- Ευσταθία Δήμου
-
Η επιλογή και η ανθολόγηση συγκεκριμένων ποιημάτων από το σύνολο του ποιητικού έργου ενός δημιουργού, καθοδηγούμενη από θεματολογικά, υφολογικά ή άλλου είδους κριτήρια, επιτρέπει και διευκολύνει σημαντικά την εστίαση σε μία πτυχή της ποιητικής δημιουργίας, η οποία ενδεχομένως «χάνεται» ή «σκιάζεται», όταν το ποιητικό σώμα προσφέρεται ως σύνολο στην ανάγνωση και στην προσπέλασή του. Είναι η περίπτωση που ο ποιητής φωτίζεται μονομερώς και σε περιορισμένη έκταση, μονομέρεια όμως που εξισορροπείται από το βάθος των προσεγγίσεων που ανοίγονται σαν δυνατότητα και προοπτική. Αυτό μπορεί κανείς να δει ότι συμβαίνει στο τελευταίο βιβλίο με ποιήματα του Γιάννη Κοντού, που επέλεξε και προλόγισε ο ποιητής Αργύρης Παλούκας, τα οποία ομαδοποιήθηκαν κάτω από τον τίτλο Ο χάρτης της αγάπης μου και με τον ειδολογικό υπότιτλο «Οι ερωτικοί στίχοι». Πρόκειται, προφανώς, για ποιήματα τα οποία διευρύνουν και εμπλουτίζουν το πεδίο της ερωτικής ποίησης, που είναι μια από τις πιο ανθεκτικές στο πέρασμα των αιώνων. Επιπλέον, φωτίζουν με ιδιαίτερη ένταση την ψυχοσύνθεση ενός δημιουργού ο οποίος είδε την ερωτική ποίηση ακριβώς σαν έναν χάρτη, μια αποτύπωση δηλαδή της γεωγραφίας της καρδιάς που μονάχα ένα σύνορο γνωρίζει, αυτό του θανάτου.
Το ενδιαφέρον με τα επιλεγμένα ποιήματα του τόμου αυτού έγκειται, βέβαια, στην ιδιαίτερη δύναμή τους να μεταδίνουν το αίσθημα του ποιητή, τον παλμό και τους τριγμούς της ψυχής του μέσα στην ανεπανάληπτη συνθήκη της ερωτικής επιθυμίας, έγκειται όμως και αλλού. Εντοπίζεται, κυρίως, στον τρόπο με τον οποίο το ποιητικό υποκείμενο εκτρέπεται προς την περιοχή του αδυνάτου, προκειμένου να κατορθώσει αυτό που μοιάζει ακατόρθωτο – το πλησίασμα, την εγγύτητα, την ένωση, την ταύτιση.
Θα ξετυλίξω τη γάζα,
το σύννεφο (πάλι σε κρύβουν).
Θα φτάσω στο κουκούτσι του καιρού.
Το τρώω. Βγάζω κλαριά, φύλλα,
καρπούς. Σκαρφαλώνω από μέσα
στον κορμό σου.
Μέσα στο πλαίσιο αυτό τοποθετείται μια ακόμα μετατόπιση, μια ευφάνταστη μετακίνηση. Είναι η μετακίνηση προς το πεδίο της φύσης και η εκμετάλλευση στοιχείων της τελευταίας, προκειμένου να αναδειχθεί όχι τόσο η φυσική πλευρά του έρωτα όσο η ερωτική πλευρά της φύσης, ο ερωτισμός που κυριαρχεί σε κάθε της γωνιά και που, επιπλέον, διαμορφώνει μια κοινή ζώνη μέσα στην οποία ο άνθρωπος συναντιέται με το περιβάλλον και το αφήνει να τον αναδημιουργήσει με τα ίδια, τα ήδη γνωστά υλικά.
Τα λόγια σου στα μάτια μου
ιαματικά νερά και περνάνε πουλιά
ακατάπαυστα από τα σωθικά μου.
Πολλές φορές κυνήγησα το φως
και δεν μπορούσα να το εντοπίσω.
Τώρα το μυρίζω και το αποκολλάω
από το σώμα σου.
Και τι φρέσκο χώμα που έχουν τα μάτια σου.
Eίδε την ερωτική ποίηση ακριβώς σαν έναν χάρτη, μια αποτύπωση δηλαδή της γεωγραφίας της καρδιάς που μονάχα ένα σύνορο γνωρίζει, αυτό του θανάτου.
Και πάλι όμως, ακόμα και μέσα από τις δύο παραπάνω επισημάνσεις, δεν οδηγείται κανείς, πιστεύω, στην πλήρη θέαση του τρόπου με τον οποίο τα ποιήματα αυτά λειτουργούν και επιδρούν στον αναγνώστη. Γιατί η βασική πηγή της αισθητικής τους αξίας και της δυναμικής την οποία παρουσιάζουν δεν συνίσταται μόνο σε ζητήματα τεχνικής ή ύφους, σε επιλογές ποιητικής και στις συνδέσεις τις οποίες αποτολμά ο ποιητής, αλλά και στο ζήτημα της καταγωγής τους, της γραμμής η οποία τα συνδέει με προγενέστερες ποιητικές δημιουργίες με τις οποίες εμφανίζουν τα ίδια ή παρόμοια, βασικά χαρακτηριστικά: ερωτικό θέμα, συμπύκνωση, αφαίρεση, γνήσιο αίσθημα, δραματικότητα και συγκινημένη αισιοδοξία για αυτό που ο έρωτας προσφέρει στον άνθρωπο. Την ένωση, την πληρότητα, τη δημιουργία ή, όταν αυτός ματαιώνεται και μένει ανεκπλήρωτος, τη δημιουργικότητα και την ποίηση. Είναι η γραμμή που οδηγεί και ανάγει τα ερωτικά ποιήματα του Κοντού στον μακρινό τους, αλλά άμεσο πρόγονο: τα ερωτικά επιγράμματα του πέμπτου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας, της συλλογής εκείνης ποιημάτων που καλύπτει ένα χρονικό διάστημα αρκετών αιώνων, αρχής γενομένης από τον 7ο αι. π.Χ. μέχρι τον 6ο αι. μ.Χ. Πρόκειται για ποιήματα εμπνευσμένα από το ίδιο πάθος, τεχνουργημένα με την ίδια μέριμνα και υποκινημένα από την ίδια, διαχρονικά, ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί και να εξυψώσει το βίωμα του έρωτα, να το μεταθέσει στο επίπεδο της τέχνης.
Επέλεξα για το τέλος, απολύτως ενδεικτικά, συγκεκριμένα ποιήματα από την ανθολογία ποιημάτων του Κοντού και από την Παλατινή Ανθολογία στα οποία φαίνεται, ίσως περισσότερο από όσο θα πίστευε κανείς, η κοινότητα και η σύμπτωση. Η λειτουργία των αρχαίων ποιημάτων σαν ένα είδος καθρέφτη μέσα στον οποίο έρχεται, πολύ καιρό μετά, να εικονιστεί μια σύγχρονη δημιουργία, θεμελιωμένη πάνω στην ίδια βούληση και επιθυμία, στην ίδια συνθετική λογική, στην ίδια εκφραστική ανάγκη, είναι παραπάνω από αποκαλυπτική του τρόπου με τον οποίον ο άνθρωπος και η τέχνη προοδεύουν, αλλάζουν, εξελίσσονται γύρω από τον ίδιο, αναλλοίωτο πάντα, πυρήνα.
21.
ΡΟΥΦΙΝΟΥ
Δε σου ’λεγα, Προδίκη, «γερνάμε»; Δε σου φώναζα,
«γρήγορα θα ’ρθουν όσα τον έρωτα σκοτώνουν»;
Τώρα ρυτίδες, άσπρα μαλλιά και ζαρωμένο σώμα,
στόμα που δεν έχει πια την πρώτη χάρη.
Μήπως, ψωροπερήφανη, σε πλησιάζει ή σε παρακαλεί κανείς
με κολακείες; Σαν να ’σαι τάφος, τώρα πια, σε προσπερνάμε.
[η μτφρ. δική μου]
***
Ας πέρασαν τα χρόνια, ας άσπρισαν
οι ρίζες των μαλλιών σου, ας μάζεψε
το άσπρο δέρμα, με κείνες τις πανάδες
του ουρανού. Κυρίως όμως
τα πόδια σου με τους κιρσούς
και τους πρησμένους αστραγάλους.
Τα φιλούσα κάποτε και κοκκίνιζε
το δωμάτιο, και τα λόγια σου
ήτανε κόκκινο μπαμπάκι. Οι τοίχοι
βγάζανε στη θάλασσα, στον ορίζοντα,
στα μεσημέρια.
118.
ΜΑΡΚΟΥ ΑΡΓΕΝΤΑΡΙΟΥ
Ισιάδα, με τη γλυκιά πνοή, κι αν μοσχοβολάς σαν δέκα ρόδα,
σήκω, πάρε στα όμορφα χέρια σου το στεφάνι.
Τώρα το βλέπεις δροσερό, μα την αυγή θα μαραθεί,
σύμβολο της ίδιας της ζωής σου.
[η μτφρ. δική μου]
***
Μυρίζεις πλάι μου μέλι και γιασεμί
κι ας ρίχνει έξω μαύρο χιόνι
(Γ. Κοντός)
Ο χάρτης της αγάπης μου
Οι ερωτικοί στίχοι
Γιάννης Κοντός
Εισαγωγή – Ανθολόγηση: Αργύρης Παλούκας
Κριτική
136 σελ.
ISBN 978-960-586-516-0
Τιμή 14,00€
Η Ευσταθία Δήμου είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25419-o-xartis-tis-agapis-mou
https://diastixo.gr/
