- Χρήστος Ιωάννου
Ο Ίαν Σ. Κοσμάτος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη από Έλληνες γονείς. Η μητρική του γλώσσα είναι τα ελληνικά, καθώς σκέφτεται, ονειρεύεται και πλέον γράφει σε αυτή. Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης (Classics & ArchaeologyBA) και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην ιατροδικαστική αρχαιολογία και διερεύνηση τόπων εγκλήματος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (Forensic Archaeology and Crime Scene Investigation MSc). Εργάστηκε σε διεθνείς ερευνητικούς οργανισμούς τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη. Εδώ και δύο χρόνια έχει αποσυρθεί στον τόπο καταγωγής του, στο ελληνικό νησί όπου ήθελε ανέκαθεν να ζήσει. Λατρεύει τις γάτες, την αστυνομική λογοτεχνία, τη θάλασσα και την ιστιοπλοΐα. Το Φάκελος: Υπό
σκιάν, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Bell, είναι το πρώτο του μυθιστόρημα και μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Τι αποτέλεσε την αφετηρία για τη συγγραφή του μυθιστορήματος Φάκελος: Υπό σκιάν; Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός ή προσωπική εμπειρία που σας ενέπνευσε;
Η σύλληψη της ιστορίας γεννήθηκε περισσότερο ως εσωτερική ανάγκη παρά εξαιτίας κάποιου εξωτερικού ερεθίσματος. Αν και δεν υπήρξε, λοιπόν, κάποιο άμεσο περιστατικό που να λειτούργησε ως καταλύτης, μέσα από τις σπουδές μου και την πολυετή ενασχόληση με την αρχαιότητα καλλιεργήθηκε το ήδη εύφορο έδαφος φαντασίας μου. Εκεί, ανάμεσα στους μύθους, τις τελετουργίες και τα ανεξιχνίαστα μυστικά της αρχαίας Ελλάδας, γεννήθηκε σιγά-σιγά η ιδέα ενός αστυνομικού αφηγήματος που να συνομιλεί τόσο με το παρελθόν όσο και με τις σκιές του παρόντος. Έτσι, άρχισε να ξετυλίγεται όχι μόνο η πλοκή –πλούσια σε σασπένς, ανατροπές και το κλασικό whodunit–, αλλά και να διερευνώνται δικά μου ερωτήματα· για τη μνήμη, την ηθική, τη γνώση και την απώλεια. Ήταν σαν ένα είδος προσωπικής εξερεύνησης μέσα από τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος.
Αφιερώνετε την πρώτη αυτή ιστορία σας στον πατέρα σας. Πόσο σημαντική είναι η σχέση πατέρα-γιου και πόσο σας επηρέασε στη δημιουργία των χαρακτήρων των Βασίλη και Άντι Κάλφα;
Η σχέση πατέρα-γιου είναι πολύπλοκη και πολυεπίπεδη, άλλοτε συγκρουσιακή και άλλοτε απλά καθοριστική. Στο βιβλίο μου παίζει κεντρικό ρόλο αυτή η σχέση: ο Βασίλης και ο Άντι έχουν κρυμμένους σκελετούς στην ντουλάπα τους, εξακολουθούν όμως να αγαπιούνται και να ελπίζουν, κι ας μην το συνειδητοποιούν πολλές φορές ούτε οι ίδιοι. Ο δικός μου πατέρας υπήρξε σημείο αναφοράς για μένα· όχι ως πρότυπο αλάνθαστου οικογενειάρχη, αλλά ως άνθρωπος με σύνθετη ψυχοσύνθεση, όπως και οι χαρακτήρες του βιβλίου. Επίσης, ήταν ένας άνθρωπος που διάβαζε πάρα πολύ και που εμφύσησε μέσα μου την αγάπη για τη λογοτεχνία, αλλά και το πάθος της συγγραφής. Η αφιέρωση είναι ο δικός μου τρόπος να τιμήσω αυτή την επιρροή, προσωπική και λογοτεχνική, έστω και μετά θάνατον.
Ο τίτλος «Υπό σκιάν» έχει συμβολικό χαρακτήρα. Τι ακριβώς σηματοδοτεί για εσάς η «σκιά» μέσα στο έργο και ποιο μήνυμα θα θέλατε να περάσετε στους αναγνώστες σας;
Η «σκιά» λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα. Από τη μία είναι κυριολεκτική, καθώς ένα μεγάλο μέρος της δράσης εκτυλίσσεται κάτω από την επιφάνεια της πόλης, στα άδυτα της υπόγειας Αθήνας. Από την άλλη, λειτουργεί ως μεταφορά: του ανείπωτου και του ασυνείδητου, όπως και όλων αυτών που μας καθορίζουν ενδόμυχα και υπογείως. Θέλω οι αναγνώστες να τολμήσουν να κοιτάξουν κατάματα τις δικές τους σκιές: τις αλήθειες που φοβούνται να δουν ή να παραδεχτούν. Εκεί, άλλωστε, κρύβονται συχνά οι πιο ενδιαφέρουσες ανατροπές.
Η μυθοπλασία δεν είναι αντίθετη της πραγματικότητας· είναι η αντανάκλασή της στον καθρέφτη.
Ο πυρήνας του βιβλίου σας είναι η αρχαία Ελλάδα, με πολλές ιστορικές αναφορές σε γεγονότα, τοποθεσίες, πρόσωπα, μύθους αλλά και αρκετή φιλοσοφία. Πώς προσεγγίσατε την ισορροπία μεταξύ πλοκής-στοχασμού και πραγματικότητας-μυθοπλασίας;
Για μένα, η μυθοπλασία δεν είναι αντίθετη της πραγματικότητας· είναι η αντανάκλασή της στον καθρέφτη. Η πρόκληση επομένως ήταν να αξιοποιήσω τα ιστορικά στοιχεία όχι σαν διακοσμητικά σκηνικά, αλλά σαν αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Η αρχαία Ελλάδα δεν αποτελεί εδώ φολκλόρ αναφορά, αλλά κινητήριο δύναμη. Φιλοσοφία, μύθοι και τελετουργίες εντάσσονται οργανικά στην πλοκή και διαμορφώνουν τους ήρωες και τις πράξεις τους, καθορίζοντας τις εμμονές τους. Επομένως, όλες οι ιστορικές αναφορές, καθώς και οι περιγραφές τοποθεσιών, μνημείων, αρχαίων πρακτικών και μυστηρίων, βασίζονται σε ακριβή και τεκμηριωμένα στοιχεία· αντίθετα, οι χαρακτήρες, οι μεταξύ τους σχέσεις και η αστυνομική πλοκή ανήκουν εξ ολοκλήρου στη σφαίρα της μυθοπλασίας.
Ποιος από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος σας δυσκόλεψε περισσότερο στη διαμόρφωσή του και ποιον νιώθετε πιο κοντά σας;
Ο Άντι Κάλφας ήταν και ο πιο απαιτητικός και ο πιο οικείος χαρακτήρας. Σε πολλά σημεία αντικατοπτρίζει σκέψεις και αγωνίες δικές μου, κάτι που τον καθιστά ιδιαίτερα οικείο, αλλά και επικίνδυνα ευάλωτο. Από την άλλη, η αποστασιοποίηση που χρειάζεται ο συγγραφέας για να μην ταυτιστεί πλήρως με τον ήρωά του δυσκόλεψε τη διαδικασία. Όμως τελικά ήταν ο Άντι εκείνος που με καθοδήγησε, με αμφισβήτησε και με εξέπληξε, σε στιγμές μάλιστα που δεν το περίμενα.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη συγγραφική πρόκληση στη δημιουργία αυτού του βιβλίου και πόσο σημαντική είναι για εσάς η έρευνα σε ένα τέτοιο είδος;
Το μεγαλύτερο στοίχημα ήταν η ισορροπία μεταξύ έρευνας και φαντασίας. Ένα βιβλίο που κινείται μεταξύ ιστορικής τεκμηρίωσης και αστυνομικού μυστηρίου –ιδίως αν γνωρίζεις καλά το επιστημονικό υπόβαθρό του– κινδυνεύει να βαρύνει ή να εκτροχιαστεί. Χρειάζεται ακρίβεια και ελευθερία ταυτόχρονα. Η έρευνα για μένα δεν ήταν απλώς προετοιμασία, ήταν κομμάτι της αφήγησης. Από την τοπογραφία της Αθήνας μέχρι τις αναφορές σε φιλοσοφικά κείμενα, όλα εντάσσονται στον αφηγηματικό ιστό. Η πρόκληση ήταν να αποτελέσουν ενεργό κομμάτι της πλοκής και όχι υποσημειώσεις.
Στο μυθιστόρημά σας τίθενται τα διλήμματα μεταξύ του γενικού καλού και της προσωπικής ηθικής, της συλλογικής και της ατομικής ευθύνης, καθώς και των κοινωνικών έναντι των προσωπικών σχέσεων. Ποια είναι η προσωπική σας άποψη και ποιον ρόλο πιστεύετε ότι διαδραματίζουν στη σημερινή κοινωνία;
Πιστεύω πως ζούμε σε μια εποχή όπου η έννοια της ατομικής ευθύνης προβάλλεται συχνά ως προμετωπίδα της ελευθερίας· και όχι άδικα. Όμως όταν απομονώνεται από την κοινωνική της διάσταση, όταν χάνει την αναφορά της στο σύνολο, τότε παύει να είναι συνείδηση και γίνεται αυταρέσκεια. Στο Φάκελος: Υπό σκιάν ήθελα να καταγράψω ακριβώς αυτή την ένταση: τον συνεχόμενο διάλογο –ή και τη σύγκρουση– ανάμεσα στο προσωπικό ήθος και στην ανάγκη ένταξης σε κάποια κοινωνική ομάδα. Η λογοτεχνία, όπως και η ζωή, σπάνια προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Ο ήρωάς μου, ο Άντι, καλείται να κινηθεί σ’ ένα ηθικό τοπίο, όπου τίποτα δεν είναι απόλυτα σωστό ή λάθος. Πώς ορίζεται άλλωστε το σωστό, όταν η προστασία του συλλογικού αγαθού απαιτεί την απόλυτη προδοσία των πιο στενών προσωπικών σχέσεων; Τι ζυγίζει περισσότερο, η ακεραιότητα ή η εμπιστοσύνη; Πόσο καλός μπορεί να είναι κάποιος, όταν το τίμημα είναι ο πόνος ενός άλλου; Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι θεωρητικά. Είναι υπαρξιακά και πολιτικά ταυτόχρονα. Ιδιαίτερα σήμερα, σε μια κοινωνία όπου η πληροφορία είναι απεριόριστη, αλλά η ενσυναίσθηση περιορισμένη, καλούμαστε να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει ευθύνη. Και κυρίως: ποιον έχει ως αποδέκτη.
Μπορείτε να μας αποκαλύψετε κάτι για τη συνέχεια των υποθέσεων του Άντι Κάλφα και του αστυνόμου Ραΐση; Ετοιμάζετε το επόμενο βιβλίο;
Η επόμενη υπόθεση είναι ήδη σε εξέλιξη. Ο Άντι Κάλφας και ο αστυνόμος Ραΐσης επιστρέφουν, αντιμέτωποι αυτή τη φορά μ’ έναν γρίφο που εκτείνεται ακόμα πιο βαθιά στον ιστορικό, φιλοσοφικό και μυθολογικό ιστό της αρχαίας Ελλάδας. Δεν μπορώ να πω ακόμα πολλά, όχι γιατί δεν θέλω, αλλά επειδή ακόμα κι εγώ ανακαλύπτω την ιστορία μαζί τους: βήμα-βήμα, σαν αναγνώστης που ξεφυλλίζει με ανυπομονησία την επόμενη σελίδα.
Φάκελος: Υπό σκιάν
Ian S. Cosmatos
Bell
376 σελ.
ISBN 978-960-507-227-8
Τιμή €15,50
Χρήστος Ιωάννου δημοσιογράφος
https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/24789-ian-cosmatos
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου