μοιραστούν σε ημερολόγια και επιστολές, αλλά απέφυγα να εισβάλω στην ιδιωτική τους ζωή. Πάντα προσπαθούσα να φανταστώ με τι θα ένιωθε άνετα κάθε άνθρωπος να αφηγηθώ.
Το βιβλίο σας ασχολείται με την εξαφάνιση, τη μνήμη και την ανθρώπινη ευθύνη. Ποιο είναι πιο επείγον σήμερα;
Η μνήμη είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ενώ έγραφα, ήθελα να δείξω ότι η θαλάσσια αγελάδα ήταν μέρος μιας μακράς αλυσίδας εξαφανίσεων που προκάλεσε ο άνθρωπος. Αν δεν θυμόμαστε τι έχει χαθεί, πώς μπορούμε να αλλάξουμε; Τιμούμε τους πολέμους, αλλά σπάνια τα χαμένα είδη. Αυτό είναι ένα τεράστιο κενό στη συλλογική μας μνήμη.
Πιστεύετε ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά έχει αλλάξει με τον χρόνο;
Ναι και όχι. Σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα απ’ ό,τι οι άνθρωποι τον 18ο αιώνα. Ωστόσο, η πεποίθηση ότι η φύση υπάρχει για ανθρώπινη χρήση είναι ακόμα βαθιά ριζωμένη στον πολιτισμό μας. Ζούμε με ένα είδος γνωστικής ασυμφωνίας: ξέρουμε καλύτερα, αλλά συνεχίζουμε να συμπεριφερόμαστε σαν να μην ξέρουμε.
Πότε ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για τη φύση;
Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, με γοήτευαν τα ζώα. Ως παιδί, θυμόμουν κάθε κατοικίδιο στην πολυκατοικία μου, αλλά όχι τους ανθρώπους. Η πρώτη μου δουλειά ήταν να βοηθάω ερευνητές να συλλέγουν δείγματα και να μετρούν πουλιά. Αυτή η εμπειρία με διαμόρφωσε βαθιά και έκανε δύσκολη την επιλογή ανάμεσα στην επιστήμη και τη λογοτεχνία. Τώρα έχω βρει έναν τρόπο να συνδυάζω και τα δύο. Εργάζομαι μάλιστα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας ως συγγραφέας. Νιώθω πως έχω στη διάθεσή μου ό,τι καλύτερο και από τους δύο κόσμους. Όπου κι αν μετακομίσω, χρειάζομαι δύο πράγματα: μια βιβλιοθήκη και ένα δάσος. Αν τα έχω αυτά, είμαι ευτυχισμένη.
Πώς επηρέασε η συγγραφή αυτού του βιβλίου τη σχέση σας με τη φύση;
Συνειδητοποίησα ότι πολλές από τις επιβλαβείς μας στάσεις είναι πολιτισμικές. Και αν είναι πολιτισμικές, μπορούν να αλλάξουν. Έχουμε μεταμορφώσει την κοινωνία και στο παρελθόν, άρα μπορούμε να το ξανακάνουμε.
Πώς ελπίζατε να νιώθουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες, όταν τελειώσουν το βιβλίο;
Ελπίζω να αναλογιστούν τη σχέση τους με τη φύση και να δουν τον εαυτό τους ως μέρος μιας μακράς ιστορικής συνέχειας. Δεν ήθελα να κάνω κήρυγμα. Ήθελα να καταλάβω γιατί οι άνθρωποι έκαναν τις επιλογές που έκαναν και να αφήσω τους αναγνώστες να αποφασίσουν μόνοι τους.
Πώς ήταν η υποδοχή του βιβλίου;
Εντελώς απροσδόκητη. Δεν περίμενα ότι θα αποσπούσα ιδιαίτερη προσοχή. Μου έλεγαν ότι θα το διάβαζαν μόνο λίγοι αναγνώστες. Η διεθνής του επιτυχία ήταν συγκλονιστική. Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι σκέφτονται πλέον αυτά τα ζητήματα, γι’ αυτό και συνδέθηκαν μαζί του.
Πώς αντιμετωπίζετε την κριτική;
Προσπαθώ να μη διαβάζω τα πάντα. Οι περισσότερες κριτικές ήταν θετικές, αλλά ένας Γερμανός κριτικός είπε ότι οι ιστορίες των γυναικών ήταν άσχετες. Κατά κάποιον τρόπο, χάρηκα, γιατί έδειξε ότι τέτοιες αντιλήψεις εξακολουθούν να υπάρχουν. Απέδειξε γιατί αυτές οι ιστορίες έχουν σημασία.
Έχει επηρεάσει αυτή η επιτυχία τη δουλειά σας στο δεύτερο μυθιστόρημα;
Ναι. Είναι πιο δύσκολο να μη σκέφτεσαι τις προσδοκίες των άλλων. Στόχος μου είναι να δουλέψω ξανά ελεύθερα, να ακολουθήσω το ένστικτό μου χωρίς να ανησυχώ για την αποδοχή. Δεν περίμενα ποτέ ότι η ιστορία της θαλάσσιας αγελάδας θα γινόταν δημοφιλής. Απλώς ακολούθησα αυτό που με ενδιέφερε.
Μπορείτε να μας πείτε κάτι για το επόμενο βιβλίο σας;
Βασίζεται σε μία από τις πιο παράξενες επιστημονικές απάτες του 19ου αιώνα: Οι άνθρωποι πίστεψαν ότι η επικοινωνία μπορούσε να γίνει μέσω ζωντανών σαλιγκαριών με τη βοήθεια του ζωικού μαγνητισμού. Σοβαρές εφημερίδες το ανέφεραν και η ιδέα έλαβε κρατική χρηματοδότηση. Ήταν μια ξεκάθαρη απάτη, που θέτει ερωτήματα για την εμπιστοσύνη, τη γνώση, τα μέσα ενημέρωσης και την αφήγηση. Έπειτα από επτά χρόνια γραφής για την εξαφάνιση της θαλάσσιας αγελάδας, αυτό μοιάζει αναζωογονητικό.
Τι θα θέλατε να πείτε στο ελληνικό κοινό;
Διαβάστε βιβλία, χαρείτε τη ζωή και σεβαστείτε τα πλάσματα γύρω σας. Ακόμα και στις πόλεις, η φύση είναι παντού. Γνωρίστε τα πουλιά, τα έντομα και τα ζώα γύρω σας. Υπάρχει τόση ομορφιά ολόγυρα! Αυτό μου δίνει μεγάλη χαρά και ελπίζω να τη βρουν κι άλλοι.
Έμβια όντα
Iida Turpeinen
μετάφραση: Βίκυ Αλυσσανδράκη
Ίκαρος
328 σελ.
ISBN 978-960-572-772-7
Τιμή €17,70
O Χρήστος Ιωάννου είναι δημοσιογράφος
https://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/26140-iida-turpeinen
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου